بسم الله
 
EN

بازدیدها: 2,530

تأثير محيط بر ارتکاب جرائم

  1391/10/11
خلاصه: به عقيده روانشناسان اجتماعي، ما تحت تأثير محيطمان هستيم. عوامل محيطي مختلف، آثارگوناگوني بر ابعاد رشد فرد بهجاي ميگذارند و گاه اين عوامل، در تعامل با هم، شدت، دامنه و چگونگي تأثيرات يکديگر را تحت تأثير قرار ميدهند.
به عقيده روانشناسان اجتماعي، ما تحت تأثير محيطمان هستيم. عوامل محيطي مختلف، آثارگوناگوني بر ابعاد رشد فرد به جاي ميگذارند و گاه اين عوامل، در تعامل با هم، شدت، دامنه و چگونگي تأثيرات يکديگر را تحت تأثير قرار ميدهند. 
عوامل محيطي از جهات گوناگوني بر رفتار فرد تأثير ميگذارند که مهمترين آنها را ميتوان در موارد زير خلاصه کرد: 1- تأثير بر رشد و شکوفايي استعدادها 2- شکل و جهت دهي به رفتار 3- الگودهي 4- آموزش 5- انتقال ارزشهاي اخلاقي 6- انتقال آداب و رسوم، ارزشها و قوانين اجتماعي. برخي از دانشمندان عوامل محيطي و اجتماعي را منشأ پديده جرم تلقي کرده اند. به نظر اين دانشمندان جرم پديده اي نيست که عوامل و شرايط جسماني و روحاني افراد در آن تأثير داشته باشد بلکه عاملي که سبب بروز جنايت ميشود جامعه و محيط است.

فقر فرهنگي و تربيتي موثر در ارتکاب جرم

مجيد ابهري، آسيبشناس و متخصص علوم رفتاري معتقد است که براي بروز جرم بايد بسترهايي وجود داشته باشد؛ بسترهاي خيزش و ايجاد. اين بسترها عبارتند از: فقر در دو محور فقر مادي و فرهنگي و ضعف تربيت خانوادگي، شرايط نامتعادل اجتماعي و شرايط فردي که مجموع اين عوامل بر وقوع جرم تأثير مستقيم ميگذارند. 
ابهري فقر فرهنگي را در ارتکاب جرائم، مؤثرتر از فقر مادي ميداند و عنوان ميکند: از نگاه رفتارشناسي فقر فرهنگي که عبارت است از فقر تربيت خانوادگي و تربيت اجتماعي، بسيار مؤثرتر و دخيل تر از فقر مادي است. بسياري از افرادي که مرتکب بزهکاري شده اند نياز مادي نداشته اند و در شرايط بسيار خوب مالي بوده اند اما به دليل فقر فرهنگي و تربيتي دست به ارتکاب جرم زدهاند.

خودسازي عامل تأثيرگذار در کاهش جرايم 

سعيد خال، استاد دانشگاه مي گويد: بسياري از بزه هاي اجتماعي در بعضي از مناطق تهران کم و در بعضي مناطق نيز زياد است. فرهنگ اجتماعي محيط زندگي ميتواند با ميزان وقوع جرم در ارتباط باشد اما اين قابل تعميم به همه موارد نيست. بيشترين عامل وقوع چنين حوادثي مربوط به فرهنگ مردم است، مثلاً عده اي در خيابان فرهنگ صحيح استفاده از خودرو را ندارند و قوانين مقررات رانندگي را رعايت نميکنند يا فرهنگ صحيح آپارتمان نشيني، فرهنگ صحيح برخورد با همسايه، فرهنگ صحيح رعايت حق تقدم و. . . را ندارند. اينکه ما بخواهيم سطح فرهنگ جامعه را بالا ببريم، عوامل متعددي را در بر ميگيرد و وابسته به يک سازمان خاص نميتواند باشد بلکه همه اجزاي يک جامعه بايد درصدد ارتقاي فرهنگ عمل کنند، مثل صداوسيما به عنوان يک رسانه ملي، آموزش و پرورش و... 
وي با بيان اينکه در صورت اجراي درست قوانين با مشکلات کمتري مواجه خواهيم شد مي افزايد: نيروي انتظامي و قوه قضائيه شرايط بسيار خوبي را فراهم کرده اند و طرحهاي خوبي را هم به اجرا گذاشته اند، حتي هياتهاي حل اختلاف نيز نقش تأثيرگذاري را ايفا ميکنند. بيشترين ضعف در خود مردم است، هرچند بايد گفت که ضعفهايي در اجراي قوانين داريم. در صورتي که از ابتدا شروع به خودسازي کرده و مشکلات را ريشه اي حل کنيم، مطمئناً شرايط از اينکه هست، بسيار متفاوت تر خواهد بود، خودسازي بيشترين عامل تأثيرگذار در هر جامعه اي است.

جرايم با کثرت ملاکهاي ارتباطات اجتماعي افزايش مييابد 

يک وکيل پايه يک دادگستري مي گويد: اقليم جرم هميشه از ماهيت ثابت و فضاي کالبدي خاص با محدوديتهاي فيزيکي برخوردار است. 
نجفي توانا تصريح مي کند: هيچ جرمي در عالم مجاز مقرون بوقوع نيست و ضرورتاً در قالب يک پديده مادي و رويت پذير با خلق آثار عيني و ملموس به اعتبار محصول نهائي، جنبه پديداري بخود ميگيرد.
وي مي افزايد: جهان در حال پيشرفت است و به دليل نگرش ترقي خواهانه و تکاملي، بشر همواره در حال توليد تنوع اقليم است و از اين رو جرايم با کثرت ملاکهاي ارتباطات اجتماعي افزايش مييابد.
نجفي توانا اين تنوع طلبي ها را ضرورت هر روز تقسيمات جغرافيايي مي داند و مي گويد: از اين رهگذر هر روزه با ولادت اقليم جديدي که زيستگاه جرم جديد است مواجه هستيم و بشر در تقابل با اين پيدايش فاقد قدرت مقابله است و همه تمهيدات لازم را ميتواند براي جلوگيري از تعامل دو عنصر الحاقي والقايي با عنصر اقليمي که ترکيب آنها متضمن فلسفه وجودي جرم را تضمين ميکند، بکار گيرد. 
نجفي توانا خاطرنشان مي کند: انسانها تنها به مکاني براي استقرار و خواب نياز ندارد بلکه در محيط زندگي بايد ساير نيازهاي انساني نيز برآورده شود و از همين رو بايد امکانات تفريحي و وزرشي و موسسات آموزشي و خدماتي و فضاي سبز به وجود آيد تا سبب ايجاد جرايم و يا افزايش آن نشود. 
احساس بيعدالتي در بروز جرائم تأثير زيادي دارد
علي انتظاري، جامعه شناس معتقد است: متغيري که بيشترين تأثير را در بروز جرائم دارد، محروميت نسبي است. احساس محروميت ناشي از عوامل مختلف است. از عواملي که موجب احساس محروميت ميشود ميتوان به فاصله طبقاتي، فقر و عملکرد رسانه ها اشاره کرد. از شبکه هاي ماهواره نيز نبايد غافل شد. ماهواره با نشاندادن زندگي تجملاتي باعث ايجاداحساس فقر در جامعه ميشود.
وي مي افزايد: تنها فقير بودن و بي عدالتي در بروز جرم مؤثر نيست؛ مهم احساس فقر و بي عدالتي است؛ يعني هم امر ذهني و هم امرعيني تأثيرگذار است، البته آن امر عيني بايد منجر به امر عيني و درک شود؛ مثلا شايد در جايي بيعدالتي وجود نداشته باشد و کارمندي با مشاهده زندگي کارمندي ديگر که از طريق تلويزيون بهصورت فيلم نمايش داده ميشود احساس بي عدالتي کند و متعاقب آن بزهکاري انجام گيرد. بنابراين احساس فقر و بيعدالتي در بروز جرائم تأثير زيادي دارد.

يکي از عوامل مؤثر در وقوع جرم، محيط اجتماع است 

يک مدرس دانشگاه مي گويد: يکي از عوامل مؤثر در وقوع جرم، محيط اجتماع و زندگي است و بررسي موضوعاتي همچون کيفيت و نحوه معماري مسکن و چگونگي شهرسازي در جوامع و شهرهاي مختلف يک کشور و يا محلههاي متفاوت يک شهر مبين تأثيرگذاري محيط بر بزهکاري است.
دکتر حميد علوي مي افزايد: نوع و کيفيت معماري و شهرسازي در کاهش يا افزايش وقوع جرايم تأثير بسياري دارد هرچند در تصويب قوانين به اين موضوع توجه چنداني نشده است.
وي ادامه مي دهد: شهرسازي و نيز معماري ساختمانها رابطه مستقيمي با جرم دارد. از اين روست که برخي کشورها در حوزه معماري جنايي به گونه اي علمي عمل ميکنند و در طراحي ساختمانها و شهرها توجه ويژهاي به اين موضوع دارند که اين توجه سبب جلوگيري از بروز جرم و جنايت تا حد ممکن ميشود.
اين استاد دانشگاه تصريح مي کند: اگر به آمار پرونده هاي وارد شده به مراجع انتظامي و قضايي مناطق جنوب و حاشيه شهرهاي بزرگ توجه کنيم، ميبينيم که درصد قابل توجهي از جرايم ناشي از درگيري و نزاع ساکنان يک کوچه يا خيابان به واسطه نداشتن پارکينگ اختصاصي براي پارک وسيله نقليه و همچنين فقدان خيابانها و کوچههاي متناسب با استانداردهاي شهرسازي اصولي است و همين موضوع باعث بروز اختلاف و درگيري و در نهايت وقوع جرايم و ايجاد اخلال در نظم اجتماعي ميشود.
علوي اظهار مي کند: بر اين اساس ميتوان گفت از آنجا که کيفيت معماري و شهرسازي بر منش و خلق و خوي انسانها تأثير فراواني ميگذارد، به نحوي که افراد ساکن در يک شهر فاسد و منحرف امکان رشد و تعالي ندارند، از اين رو در طراحي شهرها و معماري شهري بايد به الگوهاي معماري اسلامي و ايراني که متناسب با خصوصيات اجتماعي و فرهنگي کشورمان هستند، توجه شده و در الگوبرداري از طراحي هاي ساير کشورها مراقبت شود که از هويت اسلامي خارج نگردد.
علوي مي گويد: وظيفه مسئولان امر اين است که با استفاده از نظريات کارشناسان سازمانهاي مختلف، مهندسان و حقوقدانان برجسته به تصويب قوانين متناسب اقدام نموده و به نقش مهم و کليدي معماري و شهرسازي در کاهش جرايم و افزايش امنيت اجتماعي بيش از پيش توجه کنند.

نقش معماري در کاهش جرايم

نويسنده کتاب « پيشگيري از جرم از طريق معماري و شهرسازي» مي گويد: کيفيت نامناسب ساخت و سازهاي شهري و همچنين عوامل محيطي که از ديدگاه روانشناسانه سبب گرايش افراد به خشونت ميشوند،ارتکاب جرم را تسهيل ميکنند.
محمدرضا رحمت وقوع جرم را مشروط به عوامل متفاوتي مي داند و مي افزايد: در اين ميان زمان و مکان از مهمترين عوامل تأثيرگذار بر اين امرند که در صورت ايجاد تغيير در آنها ميتوان خطر ناشي از جرم را براي مجرم افزايش داد، به اين معنا که امکان ارتکاب جرم با موانعي که بر سر راه مرتکب قرار ميگيرد، کاهش مييابد.
وي يکي از مهمترين عوامل در طراحي شهرها را افزايش نظارت بر نقاط آسيبپذير عنوان مي کند و مي گويد: معماري قادر است انگيزه ها و وسوسه هاي ارتکاب جرم را تا حد زيادي کاهش دهد و اين امر نيز با عامل مهم نظارت امکان پذير است. به اين معنا که شهرها به گونهاي طراحي شوند که تمامي بخشها در معرض ديد و قابل بررسي و نظارت باشند.
استاد دانشگاه يزد با تاکيد بر اعمال عامل نظارت در طراحي پارکها يادآور مي شود: پيش از اين، پارکها به صورت محيط هايي وسيع همراه با درختها و پوششهاي گياهي انبوه طراحي ميشدند که داراي مکانهاي جنبي بسياري نظير محل بازي کودکان بودند. تمامي اين عوامل دست به دست يکديگر ميدهند و نظارت را بر مکانها دشوارتر ميسازند.
وي مي افزايد: در طراحي مدرن، پارکها پوششهاي انبوه گياهي و درختان کم ارتفاع جاي خود را به درختان با ارتفاع زياد ميدهند تا امکان نظارت و بررسي بر اين محيط و به تبع آن امنيت محيط افزايش يابد.
رحمت به روانشناسي محيط در پيشگيري از وقوع جرم اشاره مي کند و مي گويد: با توجه به تأثيرات قابل ملاحظه طراحي محيط بر کنشهاي انساني و دگرگونيهاي رفتاري، شهرسازان و طراحان ميتوانند با تغيير در فضاهاي شهري، سبب کاهش رفتارهاي پرخطر و خشونتآميز در سطح جامعه و در نتيجه جرم شوند.
وي مي افزايد: بسياري از طرحهاي معماري سبب ايجاد و افزايش «احساس ازدحام» در افراد ميشوند، احساسي که رفتارهاي خشونت آميز را در پي دارد. اين موضوع درباره حيوانات نيز صادق است. به عنوان مثال بسياري از دانشمندان بر اين عقيده اند خودکشي نهنگها به دليل همين احساس ازدحام است. اين حيوانات پس از اين که حس ميکنند ازدحام به سبب افزايش جمعيت، بيشتر شده است، دست به خودکشي زده و خود را به ساحل ميرسانند.

--------------
منابع:
روزنامه همشهري26/9/91
روزنامه ايران 22/1/91
باشگاه خبرنگاران8/5/91
روزنه





برای دادن نظر، باید به صورت رایگان در سایت عضو شوید. [عضویت در سایت]



مشاوره حقوقی رایگان