بسم الله
 
EN

بازدیدها: 961

نقش‌هاي زنانه و نقش‌هاي مردانه

  1391/7/2
خلاصه: در اسلام با توجه به ارزش‌‌هايي که بر موضوع نقش زنان در جامعه حاکم است از جمله تکبر، عزت و احترام زن در مقابل نامحرم باعث مي‌‌شود که بعضي از مشاغل براي زنان مطابق با شأن آنان تلقي نشود.
بپذيريم يا نپذيريم، موضوع اشتغال زنان در جامعة امروز از ديدگاه بسياري از کارشناسان تبديل به يک مسئله يا بهتر بگوييم معضل براي نظام اسلامي شده است. گرايش بي‌‌روية زنان به بازار کار و اصرار آنان به صرف پذيرش نقش در جامعه به دليل تغييرات هويتي و فرهنگي ايجاد شده در جامعه در حال گذار ايران، باعث طرح اين سؤال مي‌‌گردد که واقعاً چگونه بايست اين پديده را مديريت کرد؟ نوشتار حاضر قصد دارد به منظور ارائة راهکار مديريتي براي نظام اسلامي در مسئلة اشتغال زنان، با تبيين نظام ارزشي حاکم بر نقش اجتماعي زنان در جامعة اسلامي، به تبيين نقش‌‌هاي زنانه و نقش‌‌هاي مردانه در جامعه بپردازد.

الف) نظام ارزشي حاکم بر نقش اجتماعي زنان

1.مطلوب نبودن اختلاط زن و مرد

يکي از ارزش‌‌هاي اجتماعي مهم دين مبين اسلام که ارتباط مستقيم با تبيين الگوي نقش اجتماعي زن دارد اين است که در آموزه‌‌هاي اسلامي، اختلاط زن و مرد بسيار مورد مذمت و نکوهش واقع شده و تعامل مرد و زن نامحرم به جز در مواقع ضرورت، به شدت برحذر داشته شده است. دين اسلام از‌آنجا‌که به دنبال جلوگيري از به فساد و انحطاط اخلاقي کشيده شدن جامعه است و ارتباط مرد و زن نامحرم را کاملاً مستعد به گناه کشيده شدن و عامل اصلي فساد اخلاقي مي‌‌داند، تأکيد فراوان دارد که مرد و زن نامحرم تا جايي که برايشان امکان دارد از اختلاط و تعامل با يکديگر بپرهيزند.

البته بايد به اين نکته توجه داشت که از ديدگاه اسلام، ارتباط ميان زن و مرد نامحرم في‌‌نفسه ممنوعيتي ندارد؛ زيرا در جامعه‌‌اي که معمولاً نيمي از آن را جنس مرد و نيمي ديگر را جنس زن تشکيل مي‌‌دهد، چاره‌‌اي جز ارتباط دو جنس مخالف با همديگر نيست و اگر اسلام به طور کلي مخالف تعامل زن و مرد بود قاعدتاً دستورات و آموزه‌‌هايي چون رعايت حجاب در پوشش و عفاف در رفتار و گفتار براي زنان و نيز تأکيد بر چشم‌پوشي مردان در مقابل زنان نامحرم، چندان موضوعيتي پيدا نمي‌‌کرد. بنابراين وجود اين دستورات نشان مي‌دهد که نفس ارتباط و تعامل زن و مرد از نظر اسلام ممنوع نبوده و فقط مقيّد به شروط و ملاحظاتي است.

2.عزت و احترام زن

از ديگر اصول و ارزش‌‌هايي که ديدگاه اسلام بر روي آن به شدت پافشاري کرده و آن را مورد تأکيد قرار داده است همانا حرمت و شأن زن مؤمن و مسلمان به‌ويژه در برابر مردان نامحرم است. اسلام دو جنس زن و مرد را در گوهر انسانى و شرافت، يکى مى‌‌داند و از اين لحاظ تفاوتى بين ايشان قائل نيست.

قرآن تمام انسان‌‌ها را بدون در نظر گرفتن جنسيت و نژاد و … داراى کرامت مى‌‌داند و آية70 سوره اسراء اشاره به اين اصل مهم و اساسى است، اما در اين ميان، اکرام و احترام نسبت به زن جايگاه خاص و ممتازى دارد. دين اسلام براي زنان مسلمان و مؤمن در برابر مردان نامحرم عزت و احترامي بسيار قائل است.

3.محوريت زن در خانواده

اصل ديگري که از آموزه‌‌هاي اسلامي مي‌‌توان برداشت کرد و شارع مقدس بر آن بسيار تأکيد داشته اين است که خانواده در جامعة اسلامي مبتني بر محور زن است. در دين مبين اسلام برداشت کلي از مجموع روايات و سيره اهل بيت(ع) بر اين است که امور داخل خانه و روشن نگه داشتن چراغ خانواده بر‌عهده زن خانه است و هيچ امري براي زنان ارزشمندتر و مهم‌تر از حفظ و نگهداري نهاد خانواده شمرده نشده است. اگرچه حضور اجتماعي زنان و اشتغال آنان به فعاليت در عرصة عمومي در دين اسلام مجاز شمرده شده است اما بايد توجه داشت که جواز يک عمل به معناي رجحان و اولويت آن عمل محسوب نمي‌شود.

4.تأکيد بر مربي بودن زن

از ديگر اصولي که دين اسلام در ديدگاه اجتماعي و به خصوص در ارتباط با نقش زن در خانواده و اجتماع مورد توجه و تأکيد فراوان قرار داده است، عنايت داشتن بر نقش تربيتي زن با تکيه بر اختصاصات و ويژگي‌‌هاي جسمي و بعد روحي و عاطفي وي چه در درون خانه و در نسبت با فرزند و همسر و چه در محيط اجتماع است.

جواز اشتغال زنان مانند امر تحصيل و علم‌آموزي آنان به معناي بي‌‌قيد بودن آن و جايز شمردن ورود زنان به هر نوع شغل و فعاليتي در جامعه نبوده و يکي از ملاحظاتي که در باب اشتغال زنان وجود دارد موضوع نقش‌‌هاي زنانه و نقش‌‌هاي مردانه در جامعه است.
بعد جسماني و قابليت‌‌هاي بدن زن در وابستگي کودک به وي براي ادامه حيات و بعد عاطفي و احساسي او براي ارضاي نياز روحي و معنوي فرزند و شوهر، از اختصاصات ويژة زنان براي مربي بودن آنان به‌شمار مي‌آيد. به عبارت ديگر زنان با توجه به استعدادها و ويژگي‌‌هاي طبيعي خود در زمينة احساسات قوي و هوش عاطفي خود مناسب‌‌ترين گزينه براي پرداختن به امور تربيتي و انسان‌‌ساز هستند.

ب) مسئلة اشتغال زنان و تفکيک جنسيتي نقش‌‌ها

با عنايت به آيات مبارکه قرآن (بقره/234 ؛ نساء/32 ؛ قصص/23) و احاديث و روايات بسيار فراوان و متعدد که بر جواز اشتغال براي زنان دلالت دارند، و نيز گزارش‌‌هاي تاريخي از سيرة زنان اهل بيت(ع) و زنان صحابه که به اشتغال و کسب درآمد مي‌‌پرداختند و پيامبر اکرم(ص) نيز مخالفتي با آن نداشتند. يکي از نقش‌‌هايي که دين مبين اسلام براي زنان در جامعه مجاز شمرده است، فعاليت اقتصادي و برخورداري از شغل درآمدزا در جامعه است.

جواز اشتغال زنان مانند امر تحصيل و علم‌آموزي آنان به معناي بي‌‌قيد بودن آن و جايز شمردن ورود زنان به هر نوع شغل و فعاليتي در جامعه نبوده و يکي از ملاحظاتي که در باب اشتغال زنان وجود دارد موضوع نقش‌‌هاي زنانه و نقش‌‌هاي مردانه در جامعه است. در ديدگاه اسلامي با نظر به محدوديت‌‌هايي که براي ورود مردان به بعضي عرصه‌‌ها وجود دارد، نقش‌هايي هستند که حضور زنان در آنها هم به لحاظ عرفي و شرعي پذيرفتني‌‌تر است و هم بازدهي زنان در آن عرصه‌‌ها بيشتر. نقش‌‌هايي که هم موضوع زنانه داشته و هم براي زنان صورت مي‌‌گيرد که نيازمند فاعلي زنانه نيز هستند.

با توجه به شرايط خاص جسماني زن که دين اسلام او را با عبارتي نظير ريحانه خطاب مي‌‌کند، پذيرش بعضي از نقش‌‌ها و فعاليت‌‌هاي اجتماعي به عنوان شغل براي وي امري سخت و طاقت‌فرسا بوده و با ويژگي‌‌هاي وي سازگاري ندارند. شرايط و استعدادهاي ويژه زنان که به صورت ذاتي با مردان تفاوت‌‌هاي اساسي دارند آنان را مهياي پذيرش نقش‌‌هايي خاص نموده که ترجيح و تأکيد دين اسلام را نيز به همراه دارند.

در اسلام با توجه به ارزش‌‌هايي که بر موضوع نقش زنان در جامعه حاکم است از جمله تکبر، عزت و احترام زن در مقابل نامحرم باعث مي‌‌شود که بعضي از مشاغل براي زنان مطابق با شأن آنان تلقي نشود. که تذکر دو نکته در اين خصوص حائز اهميت است:

1? تزاحم اشتغال زنان با وظايف خانوادگي: نکتة بسيار مهمي که در باب اشتغال زنان در خارج از خانه وجود دارد، تزاحم آن با رسيدگي به وظايف و نقش‌‌هاي خانوادگي همچون همسري و مادري است. حضور زنان در عرصه‌‌هاي شغلي جامعه مساوي است با صرف زمان و انرژي آنها. اين فرسوده شدن بخش قابل توجهي از زمان و نيروي آنها، خود به خود باعث کم شدن شادابي و نشاط مورد نياز آنان براي حضور در خانه و ايفاي نقش‌‌هاي مادري و همسري خود مي‌‌گردد و به نوبة خود مي‌‌تواند آنان را تحت‌الشعاع قرار داده و از کيفيت پرداختن به آنها بکاهد.

2? مطلوب نبودن اشتغال زنان با ذائقه مردان: يکي ديگر از ملاحظات مربوط به بحث اشتغال زنان اين است که مردان عموماً با اشتغال همسران‌شان و دخالت آنها در تأمين مخارج زندگي سازگاري ندارند و همواره دوست دارند که خود تأمين‌کنندة نيازهاي همسر و مخارج زندگي باشند و همسرشان صرفاً به امور مربوط به خانواده بپردازد.

راهکارها

در پايان درصدد پيشنهاد راهکارهايي هستيم که از يک سو زنان را به ايفاي نقش‌هاي اجتماعي و اقتصادي، متناسب با ويژگي‌ها و مسئوليت‌هاي زنانه فراخواند و از سوي ديگر کاهش فشار‌هاي جسمي و رواني و افزايش حس همبستگي خانوادگي و اجتماعي را در پي داشته باشد. اما به دليل جلوگيري از طولاني شدن کلام پيشنهادها به صورت فهرست‌وار بيان مي‌گردد.

قرآن تمام انسان‌‌ها را بدون در نظر گرفتن جنسيت و نژاد و … داراى کرامت مى‌‌داند و آية70 سوره اسراء اشاره به اين اصل مهم و اساسى است، اما در اين ميان، اکرام و احترام نسبت به زن جايگاه خاص و ممتازى دارد. دين اسلام براي زنان مسلمان و مؤمن در برابر مردان نامحرم عزت و احترامي بسيار قائل است.
بازنگري در الگو‌ها و شاخص‌هاي توسعه؛

اصلاح نگرش‌ها به خانواده؛

اصلاح الگوهاي سبک زندگي؛

اصلاح نظام تأمين اجتماعي؛

اولويت اشتغال سرپرست خانوار؛

ايجاد امنيت در محيط‌هاي کار؛

توسعة مشاغل خانگي و انعطاف‌پذير؛

توسعة مشاغل نيمه‌وقت و دوره‌اي؛

نظارت ويژه بر بازار کار زنان؛

اصلاح مقررات ساعت کار زنان در شب؛

مهارت‌افزايي به اعضاي خانواده؛

مهارت‌افزايي زنان شاغل.

ابوالفضل اقبالي

تگ ها: اسلام  مرد  نقش زن 




برای دادن نظر، باید به صورت رایگان در سایت عضو شوید. [عضویت در سایت]



مشاوره حقوقی رایگان