بسم الله
 
EN

بازدیدها: 837

سير تحولي حقوق پزشکي در ايران-قسمت سيزدهم

  1391/3/23
خلاصه: سير تحولي حقوق پزشکي در ايران-قسمت سيزدهم

2-2- مسئوليت مدني پزشکان

1-2-2- ماهيت و ارکان مسؤوليت مدني پزشک

  مسؤوليت مدني، به معناي تعهد به جبران خسارت است. دو نظريه مرسوم که مباني مسؤوليت مدني را تشکيل مي دهند نظريه خطر و نظريه تقصير مي باشند. در ميان فقها، از تقصير، به تعدّي و تفريط ياد مي گردد و مواد 951 تا 953 قانون مدني، متضمن اين معنا مي باشد. ريشه فقهي نظريه خطر را در قاعده «من لَه الغنم فعليه العزم» مي توان يافت. براساس نظريه تقصير، زيان ديده بايد تقصير زيان رساننده را ثابت کند. اما در نظريه خطر (که با وقوع انقلاب صنعتي و گسترش خسارت، در اروپا، مورد توجه قرار گرفت)، جهت سهولت در طرح دعاوي مدني، زيان ديده نيازي به اثبات تقصير زيان رساننده ندارد و تنها بايد وجود رابطه عليت ميان ضرر و ضرر رسان را به اثبات برساند. براساس نظريه خطر، هر کس به فعاليتي بپردازد، محيط خطرناکي براي ديگران به وجود مي آورد و کسي که از اين محيط منتفع مي شود بايد زيان ناشي از آن را جبران کند. هواداران نظريه خطر مي گويند که اين نظريه از ديدگاه اقتصادي سودمند است، زيرا اگر هر کس بداند که مسؤول نتايج اعمال خويش حتي اعمال عاري از تقصير است، ناگزير مي شود رفتاري محتاطانه در پيش گيرد. ولي متقابلاً گفته شده است مسؤوليت بدون تقصير، از شکوفا شدن استعدادها و ابتکارات شخصي مي کاهد. در نتيجه اشخاص از فعاليت باز مي ايستند، کارهاي بي خطر را ترجيح مي دهند و اين از لحاظ اقتصادي زيانبار است. در يک جمع بندي مناسب بايد گفت که در مسؤول شناختن افراد، ضرورتهاي اجتماعي و اصول اخلاقي بايد همواره موردنظر قرار گيرد.
   مسؤوليت مدني، به دو شعبه مهم (مسؤوليت قراردادي و مسؤوليت قهري) تقسيم مي شود. 
  هنگامي پزشک مسؤول خسارات وارده شناخته مي شود که ميان خطاي او و فعل زيانبار، رابطه عليت وجود داشته باشد. رابطه عليت ميان خطاء و ضرر، يا به مباشرت است يا به تسبيب. 

2-2-2- خطاو قصور پزشکي 

خطاي پزشکي

    در تعريف خطاي پزشکي نظرات مختلفي وجود دارد.برخي نيز معتقدند اصولا عنوان خطاي پزشکي عنواني نادرست است به هر حال، در تعريفي که مورد قبول است، خطاي پزشکي را به اين صورت بيان مي کنند: قصور خدمت يا ارتکاب عمل اشتباه در برنامه ريزي يا اجرا که به طور بالفعل يا بالقوه باعث يک نتيجه ناخواسته مي شود. اين تعريف به طور مشخص حيطه هاي کليدي علل خطا (قصور يا ارتکاب، برنامه ريزي و اجرا) را دربرمي گيرد.
  قصور پزشکي مترادف غفلت و خطايي است که از روي سهو سر زند و در مقابل تقصير است که به خطاي عمدي گفته مي شود. قصور پزشکي به 4دسته تقسيم مي شود: 1) بي مبالاتي، 2) بي احتياطي، 3) نداشتن مهارت (که خود به 2 دسته نداشتن مهارت علمي و عدم مهارت عملي تقسيم مي شود.) و 4) رعايت نکردن نظامات دولتي. 

انواع قصور پزشکي

- بي احتياطي 

   در اصطلاح حقوقي بي احتياطي در مقابل غفلت به كار مي رود به عبارت ديگر غفلت از جنس ترك است و بي احتياطي از جنس فعل، كه عبارتست از ارتكاب عملي از روي ترك پيش بيني و حزم كه حقاٌ بايد آن پيش بيني يا حزم رعايت مي شد يعني توقع آن عرفاٌ از فاعل عملي مي رفت. بنابراين بي احتياطي ، سهل انگاري در درمان مي باشد كه داراي جنبه هاي وجودي مثبت ارتكاب فعل است. 
    براي تشخيص بي احتياطي ، بايد به دنبال آن بود كه عمل واقع شده تحت شرايط خاص، عرفا" قابل پيش بيني بوده است يا خير و آيا يك شخص محتاط مطابق عرف زمان و مكان مي توانسته آن را پيش بيني كند يانه؟
   بنابراين در بي احتياطي فعلي انجام مي شود كه عليرغم آنكه قصد درمان وجود دارد ولي پزشك توجه كافي در امر درمان يا آزمايشات لازم مبذول نداشته يا مرتكب اشتباه گرديده كه در نتيجه آن موجب ضرر جسماني يا رواني به بيمار مي گردد. به عبارت ديگر كار يا كارهايي انجام شده كه نبايد انجام مي‌شد و انجام آنها جزو طرح درماني نبوده است. 
   ضابطه تشخيص بي احتياطي، عرف است و در خصوص پرونده هاي پزشكي، عرف افراد متخصص و خبره واجد اثر و اعتباراست .پارگي رحم در حين كورتاژ، جا گذاشتن وسايل جراحي يا گاز در داخل شكم،   تزريق يا تجويز داروهاي آدرنرژيك و يا داروهايي كه حاوي آن مي باشند، به بيماري كه مشكل قلبي داشته و فشار خون او نيز بالاست ، کشيدن دندان سالم به جاي دندان معيوب بيمارويا بستن حالب درحين عمل هيستركتومي از مثالهاي قصورازنوع بي احتياطي است.

- بي مبالاتي 

   عبارت است از اينكه فاعل عمل پيش بيني ورود ضرر را از ناحيه عمل خود به غير مي كند ولي معذالك لاقيدي به خرج مي دهد و احتياط نمي كند مانند راننده اي كه با وجود ناقص بودن اتومبيل با احتمال اين كه ان شاء الله طوري نخواهد شد به حمل مسافر يا كالا مبادرت كند .
   بنابراين بي مبالاتي ترك فعلي است كه بايد انجام شود و پزشك از انجام اعمالي كه در مواجهه با بيمار و بيماري او جزو اعمال پذيرفته شده و ضروري بوده اند، غفلت نموده است. مانند آنكه متخصص دندانپزشكي قبل از بي حسي بيمار كانديد عمل جراحي دندان نهفته عقل، شرح حال لازم را از نظر سابقه حساسيت دارويي نگرفته باشد و يا متخصص جراحي قبل از انجام جراحي، مشاوره هاي لازم را در مورد بيمار مبتلا به ناراحتي قلبي انجام نداده يا نتيجه آزمايشات قبل از عمل را بررسي نكرده و تمهيدات ويژه بيمار را درنظر نگرفته و بيمار در اثر شوك آنافيلاكتيك يا عارضه قلبي يا انتشار عفونت به ساير ارگانهاي بدن و يا آسپيراسيون و غيره دچار آسيب جسمي شده و يا فوت كرده باشد.

- عدم مهارت 

  عدم مهارت يكي از مصاديق چهارگانه خطا در امور كيفري است و عبارتست از عدم آشنايي متعارف به اصول و دقايق علمي و فني كار معين. بي اطلاعي كافي از حرفه معين مصداق عدم مهارت است.
   مهارت يك طبيب، كارآيي و توانايي او در انجام وظيفه اي است كه به عهده مي گيرد و عدم مهارت ، ناتواني او يا فقدان كارآيي وي براي انجام امور تخصصي پزشكي و جراحي و رشته هاي وابسته به آن مي باشد. عدم مهارت مي تواند عملي و ناشي از تازه كاري يا بي تجربگي باشد و يا علمي و حاكي از بي سوادي. عدم بهره وري كافي از دانش پزشكي، به هر صورت نمي تواند عذر موجه يا رافع مسئوليت براي قصور پزشكي باشد. 
   در پرونده اي، شخصي عليه پزشكي اقدام به طرح شكايت مي كند و توضيح مي دهد كه پزشك مذكور با انتشار كارت و آگهي در جرايد، خود را جراح متخصص زيبايي معرفي كه با همين وصف فردي به ايشان جهت انجام عمل زيبايي مراجعه مي نمايد ولي پس از عمل صدمات زيادي به فرد وارد مي شود كه با اخذ نظريه كميسيون پزشكي قانوني، اعلام مي شود كه بيمار توسط پزشك، تحت عمل جراحي زيبايي پلك و ابرو قرار گرفته و در حال حاضر داراي جوشگاههاي دو طرف بالا و بين ابروها است و كليه عوارض مذكور به لحاظ عدم تبحر و مهارت پزشك معالج است. بنابراين پزشك مذكور به دليل عدم مهارت در انجام چنين اعمال جراحي مرتكب قصور شده و تحت پيگرد قانوني قرار مي گيرد.
نمونه هاي ديگر عدم مهارت در جرائم پزشكي عبارتند از: 
  عدم بكار گيري تكنيك صحيح در تراش دندان و تهيه پروتز نامناسب كه باعث ضرر و زيان بيمار شود.ناتواني مقابله با عوارض حاصله در حين درمان دندانپزشكي. عدم بكارگيري تكنيك صحيح در اعمال جراحي، ارتوپدي و ساير زمينه هاي تخصصي. انجام اقدامات خارج از حيطه تخصص كه منجر به ايجاد عوارض و آسيب يا ضرر و زيان به بيمار گردد. 

- عدم رعايت نظامات دولتي 

   منظور از عدم رعايت نظامات دولتي رعايت نكردن هر دستوري است كه ضمانت اجرا داشته باشد خواه به صورت قانون باشد، خواه به صورت نظامنامه. 
  در بند 2 ماده 59 قانون مجازات اسلامي نيز رعايت موازين فني و علمي و نظامات دولتي از شرايط معافيت پزشكان و جراحان در انجام هر نوع عمل جراحي يا طبي دانسته شده است . بديهي است در امور پزشكي، نظامات شامل قوانين، آيين نامه هاي نظام پزشكي، دستور العمل هاي وزارت بهداشت ، درمان و آموزش پزشكي، بخشنامه هاي مراكز علمي و درماني و سازمان نظام پزشكي مي باشد.      
  مثالهايي از عدم رعايت نظامات دولتي : عدم پذيرش بيماران اورژانس، تجويز داروهاي ممنوعه، افشاي اسرار بيماران ( به جز به موجب قانون)، تحميل مخارج غير ضروري به بيمار، ايجاد رعب و هراس در بيمار با تشريح غير واقعي وخامت بيماري، تبليغات گمراه كننده. بنابر مراتب فوق، چنانچه صاحبان حرف مشاغل پزشكي نظامات و مقررات راجع به حرفه خود را رعايت ننمايند، داراي مسئوليت بوده و بايد پاسخگو باشند .






نويسنده: سارا رضاپور





برای دادن نظر، باید به صورت رایگان در سایت عضو شوید. [عضویت در سایت]



مشاوره حقوقی رایگان