بسم الله
 
EN

بازدیدها: 1,015

بزه ديده شناسي-قسمت اول

  1391/3/21
خلاصه: بزه ديده شناسي-قسمت اول

مقدمه


اين مقاله كه بخش اول تحقيق بنده در خصوص "بزه ديده شناسي جرم قتل" مي باشد  كه به راهنمايي استاد دكتر طاهري جبلي آن را به سرانجام رساندم[1] كه در ادامه با تغييراتي و اضافاتي تكميلي در دو قسمت آورده مي شود.در قسمت اول ابتدا تعريف بزه ديده آورده مي شود و تعاريف مختلف برخي صاحب نظران در خصوص بزه ديده ذكر شده و نقد مي گرددو در ادامه انواع بزه ديدگان بيان شده و در قسمت بعد به تاريخچه و تعريف بزه ديده شناسي و انواع آن پرداخته مي شود البته شايان ذكر است كه در اين مقاله(قسمت اول و دوم)بسيار اجمالي و در حد طرح مساله به موضوع پرداخته مي شود و مباحث كلي را بيان شده و به بسياري از زواياي اين شاخه جديد علوم جنايي پرداخته نمي شود چرا كه بسيار وسيع بوده و امكان آن وجود ندارد كه در يك مقاله و يا حتي چندين مقاله به آن پرداخته شود.

گفتار اول:تعريف بزه ديده[2]


در مورد بزه ديده تعاريف مختلفي ارائه شده است.آقاي دكتر رايجيان اصلي بزه ديده را اينگونه تعريف كرده اند "بزه ديده شخصي است كه به دنبال رويداد يك جرم به آسيب بدني،رواني،درد و رنج عاطفي،زيان مالي يا آسيب اساسي به حقوق بنيادي خود دچار شده باشد"[3]و در جايي ديگر بزه ديده اينگونه تعريف شده است"كسي است كه يك خسارت قطعي آسيبي به تماميت جسمي او وارد كرده است و اكثر افراد جامعه هم به اين مساله ازعان دارند"[4]و آقاي بنيامين مندلسون وكيل متخصص در حقوق كيفري بزه ديده را چنين تعريف كرده است"شخصي مستقل يا متعلق به يك مجموعه كه محتمل آثار دردناك برخي عوامل شده كه اين عوامل داراي ريشه هاي مختلف فيزيكي،رواني،اقتصادي،و سياسي و اجتماعي و همچنين طبيعي(حوادث طبيعي مي باشند)"[5]

بزه ديده كه ترجمه كلمه انگليسي victimمي باشد به معناي "قرباني،كسي كه طرف جرم يا شبه جرم واقع شده است مثل قرباني سرقت(مال باخته)"[6]و "قانون مبارزه با قاچاق انسان مصوب 28/4/1383-مجلس شوراي اسلامي نخستين قانوني است كه در آن واژ? بزه ديده بكار رفته است(ماده 3)"[7]

در تعاريف ارائه شده ايراداتي به نظر مي رسد كه در ادامه بيان مي شود:

 در تعريف اول در آن قسمت كه از رويداد يك جرم نام آورده اند ،اين بحث به ذهن خطور مي كند كه فقط آن شخص كه مستقيما با بزه مربوطه ارتباط دارد را بزه ديده مي گويند اما به نظر بنده افراد ديگري كه به واسطه جرم ارتكابي خسارت ديده اند و مستقيما نيز مورد بزه واقع نشده اند يعني بزه بر  آنها واقع نگرديده است را نيز بايد جزء بزه ديدگان آورد(بزه ديدگان غير مستقيم)به طور مثال كودكي كه پدر و مادر او توسط قاتلي به قتل مي رسد و او دچار ضرر هاي عاطفي مي شود را نيز به نظر ما بايد بزه ديده دانست چرا كه از اين بزه  اين  كودك ضرر ديده و متضرر شده هر چند مستقيم جرم بر او واقه نگرديده است

به نظر بنده در ايرادات تعريف دوم بايد بيان داشت كه اولا.واژه كسي بيان شده در تعريف محل ايراد است  چرا كه اشخاص حقوقي را شامل نمي شود و به نظر ما براي برطرف كردن اين مساله بهتر است از واژه اشخاص استفاده شود كه هم جمع است شامل همه مي شود و هم شامل اشخاص حقيقي و حقوقي مي گردد ثانيا.در تعريف بزه ديده نويسندگان محترم صرفا خسارات مادي را مورد توجه قرار داده اند و به خسارات معنوي توجه نكرده اند در صورتي اگر فردي از جرمي دچار خسارت هاي معنوي نيز گردد باز بايد او را بزه ديده دانست  اگر به واسطه جرمي اعتبار فردي مورد خدشه واقع شد اين فرد بزه ديده است.

آقاي مندلسون در تعريف خود از بزه ديده او را كسي مي داند كه متحمل آثار دردناك برخي عوامل شده است(براي مشاهده تعريف ايشان به چند سطر بالاتر رجوع كنيد)كه به نظر ما اين تعريف  درست به نظر نمي رسد چرا كه ممكن است عواملي كه ايشان از آنها نام برده اند اصلا جرم و بزه نباشد ،ما نمي توانيم شخصي را كه از عواملي غير از بزه متحمل خسارت گرديده است را بزه ديده بشناسيم چرا كه به همان شكل كه از عنوان بزه ديده برداشت مي شود كسي است كه از بزه متحمل خسارت شده بزه ديده است نه از غير آن ،كسي كه از غير بزه متحمل خسارت شده را نمي توان بزه ديده دانست.به نظر ما تعريف ايشان شامل خسارت ديده[8] مي باشد نه بزه ديده كه ايشان به اشتباه شامل بزه ديده آورده اند.

در تعريف بزه ديده بايد بيان داشت از نظر ما "بزه ديده شخصي است كه از بروز و وقوع جرم مستقيم يا غير مستقيم متحمل خسارت و ضرر ت مادي و يا معنوي گرديده است"

گفتار دوم:انواع بزه ديدگان


در اين گفتار تلاش داريم انواع بزه ديدگان را بيان كرده و توضيحاتي در خصوص آنها بيان شود كه به انواع ذيل تقسيم مي شوند[9]:

1.زنان ودختران بزه ديده: به زنان و دختراني كه از وقوع بزه به شكل مستقيم(بزه مستقيم بر آنها واقع گردد)و يا غير مستقيم متحمل  آسيب و خسارت اعم از مادي يا معنوي گردند در اين گروه قرار مي گيرند. همان طور كه مي دانيم زنان و دختران  به علت شرايط خاصي كه دارند در معرض برخي جرايم بيشتر قرار مي گيرند مثل جرائم جنسي يا ضرب و جرح و يا خشونت هاي خانوادگي[10] (كه اين خشونت ها مي تواند به شكل خشونت زوج بر زوجه و يا خشونت پدر بر دختر و يا برادر بر دختر و يا حتي مادر ظهور و بروز داشته باشد) .اين زنان و دختران از آنجا كه ممكن است در آينده مادران فرزنداني شوند بايد در جهت  حمايت از آنها بيشتر توجه كرد تا تربيت فرزندان اين قبيل افراد با مشكل مواجع نشده و نيز در حمايت از خود اين افراد از آنجا كه جزء جامعه هستند و در اصل از جامعه و افراد آن جامعه ضرر ديده اند فرو گذار نكرد كه اين حمايت ها مي تواند حمايت هاي مادي باشد و مي تواند حمايت هاي  رواني باشد،به نظر ما مراكزي تخصصي براي اين بزه ديدگان لازم و ضروري ميباشد تا در جهت باز گرداندند اين افراد به شرايط طبيعي اقدام شود.[11]

2.كودكان بزه ديده(اطفال بزه ديده):به كودكاني[12] كه به شكل مستقيم يا غير مستقيم از وقوع بزه و جرم  متحمل خسارت اعم از مادي يا معنوي شوند كودكان بزه ديده گويند.كودكان به علت اينكه نسبت به بزرگسالان از توانايي كمتري برخوردارند بيشتر در معرض بزه هستند و ممكن است به طرق مختلفي اين امر صورت گيرد از اذيت و آزار كودكان در خانه گرفته تا اذيت و آزار آنها در جامعه [13]،كه حمايت از اين قبيل بزه ديدگان بسيار مهم و اساسي مي باشد.

3.ناتوانان بزه ديده:به افرادي كه  به علت ناتواني بيشتر در معرض بزه مي باشند در اين قسمت قرار مي گيرند كه همين امر ايجاب ميكند از اين افراد حمايت هاي بيشتري صورت گيردكه سالمندان بيماران در اين قسمت قرار ميگيرند.

4.اشخاص حقوقي بزه ديده:در اين كه ايا اشخاص حقوقي مي توانند بزه ديده جرايم شوند ممكن است عده اي قائل به اين نظر باشند كه اشخاص حقوقي نمي توانند بزه ديده از جرم باشند وليكن به نظر ما فرقي بين اشخاص حقيقي و حقوقي در بزه ديده بودن وجود تدارد چرا كه اشخاص حقوقي نيز مي تواند مثلا مورد بزه سرقت قرار كيرند و اموار متعلق به شخص حقوقي به سرقت رود و بزه ديده جرم مذكور گردند و نيز جرايم ديگر.در نتيجه در يك تعريف به اشخاص حقوقي كه به طور مستقيم يا غير مستقيم  از وقوع بزه متحمل خسارات مادي يا معنوي مي شوند جزء اين دسته قرار مي گيرند.

5.بزه ديدگان  جرايم رايانه اي: به اشخاصي كه از جرايم رايانه اي مستقيما يا غير مستقيم متحمل ضرر مادي يا معنوي مي شوند در اين دسته قرار مي گيرند،در اين خصوص بايد بيان داشت كه به نظر بنده اين قبيل بزه ديدگان مظلوم ترين بزه ديدگان در ايران هستند و نيز تعداد آنها نيز زياد مي باشد.ودر اغلب موارد فرد بزه ديده به حقوق خود نمي رسد  و حتي بزه كاري كه بزه مذكور را انجام داده است بدون مجازات مي ماند و حتي خيلي مواقع جرايم مذكور كشف هم نمي شود و شايد يكي از دلايل آن نبود سازو كار هاي درست و خوب در اين زمينه مي باشد البته  در اين جند سال گذشته اقداماتي صورت گرفته من الجمله جرم انگاري اين قبيل ناهنجاري ها و نيز تشكيل دادسراي تخصصي رسيدگي به  جرايم رايانه اي(البته اين دادسرا صرفا به جرايم رايانه اي نمي پردازد) [14] كه  هرچند داراي نواقصي مي باشد وليكن به هر شكل از نبودن آن بهتر است وليكن به نظر ما تشكيل دادسرا و دادگاهاي اختصاصي رسيدگي به اين قبيل جرايم و نيز تشكيل پليس جرايم رايانه اي زير مجموعه ستاد مشترك نيروهاي مسلح و نه صرفا قسمتي از نيروي انتظامي  با نيروهاي متخصص وآموزش ديده و وجود مركزي مخصوص براي  آنكه مردم وقوع جرم را اطلاع دهند. و همچنين اطلاع رساني عمومي  از رسانه هاي ارتباط جمعي و نيز قرار دادن دروسي تخصصي در دروس دوره كارشناسي براي آشنايي بيشتر دانشجويان رشته حقوق با اين جرايم و...[15]  از جمله مواردي است كه براي بهتر رسيدن اين قبيل بزه ديدگان به حقوقشان لازم است(حال ممكن است مستقيم كمك كند يا غير مستقيم).
-----------
پي نوشتها
[1] البته بايد از جناب دكتر رايجيان اصلي تشكر كنم كه به طور غير مستقيم در خصوص بخش اول اين تحقيق حق استادي بر گردن اين حقير دارند
[2] victim
[3] رايجيان اصلي،مهرداد،بزه ديده شناسي حمايتي،انتشارات دادگستر، سال 1384چاپ اول ص 15
[4] خانم ها ساناز السي و معصومه حسن پور_بزه ديده شناسي و پيشگيري از بزه ديدگي _ماهنامه فرهنگي حقوقي و اجتماعي دادرس_ش56 سال10خرداد و تير 1385ص 24
[5] قاسم بابازاده،بزه ديده شناسي چيست؟در بزه هاي رايانهاي و اينترنتي بزه ديده كيست؟و چه  حمايت هاي از او به عمل مي آيد؟ خبرنامه انفورماتيك ش 94
[6] آقايي،بهمن-فرهنگ حقوقي بهمن-انتشارات گنج دانش(كتابخانه گنج دانش)چاپ سوم 1385 ص1085
[7] رايجيان اصلي،مهرداد،بزه ديده شناسي حمايتي،انتشارات دادگستر، سال 1384چاپ اول ص16
[8] خسارت ديده اعم از بزه ديده مي باشد يعني كسي كه از عواملي مجرمانه ياغير مجرمانه متحمل ضرر گرديده.در يك تقسيم بندي خسارت ديده تقسيم ميشود به 1.خسارت ديده از عوامل غير مجرمانه ،فردي اگر از عوامل غير مجرمانه متحمل ضرري شود در اينجا بررسي نمي شود و محل بحث در حقوق مدني و حقوق غير كيفري است و نير عمل باعث خسارت جرم نيست2.بزه ديده ازجرم كه در حقوق كيفري مورد بررسي قرار مي گيرد و نيز آن عملي كه باعث بزه ديده شدن شده است جرم است و قابل مجازات.وجه شباهت اين دو مورد در همان خسارت ديدن اين دو مي باشد در مورد اول شخص خسارت ديده از عوامل و اسبابي خسارت مي بيند كه آن  عوامل واسباب جرم نيستند و قابل مجازات نمي باشد ولي در مورد دوم سبب و عامل بروز خسارت يك جرم مي باشد و با انجام اين جرم خسارت به بار مي آيد حال اين خسارت مي تواند مادي باشد يا معنوي.البته بحث" خسارت ديده شناسي" مبحثي نو در عالم حقوق مي باشد كه جاي بررسي و تحقيق و تحليل دارد.
[9] در خصوص انواع بزه ديدگان از نگاه آقاي دگتر رايجيان اصلي بنگريد به رايجيان اصلي،مهرداد،بزه ديده شناسي حمايتي،انتشارات دادگستر، سال 1384چاپ اول ص19 به بعد، البته بايد بيان داشت نگاه و ديد اوليه بنده در خصوص انواع بزه ديدگان (عنوان آنها) از اين استاد بزرگوار گرفته شده است
[10] خشونت ميان اعضاء يك خانواده و معمولأميان همسران است كه به شكل تعرض يا عمل خشونت بار ديگري با بكار بردن نيروي بدني همراه با خشم و شدت به قصد آسيب زدن انجام مي شود. رايجيان اصلي،مهرداد،بزه ديده شناسي حمايتي،انتشارات دادگستر، سال 1384چاپ اول ص20
[11] رشته مطالعاتي ديگري با عنوان بزه ديده شناسي باليني-بر وزن جرم شناسي باليني(اصلاح و بازپروري بزهكاران)-به وجود امده كه ترميمِ به ويژه روانيِ قربانيان جرايم را هدف خود قرار داده است و به بيان ديگر ،بازپروري بزهديدگان رارسالت خود مي داند.به نقل از رايجيان اصلي ،مهرداد،بزه ديده در فرايند كيفري،انتشارات خط سوم، چاپ اول ،تابستان 1381 ص13
[12] در اينكه(در خصوص بحث مطروحه) چه افرادي جزء كودكان حساب مي شوند ممكن است اختلاف شود كه افراد قبل از 7 سال كودك هستند يا افرار قبل از 9 سال براي دختران و قبل از 15 سال براي پسران جزء كودكان حساب مي شوند و يا افراد قبل 18 سال جزء كودكان حساب مي شوند اعم از دختر و پسر كه نظر بنده بهتر است در اين خصوص افراد قبل از 18 سال را جزء كودكان مد نظر قرار داد.
[13]  كودك آزاري يا بدرفتاري با كودك(child abuse) يا همان طفل آزاري يا بدرفتاري با طفل  كه به نظر ما در دو نوع كلي بروز مي كند يكي آزار و اذيت كودك در خانه و دوم آزار و اذيت او در جامعه و به نظر مي رسد جاي جرم كودك آزاري و بدرفتاري با كودكان با همين عنوان در قانون مجازات اسلامي ما خالي باشدالبته در فصل 17 قانون مجازات اسلامي(كتاب تعزيرات)با عنوان "جرايم عليه اشخاص و اطفال"مواد619،631،632،633به برخي از مصاديق جرايم عليه كودك(اطفال) اشاره شده است كه به نظر ما كافي و كامل نيست  در تعريف كودك آزاري بايد بيان داشت" هرگونه فعل يا ترك فعل كه منجر به اذيت و آزار كودكان مسقيما يا غير مستقيم كردد" را گويند
[14] دادسراي عمومي و انقلاب ناحيه 31 تهران براي مشاهده اطلاعات بيشتر درخصوص اين دادسرا رجوع كنيد بهhttp://www.dadsara.ir/tabid/182/Default.aspx?PageContentID=87
[15] توضيحات بيشتر در اين خصوص مقالي ديگر را طلب مي كند و از موضوع بحث ما خارج است




نويسنده :حميد خان زاده





برای دادن نظر، باید به صورت رایگان در سایت عضو شوید. [عضویت در سایت]



مشاوره حقوقی رایگان