بسم الله
 
EN

بازدیدها: 1,150

سوگند، تکليف قانوني يا تعهدي اخلاقي

  1391/3/14
خلاصه: سوگند، تکليف قانوني يا تعهدي اخلاقي
مقررات کشور ما در مورد سوگند و جايگاه آن بسيار متنوع است. در قوانين و مقررات متعددي، به سوگند اشاره شده است. علاوه بر سوگند در دادرسي هاي مدني و کيفري، نوعي از سوگند در حقوق عمومي وجود دارد که صاحبان مشاغل خاص آن را ياد مي کنند. نمونه آشناي آن، سوگند رييس جمهور در زمان شروع دوران رياست جمهوري است. اما مصاديق سوگند سياسي و شغلي به اين مورد ختم نمي شود. نمايندگان مجلس، پزشکان و وکلا،از ديگر مشاغلي هستند که در ابتداي کار خود بايد سوگند ياد کنند. در نظام حقوق ما بايد دو کاربرد سوگند را از يکديگر تفکيک کرد. نوع اول، سوگند هايي است که بر اساس مقررات قانون آيين دادرسي مدني و آيين دادرسي کيفري ياد مي شود و در پرونده هاي قضايي به عنوان دليل اثبات دعوا يا مکمل و شرط لازم براي اعتبار دليل اثبات دعوا از آن استفاده مي شود. اما نوع دوم، سوگندي است که صاحبان مشاغل خاص و تاثيرگذار براي حسن انجام وظايف خود ياد مي کنند. بارزترين مصداق اين سوگند در قانون اساسي نام برده شده است که عبارت است از سوگند نمايندگان مجلس و رييس جمهور در ابتداي تصدي هر يک از پست هاي بالا. اما در قوانين عادي هم مصاديقي براي اين سوگند وجود دارد. سوگند صاحبان مشاغل پزشکي، وکالت در ابتداي تصدي اين مشاغل از نمونه هاي اين نوع سوگند است. 

سوگند در قانون اساسي و قوانين عادي

در قانون اساسي و قوانين عادي، مواردي از الزام به سوگند براي برخي مشاغل ذکر شده است.يک استاد دانشگاه در اين رابطه مي گويد: سوگند در قانون اساسي مختص دو گروه است. گروه اول، روساي جمهور و دسته دوم نمايندگان مجلس هستند. اين دو گروه بر اساس تکليفي که قانون اساسي بر عهده آنها گذاشته است، بايد براي حسن انجام وظايف خود سوگند ياد کنند. به عنوان نمونه، پس از برگزاري انتخابات، نمايندگاني که با راي ملت به مجلس راه يافته اند، بايد در اولين جلسه دور جديد مجلس براي حسن انجام امور خود، سوگند ياد کنند. نمايندگاني که در جلسه اول مجلس حضور ندارند يا موفق نشده اند سوگند ياد کنند، در جلسه بعدي سوگند ياد خواهند کرد. دکتر هادي راجي مي گويد: علاوه بر قانون اساسي، در ساير قوانين، برخي ديگر از موارد اداي سوگند نام برده شده است. از جمله مشاغلي که بايد در ابتداي کار حرفه اي خود سوگند ياد کنند، پزشکان و وکلا هستند. 

فلسفه التزام به سوگند

وي ادامه مي دهد: با توجه به اين نکته که کشور ما نظام اسلامي دارد و پيش فرض ما در مورد افرادي که به مقامي گماشته مي شوند اين است که اين اشخاص، افراد متديني هستند و افرادي را به عنوان مسئول مي شناسيم که اعتقاد برايشان اهميت دارد؛ لذا سوگند ياد کردن براي برخي مسئولان پيش بيني شده است تا کسي که سوگند ياد مي کند، خود را متعهد بداند که در مقابل سوگند خود تخطي نکند. اين حقوقدان با تاکيد بر اين که در قانون بر ارزش بالاي سوگند تاکيد شده است،مي گويد: بنابراين فردي که سوگند ياد کرده از نظر اخلاقي بايد خود را مسئول بداند.دکتر هادي راجي در مورد محتوا و مفاد سوگند مي گويد: محتويات سوگند براي نمايندگان در اصل 67 قانون اساسي آمده است و مفاد آن به طور کلي اين است که آنها در پيشگاه خداوند سوگند ياد مي کنند که با تکيه بر شرف خويش پاسدار حريم اسلام و دستاوردهاي نظام جمهوري اسلامي باشند و در انجام تکاليفشان کوتاهي نکنند و... متن سوگند نامه را نيز امضا مي کنند. در واقع محور اصلي سوگند اين است که در انجام تکاليفي که به عهده آنان سپرده مي شود کوتاهي نکنند. در حقيقت وکالتي که به نمايندگان داده مي شود در نزد آن ها حکم امانت را دارد.

اقليت هاي ديني و اجراي تکليف سوگند

اين حقوقدان با اشاره به اين که همه نمايندگان مسلمان نيستند، بنابراين سوگند ياد کردن به کتاب آسماني دين اسلام نمي تواند تاثير بازدارنده کافي را داشته باشد،مي گويد: براي اين شرايط در کشور ايران و ديگر کشورها، راهکار مناسبي پيدا شده است. معمولا در اين شرايط، اقليت هاي ديني به شرف خود يا به کتاب آسماني خود سوگند ياد مي کنند. وي در مورد آيين سوگند ياد کردن نيز چنين مي گويد: در مباني فقهي براي سوگند ياد کردن آدابي در نظر گرفته شده است که نشان مي دهد سوگند به چند چيز الزام آور است و لفظ سوگند بايد به چه صورت باشد.دکتر راجي در مورد بحث ضمانت بر اجراي سوگند نيز مي گويد: بحث ضمانت بر اجراي سوگند، بحثي دروني و اعتقادي است. در جهان آخرت افراد پاسخ گوي نقض و ناديده گرفتن سوگند خود هستند و زيرپا گذاشتن سوگند، از گناهان بزرگ است. بنابراين، يک بخش ضمانت اجرا، به بحث نتايج اخروي نقض سوگند برمي گردد. اما ضمانت اجرايي ديگر واکنش مردم است. مردم خود ناظر بر اعمال افراد مسئول هستند و در صورتي که آنها به سوگند خود پايبند نباشند، در دوره هاي بعدي مي توانند از آنها در صورت رعايت نکردن موارد ذکر شده، حمايت نکنند.

الزام سوگند براي پاره اي از کارمندان

در نظام حقوقي کشور جمهوري اسلامي ايران سوگند براي اقشار مختلفي در نظر گرفته شده است. البته عمدتا مقام هاي انتخابي مانند رييس جمهور و نمايندگان مجلس هستند که ملزم به انجام اين تکليف هستند. اما به موجب قانون مديريت خدمات کشوري و برخي ديگر از قوانين، پاره اي از کارمندان دولت يا پزشکان هم ملزم به رعايت اين الزام هستند. دکتر علي کاظمي با اشاره به اين موضوع مي گويد: رييس جمهور طبق قانون اساسي جمهوري اسلامي ايران در مجلس شوراي اسلامي با حضور رييس قوه قضاييه و شوراي نگهبان به شرح زير سوگند ياد مي کند: با نام خداوند، در پيشگاه خداوند متعال سوگند ياد مي کنم که پاسدار مذهب رسمي و نظام جمهوري اسلامي و قانون اساسي کشور باشم و خود را وقف مردم وکشورم نمايم و...اين حقوقدان ادامه مي دهد: نمايندگان مجلس شوراي اسلامي نيز در نخستين جلسه مجلس سوگند ياد مي کنند که پاسدار حريم اسلام باشند و به عنوان اميني عادل در انجام وظايف خود کوتاهي نکنند و... بايد توجه داشت که اقليت هاي مذهبي بايد سوگند را با ذکر نام کتاب آسماني خود ياد کنند.

بررسي تطبيقي نظام هاي حقوقي

الزام به سوگند ياد کردن براي مشاغل مهم و حساس، در قوانين و مقررات همه کشورها ديده مي شود. بنابراين کشورها در مورد وجود اين الزام مشترک هستند. اما چند و چون آنها در کشورهاي مختلف متفاوت است. دکتر کاظمي در اين باره توضيح مي دهد که به طور کلي سوگند بدين منظور در قوانين اساسي کشورها پيش بيني شده است که مقاماتي که به خدمات عمومي مي پردازند، تعهد وجداني هم داشته باشند. در اکثر کشورها سوگند براي بسياري مقامات و مشاغل هم پيش بيني شده است. اما نحوه سوگند ياد کردن، اداي سوگند و هم چنين محتويات سوگند در مورد مشاغل نسبت به شغل هاي ديگر متفاوت است. به طور مثال رييس جمهور بايد حامي حقوق مردم باشد و قضات نبايد در احقاق حقوق کوتاهي کنند، در مورد پزشکان سلامتي مردم با اهميت است و وکلا بايد امين و مورد اعتماد باشند. اين حقوقدان در مورد ضمانت اجرايي سوگند در نظام حقوقي مي گويد: سوگند ضمانت اجرايي قانوني مانند آن که به طور مستقيم بر آن نظارت شود ندارد؛ بلکه ضمانت اجرايي اخلاقي دارد. البته بايد اين نکته را در نظر داشت که چنانچه مفاد سوگند جزو تکاليف فرد باشد و وي اين تکليف را نقض کند، اين تخلف او داراي ضمانت اجرا خواهد بود و در صورت اجرا، آن وظيفه، تخلف يا جرم محسوب شده و مورد بررسي قرار مي گيرد.

قانون اساسي، مرجع اصلي سوگند

مهم ترين قانوني که در آن به سوگند اشاره شده است، قانون اساسي مي باشد. عضو کميسيون اجتماعي مجلس شوراي اسلامي سوگند در نظام سياسي را اين گونه تعريف مي کند: در قانون اساسي جمهوري اسلامي ايران دو سوگند پيش بيني شده است؛ اول رييس جمهور است که به موجب اصل 121 قانون اساسي در مجلس شوراي اسلامي در جلسه اي که با حضور رييس قوه قضاييه و اعضاي شوراي نگهبان تشکيل مي شود به ترتيب زير سوگند ياد مي کند و سوگند نامه را امضا مي کند: «من به عنوان رييس جمهور در پيشگاه قرآن کريم و در برابر ملت ايران به خداوند قادر متعال سوگند ياد مي کنم که پاسدار مذهب رسمي و نظام جمهوري اسلامي و قانون اساسي کشور باشم و همه استعداد و صلاحيت خويش را در راه ايفاي مسئوليت هايي که به عهده گرفته ام به کار گيرم و خود را وقف خدمت به مردم و اعتلاي کشور، ترويج دين و اخلاق، پشتيباني از حق و گسترش عدالت سازم و از هر گونه خود کامگي بپرهيزم و از آزادي و حرمت اشخاص و حقوقي که قانون اساسي براي ملت شناخته است حمايت کنم، در حراست از مرز ها و استقلال سياسي و اقتصادي و فرهنگي ملت از هيچ اقدامي دريغ نورزم و...»سيدمحمدعلي موسوي مبارکه مي گويد: اين سوگند به عنوان يک تعهد اخلاقي شناخته مي شود. سوگند ديگر نيز با مفاد مشابه به همين سوگند براي نمايندگان مجلس در نظر گرفته شده است که در اصل 67 قانون اساسي آمده است و بر مبناي پاسداري و رعايت حقوق مردم نگارش يافته است. بنابراين چون کار سياسي از حساسيت بالايي برخوردار است، کساني که در راس آن هستند، با قيد سوگند متعهد به رعايت حق و انصاف و امانت مي شوند. نماينده مردم مبارکه ادامه مي دهد: سوگند يک کار اماني است. کسي که کار خود را انجام مي دهد بايد امانت دار باشد و مردم نيز در مقابل اين سوگند اعتقاد و دلگرمي پيدا مي کنند.سوگند ياد کردن در قوانين اساسي بسياري از کشورها نيز وجود دارد، اما نمايندگان ديگري که در مجلس کشور ايران وجود دارند به کتاب آسماني خودشان سوگند ياد مي کنند.در قانون اساسي ما در دو اصل به سوگند اشاره شده است. يکي اصل 67 قانون اساسي در مورد سوگند نمايندگان در ابتداي فعاليت خود مي باشد. نمايندگان بايد در نخستين جلسه مجلس به ترتيب زير سوگند ياد کنند و متن قسم‏نامه را امضا مي کنند. «من در برابر قرآن مجيد، به خداي قادر متعال سوگند ياد مي کنم و با تکيه بر شرف انساني خويش تعهد مي نمايم که پاسدار حريم اسلام و نگاهبان دستاوردهاي انقلاب اسلامي ملت ايران و مباني جمهوري اسلامي باشم، وديعه‏اي را که ملت به ما سپرده به عنوان اميني عادل پاسداري کنم و در انجام وظايف وکالت، امانت و تقوي را رعايت نمايم و همواره به استقلال و اعتلاي کشور و حفظ حقوق ملت و خدمت به مردم پايبند باشم، از قانون اساسي دفاع کنم و در گفته‏ها و نوشته‏ها و اظهارنظرها، استقلال کشور و آزادي مردم و تأمين مصالح آنها را مدنظر داشته باشم.» نمايندگان اقليت هاي ديني اين سوگند را با ذکر کتاب آسماني خود ياد خواهند کرد. نمايندگاني که در جلسه نخست شرکت ندارند بايد در اولين جلسه‏اي که حضور پيدا مي کنند مراسم سوگند را به جاي آوردند. سوگند در اصل 121 نيز پيش بيني شده است که به موجب آن رييس جمهور بايد با الفاظي شبيه آنچه در بالا بيان شده، به عدالت راستي و حق گويي سوگند ياد کند. رييس جمهور در مجلس شوراي اسلامي در جلسه‏اي که با حضور رييس قوه قضاييه و اعضاي شوراي نگهبان تشکيل مي‏شود، سوگند ياد مي کند و سوگندنامه را امضا مي کند.ذکر اين سوگندها، نوعي تعهد اخلاقي براي صاحبان مشاغل سياسي ايجاد مي کند. نقض اين سوگندها ضمانت اجرايي مادي ندارد. ضمانت اجرايي آن از يک سو ارتکاب گناه کبيره است و از سوي ديگر سلب اعتماد عمومي از کسي است که سوگند خود را نقض مي کند. البته بايد توجه داشت که نقض اين سوگند ها در صورتي که همراه با ناديده گرفتن يکي از وظايف قانوني باشد جرم يا تخلف بوده و با مجازات نيز روبه رو خواهد شد.
-------------
منابع:
1-روزنامه حمايت 9/2/91
2-خبرگزاري ايسنا 21/2/91
3-روزنامه خراسان10/2/91





برای دادن نظر، باید به صورت رایگان در سایت عضو شوید. [عضویت در سایت]



مشاوره حقوقی رایگان