بسم الله
 
EN

بازدیدها: 703

سفته، سند کارآمد تجاري محسوب مي شود/جايگزيني مناسب براي چک

  1391/3/4
خلاصه: اسناد تجاري، بهترين جايگزين‌هاي پول هستند. مقررات چک، سفته و برات در قانون تجارت ايران در بخش اسناد تجاري بيان شده است. مقررات مربوط به سفته نسبت به 2 سند ديگر مفصل‌تر است.
در مقابل در جامعه، اين چک است که کاربرد بيشتري دارد. در اين ميان، سفته را بايد مهجورترين سند تجاري دانست. اين در حالي است که اين سند تجاري، مزاياي ويژه‌اي دارد که به خوبي مورد استفاده قرار نمي‌گيرد.

اگر امضا‌کننده سندي با درج يک دستور پرداخت، تعهد کند که مبلغى وجه در زمان معين يا به محض مطالبه از سوى دارنده، در وجه حامل يا شخص معين يا به حواله کرد آن شخص کارسازى کند، در اين صورت سفته صادر شده است. سفته سندي تجاري است که قائم به وجود 2 شخص است: يک طرف آن صادرکننده که مديون و بدهکار محسوب مي‌شود و شخص ديگر که ممکن است در هنگام صدور سفته، معين يا نامعلوم باشد.در صورتى که سفته براى شخص معينى صادر شود، نام و نام خانوادگى او در سفته آورده مى شود در غير اين صورت به جاى نام او نوشته مى‌شود در وجه حامل. در مورد اول، شخص معين و در مورد دوم، دارنده سفته در مقابل صادر کننده طلبکار مى شود و بايد مبلغ سفته را در سررسيد آن بپردازد. اگر سفته عندالمطالبه باشد، صادرکننده بايد به محض مطالبه، مبلغ آن را پرداخت کند. بدين ترتيب، سفته که يکي از مهم ترين اسناد تجاري است صادر مي‌شود. حتما براي شما هم پيش آمده، گاهي براي ثبت نام دانشگاه يا براي اشتغال در جايي از شما سفته خواسته باشند و خيلي از ما چون تا به حال با اين سند تجاري کار نکرده‌ايم يا از اسم آن وحشت مي‌کنيم يا بي‌آنکه بدانيم سفته چيست و دادن سفته به عنوان ضمانت درست است يا خير؟ آن را امضا مي‌کنيم. شايد حق داشته باشيم. چون آن‌قدر زندگي ما چکي شده که ديگر خيلي از ما درباره سفته چيز زيادي نمي‌دانيم، در حالي که هنوز هم با اين سند پير و فرسوده در ارتباط هستيم، براي تعهد ديگران و يا خودمان سفته مي‌دهيم و يا پشت سفته ديگران را امضا مي‌کنيم، بدون آن‌که بدانيم با اين امضا چه تعهدي داريم يا اين که در صورتي که از ديگران سفته‌اي گرفتيم چطور مي‌شود از مزاياي قانوني آن به‌عنوان يک سند تجاري استفاده کرد. اکنون شما را با اين سند تجاري معتبر آشنا مي‌کنيم. 

تعريف سفته 

طبق ماده 307 سفته يا فته، طلب سندي است که به موجب آن امضا کننده تعهد مي‌کند مبلغي در موعد معين و يا هر وقت که حامل يا شخصي که سفته را در اختيار دارد، پولش را طلب کند بپردازد. اگر چه سفته حالا ديگر با ظهور چک، جايگاه اوليه خود را از دست داده است، اما هنوز داراي اعتبار و پشتوانه قانوني بالايي است و اگر مطابق قانون تنظيم شده باشد، دارنده آن از مزاياي قانوني برخوردار است که اسناد عادي داراي چنان اعتباري نيستند. شايد تنها دليل رواج بيشتر چک نسبت به سفته، سهولت در صدور و وصول چک است، چرا که خيلي راحت مي‌شود با گرفتن يک دسته چک، هر مبلغي که دوست داشته باشيد از يک تومان تا هر چند ميليارد تومان که مي‌خواهيد چک صادر کنيد و به دست خلق الله بدهيد، اما درباره سفته اين طوري نيست و صادر کننده بايد برابر با مبلغي که قرار است تعهد بدهد، اوراق سفته را از بانک يا مراکز فروش آن بخرد و روي آنها به تعهد اقدام کند. 

سقفي براي يک سفته 

هر برگ سفته سقف خاصي براي تعهدکردن دارد‌، به طور مثال اگر روي سفته‌اي نوشته شده باشد تا «يک ميليون ريال» يعني آن سفته حداکثر براي تعهد 100 هزار تومان داراي اعتبار است و با آن نمي‌توان به پرداخت مثلا 200 هزار تومان تعهد کرد. 

سفته را چطوري تنظيم کنيم؟

طبق ماده 308، سفته علاوه بر امضا يا مهر، بايد داراي تاريخ بوده و علاوه بر اين، اطلاعات زير هم روي آن ثبت شود: مبلغي که بايد پرداخت شود، نام و نام خانوادگي گيرنده وجه، تاريخ پرداخت وجه، علاوه بر اينها نوشتن نام و نام خانوادگي صادرکننده، اقامتگاه وي و محل پرداخت سفته نيز ضروري است.در صورتي که سفته براي شخص معيني صادر شود، نام و نام خانوادگي او در سفته آورده مي‌شود، در غير اين صورت به جاي نام او نوشته مي‌شود در «وجه حامل». در صورتي که نام خانوادگي يک شخص معين نوشته شود، اين شخص طلبکار مي‌شود و در غير اين صورت هر کسي که سفته را در اختيار داشته باشد، طلبکار محسوب مي‌شود و مي‌تواند در سر رسيد سفته، مبلغ آن را طلب کند البته اگر سفته عندالمطالبه باشد، صادرکننده بايد به محض مطالبه مبلغ آن را پرداخت کند. 

سفته، بدون نام

در تنظيم سفته، اين امکان وجود دارد که بدهکار، سفته‌اي را که صادر مي‌کند، بدون ذکر نام طلبکار به وي بدهد که اين طوري فرد مي‌تواند يا خودش در سررسيد براي گرفتن پول اقدام کند يا اين که آن را به ديگري حواله بدهد، عبارت «حواله کرد» در سفته به شخص دارنده اين اختيار را مي‌دهد که بتواند سفته را به ديگري منتقل کند، ولي اگر «حواله کرد» خط زده شود، دارنده سفته نمي‌تواند آن را به ديگري انتقال دهد و تنها خود وي بايد براي وصول آن اقدام کند، علاوه بر آن مي‌تواند با پشت‌نويسي آن را به شخص ديگري انتقال دهد. 

پشت نويسي سفته

پشت‌نويسي سفته مانند چک براي انتقال سفته به ديگري يا وصول وجه آن است، اگر پشت نويسي براي انتقال باشد، دارنده جديد سفته، داراي تمام حقوق و مزايايي مي‌شود که به آن سند تعلق دارد. انتقال سفته با امضاي دارنده آن به عمل مي‌آيد، دارنده سفته مي‌تواند براي وصول وجه آن به ديگري وکالت دهد که در اين صورت بايد وکالت براي وصول قيد شود. 

راه هايي براي وصول سفته

براي آن که دارنده سفته بتواند از مزاياي قانوني آن برخوردار شود، بايد نکات زير را رعايت کند: دارنده سفته بايد در سررسيد، سفته را مطالبه کند. اگر وجه سفته پرداخت شد که خب قضيه تمام است، ولي در صورت عدم پرداخت، دارنده سفته بايد ظرف 10 روز از تاريخ سر رسيد، سفته را واخواست کند. واخواست، اعتراض رسمي است به سفته‌اي که در سررسيد آن پرداخت نشده و عليه صادرکننده سفته به عمل مي‌آيد. از آنجا که اين اعتراض بايد رسما به صادرکننده ابلاغ شود، واخواست در برگه‌هاي چاپي که از طرف وزارت دادگستري تهيه شده نوشته مي‌شود، علاوه بر اين، بانک‌ها نيز واخواست‌نامه چاپي مخصوص دارند. در واخواست، رونوشت کامل سفته نوشته مي‌شود و دستور پرداخت وجه سفته که به وسيله دادگاه انجام مي‌گيرد، آورده مي‌شود. واخواست‌نامه با استفاده از کاغذ کاربن در 3 نسخه مشابه (1 نسخه اصل و 2 نسخه رونوشت) تنظيم شده و به وسيله واخواست‌کننده امضا مي‌شود. پس از چسباندن تمبر که مبلغ آن را دادگاه مشخص مي‌کند به دستور دادگاه، سفته به وسيله مامور اجرا (طبق مقررات مربوط به ابلاغ به صادرکننده سفته)ابلاغ مي‌شود. البته بايد توجه داشت که هيچ نوشته‌اي نمي‌تواند جايگزين واخواست‌نامه شود. نسخه اصلي واخواست‌نامه به واخواست‌کننده و نسخه سوم در دفتر واخواست دادگاه بايگاني مي‌شود و مامور ابلاغ نسخه دوم واخواست‌نامه را به ابلاغ شونده يا محل اقامت او مي‌دهد. براي استفاده از مسئوليت تضامني پشت‌نويس‌ها، دارنده سفته بايد ظرف يک سال از تاريخ واخواست، دادخواست خود را به دادگاه تقديم کند. اگر دارنده سفته به اين وظيفه قانوني عمل نکند، دعوي او عليه پشت‌نويس‌ها پذيرفته نمي‌شود. دارنده سفته‌اي که واخواست شده و در موعد مقرر اقامه دعوي کرده، مي‌تواند از دادگاه بخواهد که اموال طرف دعوي را پيش از رسيدگي و صدور حکم به نفع او توقيف کند. در اين حالت پس از صدور حکم، دارنده سفته در وصول طلبش از مال توقيف شده، به ديگران تقدم دارد. دادگاه نيز به محض تقاضاي دارنده سفته، ممکن است معادل وجه آن از اموال طرف مقابل به عنوان تامين توقيف کند. در صورت اقامه دعوي عليه صادر کننده و پشت نويس در برگه دادخواست در مقابل ستون مربوط به خوانده مي‌توان نام صادرکننده و پشت نويس يا پشت‌نويسان را ذکر کرد و در توضيح دادخواست در قسمت شرح دعوي از دادگاه محکوميت خوانده رديف اول را به عنوان صادرکننده و خوانده رديف دوم را به عنوان پشت‌نويس، به صورت تضامني درخواست کرد. 

از کي بگيرم؟

در صورتي که سفته‌اي چند بار پشت‌نويسي شود، يعني افراد متعددي آن را گرفته و به فرد ديگري منتقل کرده باشند، دارنده آن مي‌تواند به هر کدام از آنها مراجعه کند. کسي که سفته را امضا کرده و پشت نويس‌ها همگي در مقابل دارنده آن مسئوليت تضامني دارند، يعني دارنده سفته در صورت عدم پرداخت، مي‌تواند به هر کدام از آن‌ها که بخواهد (به صورت منفرد) يا به 2 يا چند يا تمامي آنها (به صورت دسته جمعي) مراجعه کند.همين حق رجوع را هر يک از پشت‌نويس‌ها نسبت به صادرکننده سفته و پشت‌نويس‌هاي قبلي خود دارند. بنابراين صادرکننده به علاوه پشت‌نويس‌ها، همگي مسئول پرداخت وجه سفته خواهند بود. به اين ترتيب انبوهي از مسئوليت‌ها براي پرداخت مبلغ مندرج در سفته ايجاد مي‌شود. اين مسئوليت در اصطلاح مسئوليت تضامني ناميده مي‌شود.سفته با چک اين تفاوت را دارد که وسيله کسب اعتبار و پرداخت در آينده است. چک برعکس سفته وسيله پرداخت حال است و بايد تاريخ صدور و تاديه آن يکي باشد. اما متاسفانه در جامعه ما، از چک به جاي سفته استفاده مي‌شود. بدين ترتيب که در متن چک تاريخي موخر بر تاريخ تحرير آن درج مي‌شود. تفاوت سفته و برات نيز اين است که برات 3 طرف دارد. علاوه بر صادرکننده و گيرنده برات، برات داراي محال‌عليه نيز هست. اما سفته داراي 2 طرف است و شخصي به عنوان محال‌عليه در آن وجود ندارد. بنابراين، اين سند تجاري از 2 نوع ديگر اسناد تجاري، يعني چک و برات متمايز است. قانون تجارت نيز همان حمايت‌هايي را که از برات و چک به عمل آورده، براي برات نيز پيش‌بيني کرده است.بنابراين انتظار مي‌رود استفاده سفته در جامعه بيشتر باشد و مردم آشنايي بيشتري با اين سند تجاري داشته باشند. البته به تدريج، سفته به جايگاه واقعي خود نزديک شده است. به گونه‌اي که امروز در بسياري از ادارات از افراد تقاضاي سفته مي‌کنند اما به دليل ناآشنايي، بسياري از شهروندان با شنيدن نام اين سند تجاري، براي آنها اين سوال پيش مي‌آيد که مراد از سفته چيست و کاربرد آن کدام است.





برای دادن نظر، باید به صورت رایگان در سایت عضو شوید. [عضویت در سایت]



مشاوره حقوقی رایگان