بسم الله
 
EN

بازدیدها: 669

کپي رايت و حقوق مرتبط از يرن تا تريپس-قسمت پنجم

  1391/2/24
خلاصه: کپي رايت و حقوق مرتبط از يرن تا تريپس-قسمت پنجم

مدت حمايت36 از كپى رايت در trips

ماده 12 اين موافقت نامه در اين باره مقرر مى دارد: (مدت حمايت از اثر, غير از اثر عكاسى( سينمايى) يااثر هنرى كاربردى, بر اساس عمر يك انسان متعارف و طبيعى محاسبه مى گردد. البته اين مدت نبايد كمتر از 50 سال از تاريخ انتشار مجاز اثر و يا در صورت فقدان چنين انتشار مجازى, كمتر از 50 سال از تاريخ اتمام اثر باشد).
بنابراين اولاّ, براى مدت حمايت از كپى رايت در اين موافقت نامه دو معيار در نظر گرفته شده است: طول مدت عمر صاحب اثر, و 50 سال, لكن مدت 50 سال تأثير مثبت دارد; يعنى اگر صاحب اثر از زمان انتشار يا اتمام اثر كمتر از 50 سال زنده بود, در مدت باقيمانده تا 50 سال, ورثه او از اين حق برخوردار خواهند بود و اگر بيش از 50 سال از مبدأ مذكور عمر كرد نيز تا پايان عمر از اين حق برخوردار خواهد بود.
ثانياّ, مبدأ جريان 50 سال, از تاريخ انتشار اثر يا ايجاد و اتمام آن قرار داده شده است.
ثالثاّ, آثار سينمايى و عكاسى و آثار هنرى كاربردى از اين قاعده استثنا شده اند.
در مقايسه مقررات trips و كنوانسيون برن در اين خصوص مى توان گفت كه در كنوانسيون برن مؤلف فقط شخص حقيقى است; ولى طبق ماده 12 و پاورقى ماده يك اين موافقت نامه, مؤلف اعم از شخص حقيقى و حقوقى است. به علاوه, شروع مدت حمايت از آثار سينمايى در كنوانسيون برن, از زمان در دسترس عموم قرار گرفتن اثر با اجازه صاحب اثر است. (بند 2 ماده 7); ولى در trips از زمان انتشار مجاز اثر يا پايان تأليف آن (ماده 12).
دسترسى مجاز اعم از انتشار مجاز است; زيرا اولى شامل هر نوع دسترسى حتى از طريق وسايل ارتباط جمعى هم مى گردد, همچينين اين موافقت نامه در مورد مدت حمايت از آثار عكاسى و هنرى كاربردى ساكت است; ولى در بند 4 ماده 7 كنوانسيون برن مدت حمايت از اين آثار 25 سال در نظر گرفته شده است كه با توجه به ارجاعات اين موافقت نامه به كنوانسيون برن, همين مدت مورد قبول موافقت نامه trips هم مى باشد. البته ماده 9 معاهده wct صريحاً حمايت از اين آثار را نيز 50 سال مقرر داشته است.
در مورد مدت حمايت از حقوق مرتبط با كپى رايت در بند 5 ماده 14 موافقت نامه trips آمده است:(مدت حمايت طبق اين موافقت نامه براى اجراكنندگان و توليدكنندگان فونوگرام دست كم پنجاه سال از تاريخ اتمام اثر يا از تاريخ اجراى آن محاسبه خواهد شد. مدت حمايت طبق پاراگراف 3 ماده فوق براى سازمان هاى پخش, دست كم 20 سال از زمان پخش اثر ادامه خواهد داشت).
بنابراين در مورد اجراكنندگان و تهيه كنندگان آثار صوتى, مدت حمايت از تاريخ اولين اجرا يا ضبط, 50 سال است. البته اين مدت در ماده 14 كنوانسيون رم 20 سال بود. سؤالى كه در اين جا مطرح مى شود, اين است كه اگر اجراى زنده ضبط نشده باشد, چگونه تا 50 سال مى توان از آن حمايت كرد؟ در مورد سازمان هاى پخش برنامه, مدت حمايت حداقل 20 سال از زمان پخش است. البته اين حمايت مشروط به اين است كه طبق مقررات trips از برنامه هاى پخش شده حمايت شود; زيرا طبق بند 3 ماده 14 اين موافقت نامه, حمايت از آنها الزامى نيست.

محدوديت ها و استثنائات حمايت از كپى رايت در trips

ماده 13 موافقت نامه در اين باره مقرر مى دارد:(اعضا مى توانند محدوديت ها و استثنائاتى را در مورد حقوق انحصارى صاحبان آثار, در موارد ويژه و معينى كه با بهره بردارى طبيعى از اثر تعارض ندارد و به طور غير معقولى موجب تبعيض در منافع مشروع صاحبان حقوق نمى گردد مقرر دارند).
در نتيجه, طبق مفاد اين ماده, شرط محدود كردن دامنه حمايت از كپى رايت, عدم تعارض با بهره بردارى متعارف و فقدان تبعيض و خسارت نامعقول و غير متعارف است. در اين زمينه تفاوتى كه بين مقررات اين موافقت نامه با كنوانسيون برن مشاده مى شود, اين است كه در اين جا استثنا به طور كلى و در همه زمينه ها مجاز شمرده شده است; ولى در بند 2 ماده 9 كنوانسيون برن تنها به محدود كردن امكان تكثير اثر اشاره شده و به محدود كردن بقيه حقوق انحصارى دارنده, اشاره اى نشده است37. 
در خصوص حقوق مرتبط با كپى رايت, طبق بند 6 ماده 14 موافقت نامه trips, هر عضو مى تواند حقوق مرتبط مندرج در بندهاى 1 و 3 اين ماده را مشروط, محدود, استثنا يا رزرو كند, البته به ميزانى كه در كنوانسيون برن مقرر شده است و بدون اين كه مغايرتى با بهره بردارى معقول و متعارف از اثر داشته باشد. در بند 6 ماده مذكور آمده است: ( هر يك از اعضا مى تواند, درباره حقوق اعطايى طبق بند 1 ـ 3 فوق, شروط, محدوديت ها, استثنائات و رزروهايى را در سطحى كه در كنوانسيون برن اجازه داده شده است, مقرر دارد. اگرچه در مورد حقوق مجريان و توليدكنندگان فونوگرام, ماده ٌ18 كنوانسيون برن (1971) اعمال خواهد شد).
بنابراين كنوانسيون برن در مورد تمام آثارى كه در زمان لازم الاجرا شدن آن به علت عدم انقضاى دوره حمايت هنوز در قلمرو استفاده عموم قرار نگرفته اند, اعمال خواهد شد.
همچنين در بند 1 ماده 15 كنوانسيون رم موارد استفاده شخصى, گزيده هاى كوتاه در گزارش حوادث جارى, ضبط موقت به وسيله سازمان هاى پخش و استفاده جهت آموزش يا تحصيل علمى, از موارد استثناء شمرده شده است.

حقوق مرتبط با كپى رايت در trips

اين حقوق عبارت اند از: حقوق هنرمندان(اجراكنندگان), حقوق تهيه كنندگان آثار صوتى و حقوق سازمان هاى پخش. شرح مختصر حقوق هر يك از آنها به قرار زير است:
1. حقوق اجراكنندگان38: بند 1 ماده 14 موافقت نامهtrips در اين باره مقرر مى دارد: (اجراكنندگان براى ضبط اجراى خود به وسليه فونوگرام, بايد امكان ممانعت از اعمال زير را, در صورتى كه بدون اجازه آنها صورت گيرد, داشته باشند: ضبط اجراى ضبط نشده آنها و تكثير چنين اجرايى (اجراى ضبط نشده). همچنين مجريان بايد امكان جلوگيرى از اعمال زير را در صورتى كه بدون اجازه آنها صورت گيرد, داشته باشند: پخش از طريق بى سيم و عرضه اجراهاى زنده آنها به عموم).
بنابراين اجراكنندگان دو نوع حق ممانعت دارند: حق ممانعت از ضبط اجرا, يعنى جلوگيرى از ضبط اجراى ضبط نشده خود و جلوگيرى از تكثير چنين اجرايى, و همچنين ممانعت از پخش اجراى خود از طريق بى سيم و انتقال عمومى اجراى نمايش آنها به صورت زنده, ملاحظه مى شود كه در اين موافقت نامه به حق پخش از طريق تلويزيون كابلى اشاره نشده است.
در بند 1 ماده 7 كنوانسيون رم نيز مقرراتى در اين باره آمده است. در مقايسه بين مقررات اين دو مى توان گفت: در هيچ يك از دو سند حقوق مثبت مشخصى براى مجريان شمرده نشده و تنها به موارد ممانعت بسنده شده است; ولى حق ضبط اعطايى در كنوانسيون رم وسيع تر از حقوق اعطايى در trips است; زيرا در آن حق ضبط بر روى (هر وسيله مادى) مورد قبول واقع شده; ولى در اين موافقت نامه, تنها حق ضبط بر روى فونوگرام(ضبط صدا با وسيله صوتى) ذكر شده است39.
2. حقوق توليدكنندگان آثار صوتى40: بند 2 ماده 14 موافقت نامه trips در اين باره مقرر مى دارد: (توليد كنندگان آثار صوتى بايد از حق اجازه دادن يا ممانعت كردن ِتكثيرِ مستقيم يا غيرِمستقيمِ آثارِ صوتيِ خود برخوردار باشند).
مراد از كپى مستقيم آثار, تكثير از نسخه اصلى است و مراد از تكثير غيرمستقيم, اين است كه صداى ضبط شده با وسيله ديگرى مثل راديو, پخش و به وسيله گيرنده ضبط شود.
همچنين طبق بند 4 ماده 14 موافقت نامه trips توليدكنندگان آثار صوتى از حق اجاره يا ممانعتِ اجاره تجارتيِ آثارِ خويش نيز برخوردارند. اين حق در ماده 10 كنوانسيون رم پيش بينى نشده بود. همچنين طبق مفاد بند مذكور, اگر قبلاً در كشور عضو, قانونى عادلانه و غيرمغاير با حق دارنده اثر وجود داشته باشد, آن عضو مى تواند بند فوق را اجرا نكند.
3. حقوق سازمان هاى پخش41:بند 3 ماده 14 موافقت نامه trips در اين باره مقرر مى دارد: (سازمان هاى پخش حق ممانعت از اعمال زير را, هر گاه بدون اجازه آنها صورت گيرد, دارند: ضبط, تكثير آثار ضبط شده و پخش مجدد با وسايل بى سيم پخش; همانطور كه عرضه به عموم از طريق پخش تلويزيونى نيز چنين است.
هرگاه اعضا چنين حقى را به سازمان هاى پخش اعطا نكنند, آنها بايد مالكيت كپى رايت نسبت به موضوع پخش ها با امكان ممانعت از اعمال فوق را طبق مقررات كنوانسيون برن (1971) مقرر دارند).
در اين مورد نيز تنها به حق ممانعت اكتفا و از بيان مصاديق حقوق انحصارى خوددارى شده است. موارد حق ممانعت در اين مقرره عبارت اند از: ممانعت از ضبط برنامه هاى پخش شده, ممانعت از تكثير برنامه هاى ضبط شده, ممانعت از پخش مجدد برنامه ها از طريق ابزار بى سيم و ممانعت از انتقال برنامه هاى تلويزيونى( نه برنامه هاى صوتى راديويى) به عموم, از طريق ابزارهاى بى سيم يا باسيم.
البته حقوق پيش بينى شده فوق, مطلق نيست و كشورها مى توانند آن را نپذيرند, در اين صورت ماده 11 كنوانسيون برن حاكم خواهد بود; يعنى پديدآورندگان حق ممانعت يا اجازه دارند. همچنين كشورهاى عضو هنگامى مى توانند حقوق سازمان هاى پخش را قبول نكنند كه در قوانين داخلى خود از برنامه هاى پخش شده به عنوان كپى رايت حمايت كنند. به علاوه, طبق ماده 12 كنوانسيون رم, اگر اثر صوتى با هدف تجارى توليد و تكثير و مستقيماً براى مردم پخش شود, بايد حقوق عادلانه اجراكنندگان و توليدكنندگان داده شود.









نويسنده:احمد ديلمي-عضو هيئت علمى دانشکده حقوق دانشگاه قم و دانشجوى دکترى دانشکده حقوق دانشگاه تهران





برای دادن نظر، باید به صورت رایگان در سایت عضو شوید. [عضویت در سایت]



مشاوره حقوقی رایگان