بسم الله
 
EN

بازدیدها: 1,266

آزادي مشروط، فرصتي طلايي براي مجرمان

  1391/2/19
خلاصه: سلسله گزارش هاي «نقد و بررسي قانون جديد مجازات اسلامي» آزادي مشروط فرصت و مجالي است که پيش از پايان دوره محکوميت به محکومان دربند داده مي‌شود تا چنانچه در طول مدتي که دادگاه تعيين مي‌کند از خودشان رفتاري پسنديده نشان دهند و دستورهاي دادگاه را به اجرا گذارند از آزادي مطلق برخوردار شوند.
بايد گفت كه فکر ايجاد تاسيسي به عنوان آزادي مشروط زندانيان، به قرن نوزدهم ميلادي برمي‌گردد. اعطاي آزادي مشروط يک نوع گذشت و بخشش، کرامت و سخاوت مقامات قضايي محسوب نمي‌شود؛ بلکه يک نوع حقي است که قانون‌گذار به حايزين شرايط اعطا کرده و مرحله‌اي از اجراي روش‌هاي اصلاحي و تربيتي محسوب مي‌شود‏.
آزادي مشروط را بايد مرحله‌اي بين آزادي و زندان در نظر گرفت. وقتي مجرم نشان دهد که در راه اصلاح قدم برمي‌دارد با تقاضاي او براي آزادي مشروط موافقت مي‌شود. بدين ترتيب مجرم از زندان آزاد مي‌شود اما آزادي او کامل نيست تا زماني که در مدت آزادي مشروط نشان دهد که براي ورود به جامعه آماده است. اين روش مزيت‌هاي زيادي دارد؛ جداي از آنکه آزادي مشروط باعث کاهش جمعيت زندانيان و نيز کاهش هزينه‌هاي دولت مي‌شود، تاثير بسيار مثبتي بر عملکرد فرد زنداني نيز مي‌گذارد و او ضمن تلاش براي تغيير در اخلاق و رفتار خويش، براي ورود به اجتماع آماده مي‌شود. نخستين بار نهاد آزادي مشروط در سال 1337 با تصويب قانون راجع به آزادي مشروط زندانيان وارد نظام کيفري ايران شد. به موجب ماده واحده اين قانون، هرکس که براي مرتبه اول به‌علت ارتکاب جنحه يا جنايت به مجازات حبس محکوم شده بود تحت شرايطي مي‌توانست از آزادي مشروط استفاده كند. اين قانون بعدها وارد قانون مجازات اسلامي شد و آخرين‌بار درسال 1377 اصلاح شد، اما باز هم اين روند در قانون مجازات جديد مصوب مجلس قانوني كه قرار است جانشين قانون فعلي مجازات شود تغيير كرده است، از اين رو براي بررسي تغييرات اين قانون با بهمن كشاورز رييس سابق كانون وكلاي دادگستري مرکز به گفت‌وگو نشسته‌ايم.
 

در حال حاضر آزادي مشروط با چه شرايطي و چطور براي زندانيان تجويز مي‌شود؟

به موجب ماده 38 قانون مجازات اسلامي فعلي، هرکس براي بار اول به علت ارتکابي جرمي به مجازات حبس محکوم شده باشد و نصف مجازات را بگذراند، دادگاه صادرکننده دادنامه محکوميت قطعي مي‌تواند در صورت وجود شرايطي حکم به آزادي مشروط صادر كند. در ماده 38 قانون مجازات اسلامي شروط آزادي مشروط بيان شده است که عبارتند از: 
1- هرگاه در مدت اجراي مجازات مستمرا حسن اخلاق نشان داده باشد و اين موضوع به تاييد رييس زندان محل گذران محکوميت و قاضي ناظر زندان يا رييس حوزه‌‌ قضايي محل برسد.
2- هرگاه از اوضاع و احوال محکوم پيش‌بيني شود که پس از آزادي ديگر مرتکب جرمي نخواهد شد و اين موضوع به تاييد رييس زندان محل گذران محکوميت و قاضي ناظر زندان يا رييس حوزه‌‌ قضايي محل برسد.
3- هرگاه تا آنجا که استطاعت دارد ضرر و زياني که در مورد حکم دادگاه يا مورد موافقت مدعي خصوصي واقع شده بپردازد يا قرار پرداخت آن را بدهد و در مجازات حبس توام با جزاي نقدي مبلغ مزبور را بپردازد يا با موافقت رييس حوزه‌ قضايي ترتيبي براي پرداخت داده شده باشد و اين موضوع به تاييد قاضي مجري حکم برسد.

عمده‌ترين تفاوت‌هاي اين قانون با موارد ذكر شده در قانون مجازات اسلامي جديد چيست؟

نظام آزادي مشروط در مواد 38 تا 40 قانون مجازات اسلامي مصوب 1370 آمده است، اما در قانون مجازات اسلامي جديد اين مقوله دچار تغييرات جدي شده است. در قانون فعلي صدور قرار آزادي مشروط در مورد همه جرايم تعزيري به طور مطلق مقرر است و شروط استفاده محكوم از اين نظام اين است كه براي بار اول مرتكب جرم شده و معادل نصف مجازات را تحمل كرده باشد. در قانون مجازات جديد اين روش تغيير كرده و مقرر شده است كه كسي مي‌تواند از آزادي مشروط استفاده كند كه در حبس‌هاي بيش از 10 سال نصف كيفر و در ساير موارد يك سوم آن را تحمل كرده باشد.در نظام فعلي صدور اين حكم منوط به پيشنهاد سازمان زندان‌ها و در تاييد دادستان يا داديار ناظر زندان خواهد بود. اما در قانون جديد پيشنهاد دهنده دادستان يا قاضي اجراي احكام است.رييس زندان گزارش مربوطه به وضعيت زنداني را در مورد اينكه همواره حسن خلق رفتار داشته وضعيت او نشان مي‌دهد كه پس از آزادي مرتكب جرم ديگري نخواهد شد، تهيه مي‌كند و به تاييد قاضي اجراي احكام مي‌رساند و قاضي اجراي احكام مكلف است پيشنهاد آزادي مشروط را پس از احراز شرايط به دادگاه صادر كننده حكم تقديم كند.
 

ديگر شرط‌هاي استفاده از قانون آزادي مشروط چيست؟

قانونگذار 2 شرط اصلي براي استفاده از آزادي مشروط لحاظ کرده است كه آنها شرط محکوميت حبس براي اولين‌بار و سپري شدن نيمي ازمجازات حبس است.نکته ديگر آن‌که برخلاف تبصره 11 ماده واحد مصوب 1337 محکومان به حبس دايم پس از گذراندن 12 سال مي‌توانستند از آزادي مشروط استفاده کنند ولي در قانون فعلي به اين نکته اشاره نشده است. به اعتقاد برخي، تبصره فوق‌الذکر همچنـان معتبر است و در مورد سکوت قانون مي‌توان به آن استنـاد کرد. همچنين در قانون جديد شرط شده محكوم نبايد بيش از آن از آزادي مشروط استفاده كرده باشد اين شرط در قانون فعلي وجود ندارد. هر چند كه قيد بار اول در ماده 38 به خودي خود همين معنا را در بر دارد. شرايط صدور حكم آزادي مشروط تقريبا همان است كه در قانون فعلي هم وجود دارد. اما در قانون جديد مطلبي مطرح شده كه به كلي تازه و بي‌سابقه است، آن حكم ماده 59 ماده جديد است كه به دادگاه اختيار داده، فرد استفاده كننده از اين مزيت را به اجراي دستورات مندرج در قرار «تعويق صدور حكم» ملزم كند. قرار تعويق صدور حكم كه در قانون فعلي به کلي وجود ندارد، اختيار دادگاه است در خصوص به تعويق انداختن صدور حكم به مدت 6 ماه تا 2 سال در جرايم موجب تعزير از درجه 6 تا 8 كه اين درجه‌بندي هم تازگي دارد.
 

شكل آزادي موقت چگونه است؟

ممكن است از زنداني خواسته شود در زمان آزادي مشروط خود در زمان و مكان معين به مقام قضايي مراجعه كند، يا به مكان‌هايي برود و حرفه‌اي را بياموزد. در عين حال ممكن است به او گفته شود در كدام منطقه تردد كند يا از تردد و زندگي در شهري خودداري كند.اما در كل بايد گفت كه اين قرار ممكن است به شكل ساده يا مراقبتي باشد. اشاره‌اي كه در موارد مربوط به آزادي مشروط شده راجع به مواردي است كه در قرار تعويق متهم به انجام آنها يا خودداري از انجام‌شان مكلف بشود. اين مورد در مواد 41 و 42 قانون مجازات اسلامي جديد آمده است و به منظور دوري جستن از زياده‌گويي، از نقل آنها خودداري مي‌كنيم.در جرايم تعزيري تا درجه 5 دادگاه مي‌تواند در صورت وجود شرايط مقرر در تعويق مراقبتي محكوم‌عليه را با رضايت خود او در محدوده مكاني خاص تحت نظارت سامانه الكترونيكي قرار دهد. منظور مچ‌بندي است كه به دست يا پا‌ي محكوم بسته مي‌شود و اگر از محدوده تعيين شده تجاوز كند به ماموران انتظامي هشدار خواهد داد. مدت آزادي مشروط شامل بقيه مدت مجازات مي‌شود، اما دادگاه مي‌تواند مدت آن را تغيير دهد. ولي به هر حال آزادي مشروط نمي‌تواند كمتر از 1 سال و بيشتر از 5 سال باشد .(اين ضابطه بر قانون فعلي هم موجود است) ولي در قانون جديد مقرر شده اگر مدت باقي مانده كمتر از 1‌سال باشد مدت از آزادي مشروط معادل بقيه مدت حبس خواهد بود.
 

اگر فردي كه مستحق اعطاي آزادي مشروط شده در دوراني كه آزادي مشروط خود را سپري مي‌كند، جرمي انجام داده يا از محدوديت‌هاي اعمال شده تخطي كند چه سرنوشتي در انتظارش خواهد بود؟

دادگاه ترتيبات و شرايطي را که فرد محکوم بايد در مدت آزادي مشروط رعايت کند از قبيل سکونت در محل معين يا خودداري از سکونت در محل معين يا خودداري از اشتغال به شغل خاص يا معرفي نوبه‌اي خود به مراکز تعيين شده و امثال آن در متن حکم قيد مي‌کند که در صورت تخلف وي از شرايط مذکور يا ارتکاب جرم مجدد، بقيه محکوميت وي به حکم دادگاه صادرکننده حکم به مرحله اجرا در مي‌آيد. هرگاه محكوم‌عليه در مدت آزادي مشروط بدون عذر موجه از دستورات دادگاه تبعيت يا پيروي نكند، براي بار اول 1 تا 2 سال به مدت آزادي مشروط او افزوده مي‌شود و درصورت تكرار عدم پيروي يا ارتكاب يكي از جرايم عمومي موجب حد يا قصاص يا تعزير تا درجه 7 علاوه بر مجازات جرم جديد، مدت باقيمانده محكوميت نيز اجرا خواهد شد. به نظر مي‌رسد در زمينه آزادي مشروط نيز مانند ساير موارد نسبتا زياد ديگري كه در قانون مجازات جديد وجود دارد، شاهد حركت مثبتي نسبت به آنچه در گذشته وجود داشت خواهيم بود.
 

در نهايت نگاهتان به قانون مجازات جديد و آزادي مشروط و شروط جديد چگونه است؟

فكر مي‌كنم در قانون مجازات جديد راهكارهاي موثري براي آزادي مشروط ارايه شده است و در كل قوانين سهل‌تر و منطقي‌تر شده است؛ البته بايد منتظر ماند و اجراي اين قانون را در عمل قضاوت كرد .از جميع اين صحبت‌ها مي‌توان نتيجه گرفت كه آزادي مشروط بعد از عفو، مطلوب‌ترين تشويق براي زندانيان است، زيرا به موجب آن آزادي خود را به دست آورده و براي ورود به جامعه و زندگي اجتماعي آماده مي‌شوند. اما اين آزادي مطلق نيست و قانونگذار شرايطي را براي زنداني مقرر كرده است که در صورت تخلف از آن، زنداني مجبور است بقيه دوران محکوميت را در زندان سپري کند. همچنين قانونگذار زمان استفاده از آزادي مشروط را به موجب ماده 40 قانون مجازات اسلامي حداقل 1‌سال و حداکثر 5 سال عنوان كرده است. در پايان بايد به اين نكته نيز توجه داشت که آزادي مشروط حق زنداني نيست، بلکه يک امتياز است براي تشويق متخلفان به بازسازي خود جهت ورود به جامعه و ادامه فعاليت‌هاي اجتماعي روزمره و البته تامين خانواده‌هايشان.





برای دادن نظر، باید به صورت رایگان در سایت عضو شوید. [عضویت در سایت]



مشاوره حقوقی رایگان