بسم الله
 
EN

بازدیدها: 945

احراز هويت در فضاي مجازي

  1391/2/19
خلاصه: به هر نوشته‌اي که در مقام دعوا يا دفاع قابل استناد باشد، سند مي‌گويند. تنظيم يک سند زماني تحقق پيدا مي‌کند که اراده تنظيم کننده آن به اعتبار آن به وسيله‌اي در انتهاي آن درج شود. در حقيقت سندي که امضا يا اثرانگشت نداشته باشد، از اعتبار چنداني برخوردار نيست.
در گذشته براي اعتبار دادن به نوشته‌هااز اثر انگشت استفاده مي‌شد. هنوز هم اثر انگشت در اسناد مورد استفاده قرار مي‌گيرد براي مثال در برخي قوانين، اثر انگشت به عنوان جايگزين امضا نام برده شده است. اما با گسترش سواد در جامعه استفاده از مهر و امضا بر اثرانگشت پيشي گرفت. به تازگي در قوانين و مقررات صحبت از امضاي ديجيتال مي‌شود. تشخيص هويت در فضاي مجازي از طريق امضاي ديجيتال انجام مي‌شود. امضاي ديجيتال وسيله‌اي است که اصل بودن يک پيام يا فايل اطلاعاتي رادرتبادلات الکترونيکي نشان مي‌دهد؛ به طوري که گيرنده مي‌تواند هويت فرستنده راکنترل کند، فرستنده بعدا نمي‌تواندپيام ارسالي خودراتکذيب کند و امکان جعل امضاوجودندارد وهرکس امضاي منحصربه فردخودرادارد. استفاده از امضاي ديجيتال، با سهل‌ و آسان‌تر کردن ارتباطات و معاملات در فضاي ديجيتال، باعث افزايش امنيت نيز مي‌شود. تاکنون مقررات مختلفي درباره استفاده از اين امضاها به تصويب رسيده است. در گفت‌وگو با برخي از حقوقدانان جنبه‌هاي مختلف استفاده از امضاي ديجيتال را بررسي کرده‌ايم.

بالارفتن سرعت مکاتبه ها

با گسترش روز‌افزون ارتباطات بين‌المللي و فضا‌هاي سايبري، امضاي الكترونيكي يكي از موضوع هاي جديدي است كه ناگريز در قانون همه ي كشور‌ها دير يا زود بايد وارد شود.دکتر بهشيد ارفع‌نيا با تاکيد بر اين موضوع به « حمايت »مي‌گويد: امضاي ديجيتال به اين معني است كه با تنظيم مطلبي از طريق اينترنت يا ايميل (پست الكترونيك) و امضاي آن، طرف دريافت‌كننده مطلب آن امضا‌را نه به عنوان تصوير(فتوکپي) بلكه به عنوان اصل آن دريافت مي کند و مورد استفاده قرار مي‌دهد. اين حقوقدان برجسته کشورمان در بيان مزاياي استفاده از امضاهاي الکترونيکي مي‌گويد: از مزاياي راه‌اندازي امضاي ديجيتال سرعت در ارتباط‌ها ومكاتبه ها ست. همان‌طور كه مي‌دانيم با استفاده از پست الكترونيك، بدون نياز به بيرون رفتن از محل كار يا منزل و بدون فوت وقت، به فاصله چند ثانيه مطلب مورد نظر به طرف مقابل مي‌رسد و به وي ابلاغ مي‌شود.

پيش بيني استفاده از امضاي ديجيتال در قوانين

عضو هيئت مديره کانون وکلاي دادگستري مرکز در خصوص قوانين مربوط به استفاده از طرح امضاي ديجيتال مي‌گويد:بايد گفت امضاي ديجيتال در كشور ايران هنوز در مراحل اوليه است و در بعضي قوانين پيش‌بيني شده كه يا هنوز به مرحله اجرا در نيامده يا به صورت آزمايشي و موقتي اجرا مي‌شوند. دکتر بهشيد ارفع‌نيا ادامه مي‌دهد: براي مثال پس از تصويب «قانون ثبت اختراعات‌ طرح‌هاي صنعتي و علوم تجاري» در بهمن 1386 البته به مدت پنج سال و به طور آزمايشي، آيين‌نامه اجرايي آن دربهمن سال 1387 به تصويب رسيد كه فصل دوم از بخش پنجم آن به ثبت الكترونيكي و نحوه دسترسي به اطلاعات اختصاص يافته است. وي توضيح مي‌دهد: اين بخش شامل مواد 167 تا 169 است و به موجب ماده 167 اين آيين‌نامه، مرجع ثبت مكلف است كه همه ي مراحل ثبت‌داخلي يا بين‌المللي اختراعات، طرح‌هاي صنعتي و علايمي از قبيل تسليم، بررسي‌اصلاح و ثبت اظهار‌نامه انتشار آگهي و ثبت اين مالكيت‌ها و تمديد اعتبار آن يا هر گونه تغييرات يا انتقالات ونيز پرداخت‌هاي مقرر را به صورت الكترونيكي انجام دهد. تبصره اين ماده اعلام مي‌دارد تبادل اطلاعات مربوط به ثبت اختراعات‌طرح‌هاي صنعتي با سازمان‌ها و موسسات ذيربط مي‌تواند به صورت الكترونيكي انجام شود. به عبارت ديگر ماده 167 اداره ثبت مكلف به الكترونيكي كردن همه ي موارد ذكر شده شده است اما در تبصره ارتباطات با سازمان‌ها از طريق الكترونيكي به صورت اختياري در نظر گرفته شده است.اين حقوقدان در گفت‌وگو با «حمايت »با اشاره به مواد 168 و 169 آيين‌نامه مذکور مي‌گويد: ماده 168 نيز به اداره ثبت اختيار مي‌دهد كه سوابق مربوط به اختراعات طرح‌هاي صنعتي و علايم ثبت‌شده را از طريق موسسات طرف قرارداد و نيز به طور الكترونيكي ارائه کند ماده 169 نيز اعلام مي‌دارد:سه سال پس از انقضاي مدت حمايت يا در صورت ابطال پرونده‌ها
امحا شده و فقط نسخه الكترونيكي نگه‌داري مي‌شود.

امضاي ديجيتال در قوانين خانواده

دکتر بهشيد ارفع‌نيا در بيان يکي ديگر از موارد پيش‌بيني امضاي ديجيتال در قانون مي‌گويد:مورد بعدي لايحه جديد حمايت ازخانواده است که به تصويب مجلس شوراي اسلامي نيز رسيده است. در اين قانون، بيشتر به آيين دادرسي مسايل خانوادگي پرداخته شده و ابلاغ به صورت الكترونيكي نيز در آن پيش‌بيني شده است كه خود به خود موضوع امضاي ديجيتال را مطرح مي‌كند. البته بايد توجه داشت که تا زمان ابلاغ اين قانون براي اجرا ي تصويب ممكن است باز هم تغييراتي در آن داده شود.عضو هيئت مديره کانون وکلاي دادگستري مرکز در باره اجراي طرح امضاي ديجيتال مي‌افزايد:اجراي طرح بدين صورت است كه مطلبي را به جاي آن كه بر روي كاغذ بنويسيم در فضاي مجازي و بر روي صفحه مانيتور مي‌آوريم و امضا را هم زير آن اسكن مي‌كنيم. البته بادادن اطلاعات شخصي ارسال‌كننده مانند كد ملي و نيز اثر انگشت براي جلو‌گيري از سواستفاده‌‌هاي احتمالي سپس موارد ارسال مي شود و به دست طرف مقابل مي‌رسد و در نتيجه شخص مقابل مطالب فرد را بادر دست داشتن امضاي وي خواهد داشت.

شکل الکترونيک امضا و اثر انگشت

تا چند سال پيش در ايران اثر انگشت هر فرد به عنوان تاييد نوشته‌هاي وي مورد استفاده قرار مي‌گرفت به‌گونه‌اي كه شخصي متني را مي‌نوشت و زير آن هم اثر انگشت خود را كه معمولا توسط مركب صورت مي‌گرفت، قرار مي‌داد تا مشخص شود متن متعلق به آن شخص خاص است. دکتر علي صابري با ذکر اين توضيحات درباره ضرورت استفاده از امضاي ديجيتال به «حمايت» مي‌گويد:در سال‌هاي اخير، تفكرات به اين سمت رفت كه هر كس بايد براي خود علامت خاص يا طرح خاصي كه امروزه امضا نام دارد داشته باشد. اما همان دست خط افراد نيز براي شناسايي يك شخص كافي است و اين‌گونه نيست كه مي‌گويند يك كلاهبردار چند امضا دارد اين در حالي است كه يك كارشناس مواردي را مانند سرعت قلم نوع تحرير يا حتي نوع در دست گرفتن قلم و... را براي شناسايي فرد در نظر مي‌گيرد. عضو هيئت مديره کانون وکلاي دادگستري مرکز مي‌گويد: بنابراين ضريب خطاي بسيار پاييني براي شناسايي دست‌خط يك فرد وجود دارد اما براي اطمينان بيشتر امروزه امضا كاربرد دارد. با توجه به گسترش روابط اينترنتي و ديجيتال افراد، شکل ديجيتال اين امضاها نيز به وجود آمده و قانونگذار آن را به رسميت شناخته است. 

ارزش اثباتي امضاي الکترونيک

صابري در مورد اين‌كه امضا به عنوان ادله در دعاوي چقدر قابل استناد است مي‌گويد: ارزش اثباتي اين امضاهاي ديجيتال نياز به پژوهش دارد.وي تاکيد مي‌کند: امضاي ديجيتال ممكن است در همه‌جا كاربرد نداشته باشد به طور مثال در مورد بعضي امور بانكي كه سياست خاص خود را نياز دارد مانند امضاي پشت چك نمي‌توان از امضاي ديجيتال استفاده كرد. هنوز در بخش ايميل هم مشكلاتي وجود دارد كه شايد بتوان توسط امضاي ديجيتال آنها را برطرف کرد. وي به «حمايت »مي‌گويد: امضا نشانه ي تاييد اعمالي است كه فرد انجام مي‌دهد نه هويت فردي. وي در مورد شيوه اجراي اين طرح ادامه مي‌دهد:بهتر است طرح امضاي الكترونيك ابتدا در اداره‌ها راه بيفتد تا اشكالات احتمالي آن برطرف شود سپس در صورت موفق بودن طرح آن را گسترش دهند. 

احراز هويت افراد با امضاي الکترونيک

هدف از اجرايي شدن اين طرح امكان احراز هويت افراد بدون وجود داشتن هويت فيزيكي فرد است. جواد رضايي با اين توضيح، درمورد امضاي ديجيتال مي‌گويد:به طور مثال مواردي پيش آمده كه سند‌هاي جعلي تنظيم شده يا شخصي به جاي كسي ديگر براي امري مانند خروج از كشور اقدام كرده است با وجود امضاي الکترونيک ديگر نيازي به دور زدن قوانين در چنين شرايطي وجود ندارد.اين وکيل دادگستري مي‌گويد:يكي از كاربرد‌هاي امضاي ديجيتال، امضاي اتوماسيوني است؛ به اين صورت که فردي كه مي‌خواهد در جايي استخدام شود، امضايي را به عنوان شناسه خود معرفي مي‌كند، سپس امضاي او به دستگاه شناسانده مي‌شود و درون فايل شخصي فرد قرار داده مي‌شود و هنگامي كه شخص نياز به امضا دارد از آن با استفاده از فايل خود كه رمز آن را نيز فقط خودش دارد استفاده مي‌كند. 

مزاياي امضاي الکترونيک

رضايي در بيان فوايد توسعه اين قالب امضا مي‌گويد:با استفاده از امضاي ديجيتال، تخلفات مربوط به امضا بسيار كاهش مي‌يابد، مگر اين كه رمز فرد به دست افراد متخلف بيفتد.وي در خصوص مزاياي اين طرح مي‌گويد: طرح امضاي ديجيتال مزاياي بسياري دارد از جمله آن كه تنظيم نامه‌ها با امضاي الکترونيک، باعث كاهش ترافيك، تسريع در انجام امور ارباب رجوع بسياري از ادارات و سبك شدن كار پيك‌هاي شركت‌ها مي‌شود. هم چنين مسئولان شركت نيازي به امضاي فيزيكي كه در بعضي موارد بسيار وقت‌‌گير مي‌باشد، ندارند. هم‌چنين استفاده از كاغذ نيز بسيار كمتر مي‌شود و نگه داري اين اطلاعات و بايگاني كردن ‌آن‌ها بسيار ساده‌تر و كم‌حجم‌تر و كم‌خرج‌تر از كاغذ است. به طور كلي با راه اندازي اين طرح هزينه‌ها بسيار كاهش مي‌يابد.هويت در فضاي مجازي به وسيله امضاي ديجيتال احراز مي‌شود. هر نوشته براي آنکه منتسب به نويسنده آن باشد بايد داراي امضا، مهر يا اثرانگشت باشد. نماينده اين اشکال احراز هويت در فضاي مجازي، امضاي الکترونيک است. اين شکل از امضا در قوانين مختلفي از جمله قانون حمايت از خانواده پيش‌بيني شده است. بالارفتن سرعت ارتباطات، کاهش هزينه‌ها و بالارفتن امنيت، از فوايد استفاده از اين نوع امضاهاست. البته برخي کارشناسان تاکيد دارند که استفاده از امضاي ديجيتال بهتر است به مرور آغاز شود تا فرهنگ استفاده از اين فناوري به تدريج در کشور نهادينه شود. به هر حال بايد گفت که معاملات نسل آينده با استفاده از وسايل نوين ارتباطي و با دخالت اينترنت خواهد بود. اين شکل از معامله هم‌اکنون نيز مورد استفاده قرار مي‌گيرد. در اين نوع معاملات، احراز هويت با معامله‌هاي فعلي تفاوت‌هايي خواهد داشت. مقررات تجارت الکترونيک از جمله امضاي ديجيتال، از شرايط لازم براي اعتبار اين نوع معاملات است.





برای دادن نظر، باید به صورت رایگان در سایت عضو شوید. [عضویت در سایت]



مشاوره حقوقی رایگان