بسم الله
 
EN

بازدیدها: 859

جايگاه عفاف در قوانين و حقوق اجتماعي-قسمت سوم

  1390/12/4
خلاصه: جايگاه عفاف در قوانين و حقوق اجتماعي-قسمت سوم
تأثير عفاف در وضع قوانين اسلامي
نگاه ما به موضوع عفاف يک نگاه اخلاقي و برون گراي صرف نيست و گستره‌اي به گستردگي ابعاد مختلف زندگي دارد. نبود يک نگاه ژرف نسبت به اين موضوع در عرصه‌هاي اجتماعي و حقوقي تبعاتي دارد که خود زمينه‌ساز بسياري از معضلات و مشکلات جوامع امروزي، از جمله بي‌توجهي به بسياري از قوانين اصولي و مذهبي و حتي عدم رعايت آزاديهاي فردي و اجتماعي است. اينجاست که در‌مي‌يابيم تمامي احکام و آموزه‌هاي فقهي و حقوقي، با ارزشهاي انساني – که از عمده‌ترين آنها «عفاف» است – ارتباطي نزديک دارند. با اندکي تأمل در قوانين اسلامي، نهادينه بودن اين صفت را در کليه قوانين مشاهده مي‌کنيم.
بر اين پايه نقطه افتراق و تمايز قوانين اسلامي با قوانين برخاسته از نگرشهاي اومانيستي، ليبراليستي و سکولاريستي از اينجا آغاز مي‌گردد؛ بدين معنا که عفت و باورکردن ارزشهاي دروني، نقشي بنيادين در حقوق بشر اسلامي و رعايت و حفظ آن دارد. در يک حکومت ديني شاکله قوانين اساسي و قوانين موضوعه عمومي بر ارزش باوري است، نه خود محوري و منفعت گرايي. لذا در اين نوشتار در صدد آنيم که نمادي از قوانين اسلامي را با موضوع عفاف ترسيم کنيم. و در ادامه گفتار شماره پيشين – گستره عفاف در روايات – اينبار نقش اين صفت را در آيات قرآن کريم جويا شويم.
تقسيمات کلي در موضوع عفاف
قرآن کريم جايگاه عفاف را گاهي در آموزه‌هاي اجتماعي و روابط عمومي و گاه در آموزه‌هاي خصوصي مطرح مي‌سازد. در بخش آموزه‌هاي خصوصي، اين امر گاه در روابط خانواده مطرح مي‌شود و گاه در پرورش ارزشهاي اخلاقي در فرد مورد توجه قرار مي‌گيرد.
همچنين نسبت به گستره عفاف در قوانين اجتماعي و روابط عمومي، گاه در خطابات فردي، تعيين تکليف و مسؤوليت گرايي مي‌کند و نسبت به رفتار فردي او در بين انسانها توصيه‌هاي لازم را مي‌نمايد، و گاه نسبت به خط مشي فرد در جامعه و تغييرات ساختاري و تأثيرگذار او در محيط اجتماع سخن مي‌گويد.

قرآن و مصاديق عفاف
با تأمل در اين زمينه درمي‌يابيم که قرآن کريم در سيستم قانونگذاري خود براي همه رفتارهاي اجتماعي آموزشهاي بسيار حکيمانه دارد که بعضي از مصاديق آن عبارت است از : عفت در کلام و سخن گفتن، عفت در نگاه، ستر و پوشش، زينت، مقام، شهرت، عفت در صدا و پرهيز از هياهو آفريني، عفت در لباس، عفت در عدم تجاوز به اموال ديگران، عفت در عدم تداخل، عفت در نيت و انديشه و عفت در بر ملا ساختن عيوب ديگران و... .
در عرصه‌هاي حقوق خصوصي بسياري از موارد مذکور در ارتباطات داخل خانواده به‌صورتي زيبا و دقيق مطرح است و در روابط زوجين، والدين و فرزندان و بالعکس، نمادهايي شکوه آفرين و عزت ساز دارد.
نمود ديگر عفاف در سازندگيهاي فردي است که گستره آن در کتب اخلاقي وارد است و ما به بخشهايي از آن در مقاله پيشين اشاره نموديم.
گستره عفاف در حقوق اجتماعي
در نگاه قرآن و مکتب اسلام، انسان موجودي مسؤول است و بنابر اصل «کلکم راع و کلکم مسؤول عن رعيته» (ري شهري، ميزان الحکمه، ج 4، ص 327) در هر موقعيتي که قرار دارد علاوه بر سازندگي‌هاي فردي نسبت به محيط اطراف، تکليف و مسؤوليت دارد. قبل از آنکه او مدافع حقوق فردي خويش باشد، موظف به رعايت حقوق و انجام وظيفه نسبت به ديگران است و هيچ حقي بدون تکليف براي او صورت نمي‌گيرد؛ بر خلاف سيستم‌هاي حقوقي غالب و معمول امروز که انسان را طالب حق و بي‌توجه نسبت به تکليف مي‌انگارد. لذا تکاليفي همچون تأکيد بر وظيفه امر به معروف و نهي از منکر در راستاي تحقق دو مسأله اساسي است: الف : مسؤوليت پذيري انسان در محيط اجتماعي؛ ب : تأمين بهداشت محيط زيست و بهداشت رواني و اخلاقي جوامع بشري با تحقق قوانين اجتماعي.





نويسنده:عزت السادات ميرخاني





برای دادن نظر، باید به صورت رایگان در سایت عضو شوید. [عضویت در سایت]



مشاوره حقوقی رایگان