بسم الله
 
EN

بازدیدها: 1,453

ميزان مهريه در صورت فوت زوج يا زوجه در دوران نامزدي-قسمت دوم(قسمت پاياني)

  1390/11/4
خلاصه: ميزان مهريه در صورت فوت زوج يا زوجه در دوران نامزدي-قسمت دوم(قسمت پاياني)
• دلـايل شرعي:
شايد در اين خصوص بين تعدادي قليلي از صاحب نظران و آن همـ عمدتاً در مرگ شوهر اختلـاف نظر باشد (که البته اختلـاف نظر در مسائل شرعي حتي در زمان حيات پيامبر اکرمـ و امامان معصومـ نيز وجود داشته است) ولي در قرآن کريمـ که قبل از نزول آن، ستم¬هاي زيادي در حق زنان روا مي¬شده است، پاسخ صريح و روشن طبق سوره¬هاي النساء و البقره به اين موضوع ارائه گرديده است:
(النساء: 24-25): ( براي شما ازدواج با زنان ديگري جز اينان حلـال گشته است و ميتوانيد با اموال خود زناني را جويا شويد و با ايشان ازدواج کنيد و پاکدامن و از زنا خويشتن‌دار باشيد. پس اگر با زني از زنان ازدواج کرديد و از او کامـ گرفتيد، بايد که مهريه او را بپردازيد. و اين واجبي است و بعد از تعيين مهريه، گناهي بر شما نيست در آنچه ميان خود بر آن توافق مينماييد، بيگمان خداوند آگاه و حکيمـ ميباشد... ).
(البقره: 237): ( و اگر زنها را طلـاق دهيد پيش از آن که با آن‏ها مباشرت کنيد در صورتي که بر آنان مهر مقرر داشته‏ايد بايستي نصف مهري را که معين نموده‏ايد به آن‏ها بدهيد مگر آنکه آن‏ها خود يا کسي که امر نکاح بدست اوست گذشت کنند و اگر در گذرند به تقوي و خدا پرستي نزديک‏تر و فضيلت¬هايي که در نيکوئي به يکديگر است فراموش مکنيد و... ).

در روايتي از امامـ صادق (ع) نيز حکمـ اين موضوع تبيين شده که در مانحن¬فيه از آن بطور صريح بعنوان امر منطبق بر ظاهر قرآن نامـ برده شده است: فضل بن عبدالملک و عبيد بن زراره [حر عاملي ج 15: 73؛ شيخ طوسي الـاستبصار ج 4: 154؛ شيخ صدوق من لـايحضره الفقيه ج 4: 252؛ آل بحرالعلومـ بلغة الفقيه ج 3: 87]؛ ( قالـا: قلنا لـابي عبدا... (ع)، ما تقول في رجل تزوج إمراة ثمـ مات عنها و قد فرض الصداق. قال: لها نصف الصداق و ترثه من کل شيء و ان ما تت فهو کذلک). فضل بن عبدالملک و عبيد بن زراره خدمت امامـ صادق (ع) عرض کردند: ( چه ميفرمايي در مورد مردي که با زني ازدواج نموده و مهريه را نيز معين کرده ولي (قبل از دخول) ميميرد؟ ايشان فرمودند: زن، مالک نصف مهريه بوده و از هر چيزي از زوج ارث ميبرد و اگر زن همـ بميرد، حکمـ همين است ).

همچنين در کتاب وسايل الشيعه (ج 15، ص 72، حديث 4) آمده است [نقل از مقاله بررسى اجمالى مهريه (روايى، فقهى و حقوقى) - فائزه عظيم‏زاده‏اردبيلى- عضو هيات علمى]: و باسناده عن عبيد بن زراره‏ قال: ( سالت ابا عبدا... (عليه السلـام‏) عن ‏امراه هلک زوجها و لم‏يدخل بها قال: لها الميراث و عليها العده الکامله‏ وان سمى بها مهرا فلها نصف‏المهر وان لمـ يکن سمى لها فلـا شى لها). و به اسنادش از عبيد بن زراره گفت: پرسيدمـ از ابا عبدا... (عليه السلـام‏) از زنى که‏ شوهرش مرده و آميزش صورت نگرفته ‏است: ( فرمود براى او ميراث است و برعهده‏اش عده کامل است و اگر مهرمعين شده پس نصف مهر برايش ‏مى‏باشد و اگر مهرى برايش فرض نشده ‏بود پس هيچ چيزى براى زن ثابت ‏نمى‏باشد ).

نظر مراجع تقليد و صاحب نظران در خصوص حکمـ مساله:
1- فتواي امامـ خميني (ره) [جلد چهارمـ ترجمه تحرير الوسيله- مسأل? 14] و [پايگاه حوزه به آدرس اينترنتي http: //www.HAWZEH.net]: لو مات أحد الزوجين قبل الدخول فالأقوي تنصيف المهر کالطلـاق خصوصا في موت المرأة- تحرير الوسيلة، ج‏2، ص: 301.
2- استفتاء از پايگاه اطلـاع رساني دفتر مقامـ معظمـ رهبري آيت ا... العضمي خامنهاي: احتراماً، حکمـ مهريه زوجه متوفي در دوران نامزدي کل است يا نصف؟ جواب- سلـامـ عليکمـ و رحمة الله و برکاته- بسمه تعالى، در فرض سؤال اگر دخول صورت نگرفته باشد، مهريه نصف است. موفق و مؤيد باشيد. سوال- آيا درصورت فوت زوج، زوجه مستحق مهر خواهد بود؟ و در صورت فوت زوجه حکمـ چيست؟ هرگاه شوهر قبل از نزديکي بميرد مهر نصف ميشود. اگرچه احوط (پسنديده‌تر در احتياط) مصالحه کردن است. (نقل از منوچهر قوامي- وکيل دادگستري)
3- توضيح المسائل آيت ا... العضمي بهجت: احکامـ عقد- مساله 310: در صورت فوت زن يا مرد قبل از دخول بنابر اقوى مهر نصف مى شود.
4- آيه الله خويي (ره): مهر با عقد به ملکيت زن در ميآيد و با طلـاق و فوت هر يک از زوجين پيش از نزديکي ظاهرا نصف آن ساقط ميشود.
5- استفتائات روزانه آيت ا... العضمي سيستاني [http: //www.sistani.org/] سؤالها و جوابها ) مهريه (25) - سؤال: زن غير مدخوله اى که شوهرش فوت کرده آيا تمامـ مهرش را از مال شوهر مى گيرد يا نصف مهر را؟ پاسخ: مستحق نصف مهر است و سزاوار است که نسبت به ديگر سائر ورثه با او مصالحه کنند.
6- تاليفات - مجموعه استفتائات آيت ا... العضمي نوري همداني [http: //www.noorihamedani.com] احکامـ نکاح و طلـاق- س‏633: هرگاه يکي از زن و شوهر قبل از آميزش و قبل از دخول بميرد، آيا تمامـ مهر را بايد به زن داد يا نصف را؟ ج: در فرض مذکور نصف مهر ثابت است.
7- در تماس تلفني با دفتر آيت الله العظمي وحيد خراساني، ايشان نيز نظر به تعلق نصف مهريه در اين حالت دارند.
8- مجموعه استفتائات آيت الله ميرزا جواد تبريزي (ره): مهريه- سئوال 1649 ـ زن که به عقد کسى درآمده هنوز دخول نشده، مرد فوت کرده يا شهيد مى شود. مهر زن تمامـ است يا نصف؟ جواب- بسمه تعالى. در مورد مزبور زن حق نصف مهر را دارد، واللّه العالمـ. سوال- آيا درصورت فوت زوج، زوجه مستحق مهر خواهد بود؟ و در صورت فوت زوجه حکمـ چيست؟ جواب- در صورت فوت احد از زوجين قبل از نزديکي، مهر نصف ميشود ولي احتياط اين است که در صورت فوت زوج، زوجه با ورثه زوج در مقدار مهر از جهت نصف يا تمامـ آن مصالحه کنند. واللّه العالم- (نقل از منوچهر قوامي- وکيل دادگستري)
9- آيت ا... العضمي سيد عبدالکريمـ موسوي اردبيلي: سوال- آيا درصورت فوت زوج، زوجه مستحق مهر خواهد بود؟ و در صورت فوت زوجه حکمـ چيست؟ جواب- زوجه مستحق نصف مهر ميباشد. نصف مهر به وراث زوجه ميرسد- (نقل از منوچهر قوامي- وکيل دادگستري)
10- آيت ا... العضمي لطف الله صافي گلپايگاني: سوال- آيا درصورت فوت زوج، زوجه مستحق مهر خواهد بود؟ و در صورت فوت زوجه حکمـ چيست؟ جواب- در هر دو صورت زن مستحق نصف مهر است. ولي احتياط اين است که مصالحه شود، خصوصاً در فرض مرگ زوج- (نقل از منوچهر قوامي- وکيل دادگستري).
11- صفحات 384-385 کتاب جامع المسائل ـ ج2 آيت ا... العضمي فاضل لنکراني مهـريه- س 1017 ـ مردى در حال بيمارى زنى را به عقد خود درآورده است و قبل از دخول با همين بيمارى مرده است آيا مهريه اين زن ثابت است؟ ج ـ خير، مهريه ثابت نيست، عدّه همـ ندارد. ارث نيز نمى برد. بلى چنانچه بهبود يافت و پس از آن به هر جهت، قبل از دخول فوت کرد نصف مهر ثابت است، ارث همـ مى برد.
برخي از علما نيز نظري خلـاف در فوت زوج دارند:
1- شيخ طوسي گفته است: هرگاه مردي فوت کند بر ورثه او واجب است که تمامـ مهر زن او را بدهند و بر زن مستحب است که نيمي از مهر را نگيرد. اما اگر زن فوت کند نيمي از مهر به زن تعلق ميگيرد. [کتاب مباني حقوق و تکاليف زن در ازدواج – دکتر فاطمه مير شمسي – ص 54 و55].
2- تاليفات - مجموعه استفتائات آيت ا... العضمي صانعي [http: //www.saanei.org] -- مجمع المسائل استفتائات -- (ج 2) -> مَهريّه-: س 850- ميزان مهريه اى که به زوجه اى که شوهرش قبل از دخول فوت مى نمايد تعلّق مى گيرد، نصف مهرالمسمّى است يا تمامـ آن؟ ج ـ اقوى اين است که اگر زوج قبل از دخول فوت نمايد، تمامـ مهر، ملک زوجه است و مستحقّ آن است و قبل از ارث است و از اصل مال خارج مى شود؛ و امّا اگر زوجه قبل از زوج و قبل از دخول بميرد، نصف مهر، ملک زوجه است که به ورثه اش مى رسد و چون خود زوج همـ وارث سببى است، از همان نصف، مانند بقيّه اموال زوجه ارث مى برد.
در بين علما حال حاضر ظاهراً يکي از بزرگواران نظري خلـاف در فوت زوجين داشته اند که در اينجا از ذکر نامـ ايشان امتناع کرده و صرفاً به جواب آن عالي مقامـ در پاسخ به استفتاء نويسنده با ذکر دلـايل و فتواي ساير مراجع اشاره ميگردد: با اهداء سلـامـ و تحيت؛ جواب: شما ميتوانيد در اين مسأله به فتواي ديگري عمل کنيد. هميشه موفق باشيد.

در خاتمه چنين ميتوان نتيجه گيري کرد که حکمـ شرع و به موازات آن عقل و عرف در تعلق نصف مهريه در فوت هر يک از زوجين در بعد از تعيين مهر و قبل از عمل زناشوئي همچون طلـاق بوده، مخصوصاً در فوت زوجه و شايد برخي اختلـاف نظرها در حالت فوت زوج بيشتر در جهت حمايت از زن بوده باشد.





برای دادن نظر، باید به صورت رایگان در سایت عضو شوید. [عضویت در سایت]



مشاوره حقوقی رایگان