بسم الله
 
EN

بازدیدها: 1,177

معيارهاي حقوقي غيبت شوهر-قسمت دوم

  1390/10/13
خلاصه: معيارهاي حقوقي غيبت شوهر-قسمت دوم تحليل حقوقي و فقهي غيبت شوهر و مکلفيت هاي زوج و زوجه
(تحليل حقوقي و فقهي غيبت شوهر و مکلفيت هاي زوج و زوجه)
قانون مدني ايران در مادة 1130 بيان داشته: «در صورتي که دوام زوجيت موجبعسر و حرج زوجه باشد، وي مي‌تواند به حاکم شرع مراجعه و تقاضاي طلاق کند،چنانچه عسر و حرج مذکور در محکمه ثابت شود، دادگاه مي‌تواند زوج را اجباربه طلاق نمايد و در صورتي که اجبار ميسر نباشد زوجه به اذن حاکم شرع طلاقداده مي‌شود.» آقاي دکتور ناصر کاتوزيان حقوقدان ايراني در تفسير مادةمذکور مي‌فرمايد: «اجراي مادة 1130 قانون مدني (مبتني بر عسر و حرج‌) مشروط به شرايطي است‌:
1ـ سببي که زندگي زناشويي را تلخ و دشوار ساخته و براي زن مشقتي ناگوارايجاد کرده بايستي هنگام طرح دعوا طلاق و صدور حکم موجود باشد؛
2ـ عسر و حرج يا ضرري که براي جلوگيري از آن حکم به طلاق داده مي شود،جنبة نوعي دارد. بايد در نظر، ادامة زندگي طاقت فرسا و مشقت بار باشد. نازک دلي که به اندک ناملايم دامن صبر مي‌درد، نمي‌تواند به بهانه‌اينامتعارف از شوهر درخواست طلاق کند؛
3ـ زن تمام ارکان عسر و حرج را در دادگاه ثابتکند»(8)
به عقيدة دکتور ناصر کاتوزيان‌، رويدادهاي موجب عسر و حرج عبارتند از: عادت به زناکاري‌، اهانت به زن‌، اعتيادهاي زيان بار و...(9)
در قانون مصر مادة 25 سال 1929 آمده: «اگر زوجه ادعا کرد که زوج طوري بهاو ضرر مي‌رساند که نمي‌تواند بين همگنان خود زندگي را با او ادامه دهد وادعاي خود را اثبات کرد قاضي از اصلاح عاجز شد، زن را طلاق بائنمي‌دهد.»(10) نويسندة کتاب فقه تطبيقي که اين ماده را ذکر کرده، غيابت زوجرا يکي از مصاديق متضرر شدن زوجه دانسته است‌.
دکترين علما
سيد محمد کاظم طباطبايي در ملحقات عروت‌الوثقي در کتاب عده آورده: «زني کهشوهرش غايب و زنده بودن او مسلم باشد ولي از محل او اطلاعي در دست نيست وزن نمي‌تواند صبر کند، مي‌تواند درخواست طلاق بنمايد و طلاق او به وسيلةحاکم بعيد نمي‌باشد.»(11) آقاي دکتور سيد حسن امامي حقوقدان ايراني ذيلنظرية سيد محمدکاظم طباطبايي مي‌فرمايد: مي‌توان گفت حاکم مي تواند ازقاعدة نفي حرج و قاعدة لاضرر زن را طلاق بدهد، مخصوصاً که زن جوان باشد وانتظار او موجب گردد که دچار ناراحتي سختي شود.(12)
کاتوزيان در اين مورد مي‌گويد: «هرگاه شوهري زندگي خانوادگي را ترک کند وبه دنبال حادثه به کشور ديگر پناه ببرد و زن و خويشان را بي خبر گذارد يادر مسافرتي ناپديد شود و زن نتواند معاش خود را به وسيله‌اي فراهم سازد ياجان و شرافت خود را حفظ کند، نگهداري او در آن وضع عادلانه به نظرنمي‌رسد.»(13) به نظر اين دانشمند حقوق: «در اين فرض زير عنوان خاص غيبتبي خبر، پيش از گذشتن چهار سال و انجام تشريفات آگهي و جست‌وجوي يک سالهنمي‌توان زن را طلاق داد، ولي عنوان عسر و حرج‌ مي‌تواند مورد استثنا قرارگيرد و زن به منظور نجات از قيدي که زندگي را براي او دشوار و تحمل‌ناپذيرکرده است،. طلاق داده شود.»(14) به قول دکتر ناصر کاتوزيان‌، مرحوم سيدمحمد کاظم طباطبايي گفته است‌: از اخبار استفاده مي‌شود که هرگاه ندادنطلاق زن‌، نگهداشتن او در قيد زوجيت موجب شود که به طور قهري يا اختياريدر معرض فعل حرامي قرار گيرد، بهتر و شايد لازم است که به منظور جلوگيرياز وقوع گناه از آن قيد رها گردد.(15)باز هم به نوشتة دکتر ناصر کاتوزيان: روية قضايي دادگاه‌هاي مدني خاص (ايران‌) يا دست کم بعضي از شعبه‌هاي آناين تحليل را پذيرفته است‌، چنانکه در راي شماره 35 ـ 13/11/63 شعبه 105دادگاه عمومي مدني خاص‌، زني که شوهر او به هنگام جنگ مفقود شده‌، پيش ازگذشتن مدت چهار سال از تاريخ غيبت و بدون اعلان در روزنامة تهران و محلي وگذشتن يک سال‌، طلاق داده شده اين حکم حاوي هيچ مستندي از قوانين نيست وبر مبناي عسر و حرج به استناد مادة 1130 ق‌.م‌. ايران صادر شده است‌.(16) راي مذکور اين است‌: «... و خواسته خواهان نسبت به طلاق که زن جوان استمشمول بخشنامة شمارة 41965/1 ـ 27/62 خواهد بود.» (17) به قول کاتوزيانجوانيي زن مورد صدور حکم واقع شده و اين نظريه الهام از فتواي سيد محمدکاظم طباطبايي گرفته است‌.
مرحوم شهيد اول عبارت «مفقود اذاجهل خبره»(19) را آورده است‌، يعني اينکهوقتي زن درخواست طلاق مي تواند که شوهرش غايب باشد و نامعلوم‌. از نظرابوحنيفه اين است که غيبت بدون خبر نمي‌تواند مجوز طلاق زن بدون رضايتشوهر شود. اما مالکي و شافعي و ابن حنبل معتقدند در صورتي که زوجه ازگفتار و کردار زوج متضرر شود، مي‌تواند از قاضي درخواست طلاق نمايد.(20)
اين را هم بايد توضيح بدهم که غيبت شوهر همواره با نفقه زوجه توام موردبحث قرار مي گيرد‌. يعني‌، يک مرتبه شوهر مالي دارد که زوجه چرخ گذرانزندگيش را به حرکت وا دارد و يا ولي شوهرش متقبل اعاشة زوجه است‌، مرتبةديگر غيبت شوهر طوري است که نه شوهر دارايي دارد تا زوجه اعاشه شود و نهکسي متقبل اعاشة زوجه است‌. بنابراين‌، طرح مسئله همواره صرفاً متوجه غيبتصرف شوهر نيست‌. به نظر مالک و ابن حنبل‌، اگر چه شوهر مايحتاج و مخارجايام غيبت خود را گذاشته باشد کمترين مدتي که زوجه مي‌تواند خواستار جداييشود به نظر احمد بن حنبل شش ماه است‌. قانون مصر يک سال را گرفته و نزدمالک سه سال است‌. منتها مالک تفصيل قايل شده بين اينکه غيبت شوهر به خاطرعذري است يا خير، در هر دو صورت سزاوار جدايي است‌. اما حنابله مي‌گويندوقتي که غيبت مرد روي بهانه باشد، جدايي جايز است.‌(21) اکثر اماميه (شيعه) معتقدند که در هيچ حال قاضي ولايت ندارد جز در مورد زوجه‌اي کهشوهرش غايب مقفودالاثر باشد. آنهم وقتي که شرايط مذکور آماده شود. مؤلفکتاب المسالک در بارة طلاق زوجة غايب گفته «زوجه را به واسطة تنگدستي وسختي معيشت مي‌تواند از نکاح خارج کند.»(22)
به طور کلي‌، نظر اماميه (شيعيان اثني عشري) در مورد درخواست و عدمدرخواست انحلال نکاح از طرف زن اين است: مفقودي که زنده بودنش معلومنيست‌، اگر مالي براي تأمين مخارج زوجه‌اش باقي گذاشته يا ولي شوهر مخارجزوجه را بدهد يا کسي پيدا شود که تبرعاً مخارج زوجه را تأمين کند، صبرکردنو انتظار کشيدن بر زوجه واجب است و به هيچ وجه جايز نيست ازدواج کند تااينکه به وفات يا طلاق‌، خودش آگاهي پيدا کند. اگر زوجه مالي نداشت و کسينبود مخارج همسرش را بدهد، اگر خواست مي‌تواند صبر کند و اگر قصد ازدواجداشت بايد به حاکم مراجعه کند و حاکم از آن روز چهار سال به او مهلتمي‌دهد و در آن مدت حاکم به جست‌وجو مي‌پردازد. اگر خبري به دست نيامدحاکم به ولي يا وکيل غايب امر به طلاق مي‌کنند، اگر ولي و يا وکيل نداشتيا ولي و وکيل از طلاق خوداري کردند و مجبور کردن شان ممکن نبود حاکم بهولايت شرعي او را طلاق مي‌دهد.(23)
ديديم که دکترين علما و فقها نيز اشاره‌هايي راجع به اعطاي حق طلاق يا زنيکه شوهرش غايب شده دارد. چه بر اساس قاعدة نفي حرج‌ يا قاعدة لاضرر و ياتضرر زوجه از غيبت زوج‌، آن غيبتي که بدون عذر و بهانه باشد. به هر حال ازنظر تيوري در نظريه هاي علما و فقها اين موضوع مطرح شده تا جلوگيري مردانيباشد که زوجه را ترک مي‌کنند و به غيبت طولاني به سر مي‌برند. قابل ذکراست که اثبات تضرر زوجه‌، قواعد نفي جرح و لاضرر، غيبت‌هاي مبتني بربهانه‌، بر دوش دادرس و قاضي است‌.




نويسنده:محمد حسني





برای دادن نظر، باید به صورت رایگان در سایت عضو شوید. [عضویت در سایت]



مشاوره حقوقی رایگان