بسم الله
 
EN

بازدیدها: 1,053

زن در جوامع پيش و پس از اسلام

  1390/10/10
خلاصه: زن در طول تاريخ، جريان‏هاي پر نشيب و فراز و عموما تلخ و دردآلودي را پشت‏سر گذاشته است . امروزه نيز همچنان نگاه‏هاي افراط و تفريط گذشتگان در مورد او ادامه يافته است . ما در اين نوشتار، اين موضوع را از دو نگاه اسلام و غيراسلام و در نهايت اختصار طرح مي‏نماييم
زن در جوامع پيش از اسلام
الف . در جامعه‏هاي قبايلي
در ملت‏هاي باستاني، که روش اجتماعي مردمان قانوني يا ديني نبوده و تنها با آداب و رسوم قومي زندگي مي‏کردند، زن انسان حساب نمي‏شد، بلکه با وي همچون يک حيوان اهلي رفتار مي‏کردند و به عنوان عضوي از جامعه بشري محسوب نمي‏شد و حيات او صرفا براي شهوت‏راني مردان بود . حتي در مواقع لزوم بويژه در قحطي از گوشت وي تغذيه مي‏کردند . زن در خانه پدر همين حال را داشت تا زماني که شوهر مي‏کرد ولي نه به اختيار و انتخاب خود، بلکه مطابق ميل و دستور پدر، و آن نيز در حقيقت نوعي برده‏داري بود نه پيمان مقدسي به نام ازدواج . صاحب‏خانه مي‏توانست او را بفروشد يا ببخشد يا براي اهدافي چون خوشگذراني، زادن، و يا خدمت‏به کسي ديگر عاريه يا قرض يا اجاره دهد . اگر از وي نافرماني صورت مي‏گرفت، حق داشت هرگونه مجازاتي، حتي کشتن، را درباره وي اجرا کند، بي‏آن‏که کوچک‏ترين مسؤوليتي متوجه او باشد . (1)
ب . زن در جامعه‏هاي مترقي سلطنتي
در جوامع متمدن سلطنتي مانند ايران، مصر، هند و چين که جامعه به دلخواه شاهان وقت اداره مي‏شد، همچنين در جامعه‏هاي متمدن مانند روم و يونان، که با حکومت قانون زندگي مي‏کردند، گرچه وضعيت زنان بهتر از جامعه‏هاي ديگر بود و به کلي از مالکيت محروم نمي‏شد، اما در اين‏گونه جوامع نيز آزادي کامل نداشت و سرپرست‏خانه‏اي که در آن زندگي مي‏کرد مانند پدر يا برادر بزرگ‏تر يا شوهر بر وي حکومت مطلق داشت; يعني حق داشت وي را به هر که مي‏خواهد تزويج کند و يا عاريه و اجاره دهد يا ببخشد و يا مي‏توانست‏به هنگام سرزدن خطا از وي او را کشته يا از خانه بيرون کند . در بعضي از کشورها زن خويشاوندي طبيعي نداشت و مردها با زن‏هاي محرم خودشان ازدواج مي‏کردند و در بعضي ديگر زن، خويش رسمي و قانوني شمرده نمي‏شد و ارث نمي‏برد . برخي زن را شوم مي‏دانستند و برخي ديگر او را در اوان کودکي زنده به گور مي‏کردند و اگر مورد تجاوز و ظلم قرار مي‏گرفت‏حق مراجعه به محاکم و طرح شکايت‏يا دفاع از خود را نداشت!
ج . زن در جوامع ديني
وضعيت جوامع ديني تحريف شده نيز به همين سان بود . با مطالعه‏اي گذرا در کتاب‏هاي اين اديان برخي حقايق به راحتي روشن خواهد شد . تورات فعلي يهود، زن را تلخ‏تر از مرگ معرفي کرده و از کمال و وصول به سعادت، نااميد مي‏شمارد . او را آفريده شده از دنده چپ آدم مي‏داند . (2) همچنين زن را مايه ضلالت و گمراهي آدم و رانده شدن آن‏ها از بهشت مي‏داند . (3) همين مسير به وسيله انجيل فعلي نيز پيموده شده است، آنجا که مي‏گويد «خدا اول آدم را آفريد و بعد حوا را، آدم فريب نخورد بلکه زن فريب شيطان را خورد و در تقصير گرفتار شد . اما به زاييدن رستگار خواهد شد . اگر در ايمان و محبت و قدوسيت و تقوي ثابت‏قدم بمانند . (4) «زن از مرد و براي مرد آفريده شده است‏» پولس رسول در رساله اول قرنتيان را مخاطب قرار داده مي‏گويد «زيرا مرد از زن نيست‏بلکه زن از مرد است .» مرد به جهت زن آفريده نشده بلکه زن براي مرد (آفريده شد) ; «زنان بايد شوهران خويش را همانند خدا اطاعت کنند . » (5) پولس رسول در رساله اول خود به تيمونائوس مي‏گويد «زن را اجازه نمي‏دهم که تعليم دهد يا بر شوهر خود مسلط شود بلکه در سکوت بماند .» (6(
در مجمع روحانيون فرانسه، که چند سال پيش از بعثت رسول مکرم اسلام‏صلي الله عليه وآله برگزار شد، روحانيون مسيحي پس از بررسي کامل حال زنان حکم صادر کردند که زن انسان ولي براي خدمت مرد آفريده شده است!

حاصل اين‏که، پيش از اسلام در سراسر جهان و در همه ادوار تاريخ بشري، زن عضو مؤثري به شمار نمي‏رفت و واجد استقلال و آزادي نبود و هميشه يک موجود ضعيف شمرده مي‏شد و خود نيز به مرور زمان خصايص انساني خود را گم کرده نمي‏توانست هيچ‏گونه شخصيت اجتماعي براي خود تصور نمايد . «زن‏» به معني زبوني و خواري و پستي و بي‏خردي بود
زن از منظر اسلام
آن‏گاه که خورشيد اسلام در افق سياه تاريخ بشريت‏سر زد، زن همان موقعيت اجتماعي اسف‏باري را داشت که ديگر جوامع داشتند و او را موجودي پست که براي خدمتگزاري انسان شريف (يعني مرد)، آفريده شده است مي‏دانستند .
اسلام با تمام قوا با اين افکار نادرست مخالفت کرد . براي زن حقوقي مقرر فرمود که به برخي از آن‏ها در جاي خود اشاره مي‏شود .
نگرش اسلام به زن و تنظيم حقوق او و اين‏که حيثيت وي جنبه «حق الله‏» دارد نه «حق الناس‏» و هتک حرمت او براي احدي روا نيست و همگان موظف به پاسداري از مقام زن هستند، در خلال احکام ديني به چشم مي‏خورد . براي مثال در اسلام اگر کسي به حيثيت زني تجاوز کرده و ناموس او را هتک کند، بايد حد بر او جاري و هيچ چيز مانع اجراي حد زاني نمي‏شود، نه رضايت همسر، نه رضايت‏خود زن; زيرا او جنبه حق الله دارد و نظير مال نيست که اگر به سرقت رفت و مال باخته رضا داد حد ساقط شود .
اجمالا حقوق زن در اسلام عبارت است از
1. زن يک انسان واقعي است و از يک جفت انسان نر و ماده آفريده شده و خصايص ذاتي انسان را دارد و در مفهوم انسانيت مرد را بر او امتيازي نيست . (8)
2 . زن مانند مرد، عضو کامل جامعه است و شخصيت‏حقوقي دارد .
3 . زن چنان‏که خويشاوندي طبيعي دارد خويشاوندي رسمي نيز دارد .
4 . دختر فرزند است چنان‏که پسر فرزند است .
5 . زن استقلال فکري دارد و مي‏تواند در زندگي خود هرگونه تصميمي بگيرد و در حدود شرعي به ميل و انتخاب خود شوهر کند . مگر در يک مورد شرع مقدس براي حفظ و صيانت از ارزش او و به خاطر غلبه احساسات و عواطف در او و همين‏طور بي‏تجربگي او، در اولين ازدواج و دختر باکره اذن پدر را با شرايط خاص خود شرط دانسته است، که در مواردي اين حق پدر نيز ساقط مي‏شود .
همچنين مي‏تواند آزادانه بي آن‏که تحت ولايت و سرپرستي پدر يا شوهر باشد زندگي نمايد و هر شغل مشروعي را که بخواهد انتخاب کند . زن استقلال عمل دارد و کار و کوشش او محترم است . مي‏تواند مالک شود و ثروت خويش را بدون سرپرستي و دخالت مرد اداره نمايد و از مال و حقوق فردي و اجتماعي خويش دفاع نمايد و مي‏تواند بر نفع يا ضرر ديگران شهادت دهد .
6 . مرد نسبت‏به زن حق هيچ‏گونه تحکم و تعدي ندارد و هر تعدي که در مورد مردان قابل تعقيب است درباره زن نيز قابل مجازات و تعقيب مي‏باشد .
7 . زن شخصيت معنوي ديني دارد و از سعادت اخروي محروم نيست نه آن‏چنان که غالب اديان و مذاهب زن را مانند يک شيطان، نوميد از رحمت‏خداوندي مي‏پندارند . (9)
پي‏نوشت‏ها
1 . علامه طباطبايي، اسلام و اجتماعيحيي نوري، حقوق زن در اسلام و جهان
2 . ر . ک کتاب مقدس، سفر پيدايش، باب اول، آيات 1 تا 31 و باب 2، آيات 2 تا 23
3 . ر . ک کتاب مقدس، سفر پيدايش، باب سوم، آيات 1 تا 17
4 . قابل توجه است که کساني که قبل از ازدواج و بچه‏دار شدن از دنياي روند و يا عقيم هستند و يا فرزندي نمي‏خواهند با اين نظر قطعا روي سعادت را نخواهند ديد; ر . ک رساله اول پولس به تيموتائوس، باب دوم، آيات 14 و 15
5 . رساله اول پولس به قرنتيان، باب 2، آيه 11
6 . همان، باب 2، آيه 13
7 . ر . ک زن در آينه جلال و جمال، عبدالله جوادي آملي، ص 42
8 . سوره حجرات، آيه 13
9 . آل عمران، آيه 195





برای دادن نظر، باید به صورت رایگان در سایت عضو شوید. [عضویت در سایت]



مشاوره حقوقی رایگان