بسم الله
 
EN

بازدیدها: 1,383

بررسي وضعيت سلامت زنان در جمهوري اسلامي ايران

  1390/7/26
خلاصه: بررسي وضعيت سلامت زنان در جمهوري اسلامي ايران زن امروز،جامعه فردا/کودکان ، ضعف را از مادرانشان به ارث مي برند
خبرگزاري بين المللي زنان (وفا) : زنان نيمي از جامعه را تشکيل مي‌دهند» و ... نه ! اشتباه نکنيد! قرار نيست يک مطلب فمينيستي بخوانيد. اينها شعارهايي است که حتي اگر همه را نه، اما لااقل يکي، دوتايشان را چند باري شنيده‌ايد. کافي است چشمانتان را ببنديد و جامعه‌اي را تصور کنيد که نيمي از جمعيت آن ناتوان و بيمار و آسيب پذير است. کودکان، ضعف را از مادرانشان به ارث برده‌اند.
زنان نيمي از جامعه را تشکيل مي‌دهند» ... «زنان نيمي از نيروي اقتصادي جامعه هستند» ... « زنان نبض حيات خانوداه بشمار مي‌روند» ... « زنان نقش اول در خانواده‌اند» ... «پيشرفت جامعه در گرو سلامت خانواده‌ها و سلامت خانواده‌ها وابسته به سلامت زنان است» و ... نه ! اشتباه نکنيد! قرار نيست يک مطلب فمينيستي بخوانيد. اينها شعارهايي است که حتي اگر همه را نه، اما لااقل يکي، دوتايشان را چند باري شنيده‌ايد. درک اين مسئله که اين شعارها تا چه حد درست و صادقند، کار سختي نيست. کافي است چشمانتان را ببنديد و جامعه‌اي را تصور کنيد که نيمي از جمعيت آن ناتوان و بيمار و آسيب پذير است. کودکان، ضعف را از مادرانشان به ارث برده‌اند.

معلوليت در خانواده‌ها چيز کميابي نيست و لااقل نيمي از نيروي اقتصادي جامعه يا کاملا از گردونه فعاليت خارج شده‌اند، يا در حد و اندازه‌هاي خود نيستند. تصور وحشتناکي است. اما همين تصور وحشتناک - که ممکن است فکر کنيد شکل اقرار آميزي دارد - مي‌تواند بخشي از آينده جامعه خود ما باشد؛ البته اگر زودتر دست بکار نشويم!
امروزه تحقيقات در کشورهاي متعدد از جمله ايران نشان مي‌دهد که جامعه زنان به دلايل مختلف در مقايسه با مردان از مشکلات و مسائل بيشتري رنج مي‌برند. بطوريکه در دسترسي به آموزش، اشتغال و خدمات بهداشتي – درماني و بهرمندي از حقوق حقه خود از وضعيت يکساني برخوردار نيستند و هر جا اين تفاوت بيشتر باشد، وضعيت کودکان آنان وخيم‌تر و به طبع خانواده‌هايشان محروم‌تر به نظر مي‌آيند.
مسئله زنان ابعاد بزرگ و پيچيده‌اي دارد. سلامت هر کشور را بايد با توجه به وضعيت جسمي و روحي آنان و جايگاه اجتماعي‌شان تعريف کرد. متأسفانه آثار سوءتغذيه، کم‌خوني و فقر آهن در بين دختران جوان ايراني در چند سال اخير بسيار شايع است.
محققان ايراني به اين نتيجه رسيده‌اند که سلامت زنان در ايران از وضعيت مطلوبي برخوردار نيست و کمبودهاي بدني، آسيب‌هاي فيزيولوژيکي، عارضه‌هاي پس از بارداري و زايمان از عواملي هستند که سلامت آنان را به مخاطره مي‌اندازد. آمارهاي منتشر شده از سوي مرکز امور مشارکت زنان نشان مي‌دهد که حدود 30 درصد از زنان بين 15 تا 49 ساله دچار کم‌خوني هستند و اين رقم در بعضي استان‌ها به بيش از اين مقدار هم مي‌رسد. علاوه بر اين کمبود يد در زنان ايراني دو برابر مردان اعلام شده است. به اينها کمبود آهن، روي و ويتامين‌ها را هم اضافه کنيد تا متوجه شويد که دلايل محققان براي اين ادعا چيست؟
مشکل دوم «فقر حرکتي» زنان است. فقر حرکتي از جمله مسائلي است که در جامعه ايراني، در تمام مراحل رشدي دختران، از کودکي گرفته تا بلوغ و ميانسالي ديده مي‌شود. آپارتمان‌نشيني، از همان ابتداي کودکي فضاي حرکتي بچه‌ها را محدود مي‌کند.
محدوديت امکانات ورزشي در مدارس و دانشگاه‌ها اين روند را ادامه مي‌دهد و مشاغل کم تحرک و پشت‌ميزي آن را به حداکثر تأثير مي‌رساند. طبق آمار اعلام شده، سرانه فضاي ورزشي دختران در مدارس 17 سانتي‌متر است. اين رقم را بگذاريد 250 سانتي‌متر فضاي استاندارد حرکتي يک دختر. حالا با اين حساب، عجيب نيست اگر بشنويد که قابليت جسماني زنان 18 تا 26 ساله ايراني، برابر با قابليت جسماني زنان 50 ساله فرانسوي برآورد شده است!
دکتر پروانه عارضي، کارشناس امور تربيت بدني و عضو هيئت علمي دانشگاه آزاد زاهدان در ارتباط با فقر حرکتي زنان و مشکلات ناشي از آن در زنان مي‌گويد : «فقر حرکتي در زنان که در اثر بالا رفتن سن، چاقي، يائسگي و کم‌تحرکي ايجاد مي‌شود، روي عملکرد کليه، قلب و دستگاه گوارش اثر مي‌گذارد و نيز مشکلاتي از قبيل پوکي استخوان به بار مي‌آورد. افرادي که فقر حرکتي دارند، دچار چاقي مي‌شوند و همين چاقي، صرف‌نظر از مشکلات جسماني که براي آنها بوجود مي‌آورد، روي اعتماد به نفس آنها هم اثر مي‌گذارد و سلامت روان اين افراد را به خطر مي‌اندازد.
در حقيقت فقر حرکتي با بر هم زدن تعادل بيومکانيکي بدن و کاهش بازدهي مفيد دستگاه اهرمي بدن، سلامت زنان را تهديد مي‌کند. او اثر فقر حرکتي بر دختران و زنان جوان را حادتر مي‌داند و اينطور عنوان مي‌کند که « فقر حرکتي در دختران و زنان جوان باعث بروز اختلالات قلبي – عروقي و کاهش حجم تنفسي مي‌شود.
اختلالاتي در عملکرد اندامهاي داخلي ايجاد مي‌کند و ناراحتي‌هاي کليوي، کاهش آمادگي‌هاي حرکتي و رواني در يادگيري و انجام مهارت‌ها (از امور ساده گرفته تا مهارت‌هاي پيچيده ورزشي و شغلي) و بازدهي نامطلوب در انجام وظايف اجتماعي و امور روزانه را در پي دارد و نيز موجب دردهاي عضلاني و مفصلي در آنان مي‌شود.»
در بررسي روند تحولات زنان، دوره بارداري يکي از حساس‌ترين دوره‌هاي زندگي آنها محسوب مي‌شود که بخاطر نقش مستقيم سلامت مادر در سلامت نوزاد، اهميت اين مرحله دوچندان شده و پشت سر گذاشتن بي‌خطر اين مرحله و مراقبت‌هاي جسمي و روحي دوران بارداري، در مرکز توجه قرار مي‌گيرد .
فقر غذايي و آسيب پذيري جسمي مادر موجب تولد نوزادان کم وزني مي‌شود که اغلب عمر کوتاهي دارند. در صورتي که مراقبت‌هاي لازم از مادران در دوران بارداري، زايمان و پس از آن، مرگ نوزادان را از 30 تا 40 درصد کاهش مي‌دهد. در جهان سالانه پانصد هزار زن به علت عوارض بارداري و زايمان جان خود را از دست مي‌دهند. به عبارتي در هر دقيقه يک مادر مي‌ميرد که 99 درصد اين رقم به کشورهاي در حال توسعه اختصاص دارد! به اينها تعداد 50 ميليون زن را که در حين بارداري و زايمان يا پس از آن دچار آسيب مي‌شوند هم اضافه کنيدتا چشم انداز روشني از وضعيت مادران جهان در ذهنتان ترسيم شود.
مطمئناً شما هم متوجه وخامت اوضاع شده‌ايد، اما خبر خوب در مقابل اين همه آمار نااميد کننده، بهبود وضعيت سلامت مادران طي سالهاي اخير در ايران است. آمارهاي منتشر شده از سوي دفتر سلامت خانواده و جمعيت وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکي نشان مي‌دهد که ميانگين مرگ و مير زنان در سنين باروري در کشورهاي در حال توسعه، 200 در هر صدهزار مواليد زنده است و اين رقم در کشورهاي توسعه يافته، تا يک دهم اين مقدار کاهش پيدا مي‌کند، يعني 20 در هر صدهزار مواليد زنده! اما طي اقدامات مثبتي که در اين زمينه در ايران صورت گرفته، مرگ و مير زنان در سنين بارداري به مقداري کمتر از حد مورد انتظار رسيده است.
اين رقم در سال 1375 برابر با 37/4 در صد هزار مواليد زنده برآورد شده بود که براساس تعهدي که ايران براي رسيدن به اهداف هزاره (Develoment goals Millannium) کرده تا سال 2015 ميلادي بايد به 20 درصد هزار مواليد زنده برسد. يعني رقمي برابر با مقدار کنوني اين شاخص در کشورهاي پيشرفته عده‌اي از محققان، تغذيه نادرست را اولين عامل موثر در بيماريهاي زنان مي دانند.
غذاهاي پرچرب،عموماً سرخ کرده و پرکالري، شايد همان چيزي باشد که نقش اول را در اسيب‌هاي جسماني زنان بازي مي‌کند. دکتر سيد ضياءالدين حسيني مظهري، رئيس انيستيتو تغذيه و صنايع غذايي ايران در اين باره مي‌گويد : «غذاهاي آماده فست فودها و انتخاب جايگزين فرنگي براي غذاهاي سنتي ايراني از جمله عواملي هستند که سلامت جسماني زنان را تهديد مي‌کند.علاوه براين، در کنار مسأله تغذيه بايد اثر کمبود تحرک و بهرمندي کم از آفتاب را هم در نظر گرفت که به مشکلات زنان دامن مي‌زند.» زندگي ماشيني ... کمبود وقت ... سرعت ... مدرنيته ... اينها فقط چند اصطلاح با مايه‌هاي مفهومي مشابه نيستند.
اينها را کلماتي ببينيد، نشسته در يک طرف معادله‌اي که نتيجه‌اش برهم خوردن تعادل جسمي – رواني افراد است. افرادي در جامعه‌اي نيمه سنتي – نيمه مدرن که پشت ميزنشيني‌هاي ممتد، Fast foodهاي خوش آب و رنگ و مضر و خوش اندامي را يکجا مي‌خواهند. دکتر حسيني ادامه مي‌دهد : «در اغلب خانم‌ها آثار سوءتغذيه قبل از بلوغ تظاهر پيدا مي‌کند، چون خودسرانه اقدام به رژيم گرفتن مي‌کنند و در نتيجه جهش‌هاي رشدي آنها دچار اشکال مي‌شود و از اين نظر واماندگي پيدا مي‌کنند.» او معتقد است : «فرهنگ سازي از سنين پائين، قبل از بلوغ، قبل از بارداري و قبل از زايمان و شيردهي مي‌تواند گام مؤثري در بهبود وضعيت سلامت زنان باشد.» چيزي که اخيراً مورد توجه مسئولان آموزشي قرار گرفته است.

براساس گزارش مرکز مشارکت امور زنان از وضعيت زنان ايراني که به چهل و نهمين نشست کمسيون وضعيت زنان سازمان ملل ارائه داد، عدم آموزش کافي براي ايجاد بسترهاي مناسب فرهنگي در خانواده براي ايجاد انگيزه جهت مشارکت زنان در فعاليتهاي اقتصادي و جهاني سازي و تحريم اقتصادي از موانع تحقق هدف ريشه کني فقر در زنان ايراني است . مرکز مشارکت امور زنان در فصل اول گزارش خود که در باره فقر و زنان است، اجراي سياستهاي اقتصادي کلان و استراتزيک اعلام کرد .

فراهم کردن اعتبارات پولي و مالي براي زنان جهت مبارزه با فقر هدف دوم استراتژيک در اين گزارش اعلام شده است. اساس اين گزارش، توسعه روشهاي مناسب و ارائه تحقيقات براي برابري فقر بين زنان و مردان سومين هدف استراتژيک اعلام شده که فقدان مراکز تحقيقي و فرهنگي زنان براي تحقيق راجع به تشخيص روشهاي برابري فقر در زنان و مردان مانع تحقق اين هدف استراتژيک است. بهداشت رواني هر فرد، اگر نگوئيم بيشتر از سلامت جسماني او اهميت دارد، لااقل به همان اندازه مهم و قابل توجه است.
روانشناسان بهداشت رواني را اينطور تعريف کرده‌اند : «قابليت برقراري ارتباط هماهنگ و موزون با ديگران، تغيير و اصلاح محيط فردي و اجتماعي و حل تضادها و تمايلات شخصي به طور منطقي و عادلانه و مناسب». فرد برخوردار از بهداشت رواني، توانايي احترام به خود را دارد، مي‌تواند توانايي‌هايش را در حد واقعي و همان طور که هست قلمداد ‌کند، دوستي و احترام ديگران را جلب کند، نيازهاي زندگي شخصي‌اش را تأمين کند و از اعتماد به نفس خوب و روحيه‌ايي شاد برخوردار باشد.
«زندگي زنان، مراحل مختلفي وجود دارد که مي‌تواند بهداشت رواني آنان را به مخاطره بيندازد. از جمله اين مراحل بلوغ، بارداري، يائسگي، تغييرات دوره سالمندي و فوت همسر يا طلاق است.» در ايران مشکل بزرگي که بر سر راه بهبود وضعيت بهداشت رواني زنان وجود دارد، نبودن آمارهاي دقيق و رسمي از اين شاخص‌ها است که برنامه‌ريزي را مشکل مي‌کند. اما در عين حال آمار غير رسمي اينطور نشان مي‌دهند که افسردگي و خودکشي در زنان و دختران رقمي بالاتر از مردان دارد که مي‌تواند ريشه در محدوديت‌هاي فرهنگي جامعه براي دختران و حاکميت فرهنگ مردسالاري و پدرسالاري در جامعه و خانواده داشته باشد که عزت نفس آنان را تحت تأثير خود قرار مي‌دهد و ميزان رضايتمندي آنها از زندگي را کم مي‌کند.
مرکز تحقيقات، مطالعات و سنجش برنامه‌اي صدا و سيما در بررسي‌هاي اخير خود ميانگين سلامت روانشناختي در مردان شهر تهران را 87/68 درصد و در زنان 87/36 درصد برآورد کرده است.
علاوه بر اين طبق آمار حدود 22/5 درصد از مردان تهراني در حد خيلي زياد احساس آرامش مي‌کنند و اين شاخص در زنان رقم 12 درصد را به خود اختصاص داده است! اين وضعيت '"اکثريت" است، اما «اقليت»هايي هم هستند که شرايط بحراني‌تري را تجربه مي‌کنند، مثل زنان سرپرست خانواده. مشکلات مالي يک بخش از فشارهاي رواني وارد به اين زنان است، ديدگاه خاص جامعه به اين زنان، دست تنها بودن، احساس کمبود اعتماد به نفس و باز همان قصه تکراري جامعه مردسالار و فرصت‌هاي آموزشي، شغلي بيشتر براي مردان، برجسته‌ترين عواملي هستند که به مشکلات اين طيف «اقليت» دامن مي‌زنند و گاه آنها را در زمره اشخاص نيازمند درمان‌هاي روحي – رواني قرار مي‌دهند و به يادمان مي‌آورند که زنان ايراني نه تنها از لحاظ جسماني، که به لحاظ روحي هم در وضعيت مطلوبي نيستند!

قابل ذکر است در بخشي کم نظير در مطالبي با عنوان زنان موثر مسلمان ايراني خواهيم پرداخت
منابع :
1. زنان. httm
2. Iran Newspaper.htm

تگ ها: زنان سلامت مقاله 




برای دادن نظر، باید به صورت رایگان در سایت عضو شوید. [عضویت در سایت]



مشاوره حقوقی رایگان