بسم الله
 
EN

بازدیدها: 1,629

فقه و ازدواج با کافران-قسمت اول

  1390/6/31
خلاصه: فقه و ازدواج با کافران-قسمت اول
از مباحث مهم در فقه اسلامى, ازدواج با کافران است. اهميت اين بحث را مى توان از فراوانى احکام فقهى و گوناگونى آثار اجتماعى آن, دريافت.
روشن است که بحث بسيار گسترده و دامنه دار است; چرا که مقصود از کافر در اين جا, هر فرد نامسلمانى است که يا در حقيقت کافر است و يا روى برخى جهتها, محکوم به کفر است.
قسم نخست نيز, به کافر کتابى وغيرکتابى درخور تقسيم است. همان گونه که هر کدام از اين دو گروه, به حربى و غيرحربى تقسيم مى شود. محکومان به کفر نيز, داراى گروههاى گوناگونى, مانند: ناصبيان و غاليان و… هستند.
ضرورت بحث
امروزه, درباره ازدواج با کافران, مسائلى وجود دارد که در صدر اسلام و در زمان پيدايش اين شريعت نورانى, موضوعيت نداشته است و از آن جايى که از ديدگاه هر مسلمان دين باورى, جاودانگى و همگانى بودن اين دين حنيف, دو اصل مسلّم و خدشه ناپذير است, ضرور مى نمايد.
اين گونه مسائل از سوى پژوهشگران فقه آشنا, مورد مطالعه دقيق و بازنگرى قرار گيرد و به بحث محققانه گذارده شود.
در صدر اسلام, اگر مسلمانان با کافران (چه اهل کتاب و چه غيراهل کتاب) ارتباط و معاشرت و در پى آن, مسائل و احکامى داشتند, تقريبا همه آنها در چهارچوب کشور اسلامى و به اصطلاح آن روز (دارالاسلام) بود و بسيار کم به بيرون از مرزهاى آن و به اصطلاح (دارالحرب) يا (دارالشرک), سريان مى يابيد.
اما در عصر حاضر, وضع به گونه دگر است. جامعه امروزى, شاهد مناسبات و ارتباطات گسترده و نوپيداى سياسى, اقتصادى, فرهنگى و… است و هر روز بر دامنه اين مناسبات و ارتباطات افزوده مى شود.
امروزه, گروه درخور ملاحظه اى از شهروندان مسلمان, به عنوان دانشجو, ديپلمات, نماينده تجارى و… در ممالکى زندگى مى کنند که در حاکميت نامسلمانان هستند و براى آنان ازدواج با بانوى مسلمان, به هر دليلى, ممکن نيست, يا همراه با عسر و حرج فراوان است.
امروزه, شاهد اسلام آوردن برخى از شهروندان دارالشرک هستيم, و اين گونه نومسلمانان, يا داراى همسرى از هم کيشان پيشين خودند و يا قصد ازدواج دارند. در فرض نخست, مسأله جواز استمرار بر ازدواج پيشين مطرح است و در فرض دوم, مسأله مشروع بودن ازدواج با غيرمسلمان.
و اين نيز روشن است که در بسيارى موارد, ازدواج نومسلمان, با بانوى مسلمان يا مهاجرت او به دارالاسلام براى تحقق بخشيدن به اين مقصود, يا ممکن نيست و يا همراه با عسر و حرج شديد است.
اين در حالى است که فقهاى اسلام, مسائل مربوط به ازدواج با کافران را تنها متناسب با وضعيت داخلى جهان اسلام مطرح کرده اند. اين دانشوران بزرگ, با اين که در مورد ازدواج با زنان اهل کتاب, مباحث به نسبت گسترده و گفتار گوناگونى دارند, اما همه آنان, به گونه سربسته, ازدواج مرد مسلمان با زنان غيراهل کتاب را نامشروع دانسته اند و بسيار اندک به جوانب و آثار مسأله پرداخته اند, آن هم به اين سبب که (برخلاف زمان ما) دامنه ارتباط مسلمانان با اين کافران بسيار محدود بوده است; زيرا همان گونه که توضيح خواهيم داد, بيشتر ارتباط مسلمانان صدر اسلام با اهل کتاب بوده است.
با عنايت به آنچه گفتيم, ضرورى مى نمايد بحث ازدواج با کافران را با نگرشى نو و با توجه به نيازهاى امروزى جهان اسلام و مسائل نوپيدا, مورد مطالعه قرار دهيم.
محل نزاع و بحث: از متون فقهى شيعه و اهل سنّت, به خوبى استفاده مى شود که ازدواج زن مسلمان با مرد کافر, جايز نيست و اين حکم, مورد اتفاق نيست. قرآن کريم به گونه اى صريح مى فرمايد:
(ولاتنکحوا المشرکين حتى يؤمنوا1.)
و زنان خود را به ازدواج مردان مشرک تا ايمان نياورده اند, در نياوريد.
در اين زمينه, سيد مرتضى در (المسائل الناصريات) مى نويسد:
(لاخلاف بين الامة فى انه لايجوز ان يزوّج المرأة المسلمة المؤمنة بالکفّار2.)
در ميان امت اسلامى اختلافى نيست که تزويج زن مسلمان با ايمان به کافران جايز نيست.
محقق کرکى نيز در جامع المقاصد مى نويسد:
(لاخلاف بين اهل الاسلام فى انه لايجوز للمسلمة نکاح الکافر ايّ الاصناف الثلاثة کان3.)
بين مسلمانان اختلافى نيست در اين که زن مسلمان نمى تواند به عقد کافر درآيد, بدون فرق ميان گروههاى سه گانه کافر [اهل کتاب, کسانى که در مورد آنان شبهه اهل کتاب بودن است, مانند زردشتيان و غير اهل کتاب, مانند بت پرستان]
از اين روى, در اين پژوهش, جز در مواقع لزوم, بحثى از ازدواج زن مسلمان با کافر به ميان نمى آيد. آنچه بيشتر در اين نوشتار, مورد تحقيق و بررسى قرار مى گيرد, ازدواج مرد مسلمان با زن کافر است, گرچه در اين بخش نيز, حکم برخى فروع, مورد اتفاق و اجماع است.
تاريخچه بحث: آيات و روايات مربوط به اين بحث, نشان مى دهد که مسلمانان از همان سالهاى نخستين هجرت, با مسأله ازدواج با زنان مشرک يا استمرار بر عقد آنان, روبه رو بوده اند. براساس برخى روايات, پس از نزول آيه (ولاتمسکوا بِعِصَم الکوافر4), مسلمانان مهاجر, آن دسته از زنان خود را که به مدينه مهاجرت نکرده و نزد مشرکان باقى مانده بودند, طلاق دادند.
در روايتى, محمدبن مسلم از امام باقر(ع) در مورد ازدواج با زن يهودى و مسيحى مى پرسد, حضرت در پاسخ مى فرمايد:
(مانعى ندارد. مگر نمى دانى طلحة بن عبيدالله در عهد پيامبر(ص) داراى همسرى يهودى بود5.)
براساس روايتى, حذيفه نيز, داراى همسرى زردشتى بوده است, اگرچه روايتى ديگر اين مطلب را مردود و همسر وى را مسيحى مى داند6.
به هر حال, بحث و گفت وگو درباره ازدواج با زنان کافر, جزو مباحث کهن فقه به شمار مى آيد; زيرا در قديمى ترين متون فقهى, مانند برخى از آثار شيخ صدوق, شيخ مفيد, سيد مرتضى و… به اين بحث بر مى خوريم.
اين بحث, گرچه در آغاز بسيار محدود و داراى فروع ناچيزى بوده است, ولى به تدريج گسترش يافته و به فروع آن افزوده شده است, تا آن جا که صاحب جواهر, بخش مهمى از مباحث کتاب نکاح خود را به اين موضوع اختصاص داده است.
با اين همه, پاره اى از فروع اين مسأله, تاکنون به بحث گذارده نشده است که ما در جاى خود به آنها خواهيم پرداخت.
ترتيب بحث
بحث ما در اين پژوهش, طى چهار بخش زير تقديم مى گردد:
بخش نخست: ازدواج با زنان اهل کتاب. در اين بخش, نخست درباره ازدواج با زنان يهودى و مسيحى بحث مى کنيم که بى گمان, اهل کتاب هستند و روشن خواهيم ساخت که ازدواج با آنان, چه به گونه موقت و چه به گونه دائم, جايز است. به دنبال آن, درباره ازدواج با زردشتيان و صابيان بحث خواهيم کرد که در مورد آنان شبهه اهل کتاب بودن است.
بخش دوم: ازدواج با زنان غير اهل کتاب. در اين بخش, پس از مطالعه دليلهاى ممنوع بودن اين ازدواج, به بررسى چند فرع جديد مى پردازيم که تاکنون در متون فقهى به بحث گذارده نشده است و تبيين خواهيم کرد که در موارد ويژه, ازدواج با اين زنان نيز حلال است.
بخش سوم: ازدواج با ناصبيان و غاليان. در اين بخش از مقاله, به بررسى حکم ازدواج با کسانى مى پردازيم که در ظاهر مسلمانند ولى از ديدگاه فقهى, محکوم به کفرند و روشن خواهيم کرد که عقد ازدواج با اين گروهها, روا نيست.
بخش چهارم: حقوق متقابل مرد مسلمان و همسر نامسلمان او. اين بخش از مقاله, همان گونه که از عنوانش پيداست, به يکى از آثار ازدواج با زنان کافر مى پردازد و تا حدودى جنبه استطرادى دارد, گرچه اهميت آن نيازى به بحث ندارد.
نويسنده: على اکبر کلانترى





برای دادن نظر، باید به صورت رایگان در سایت عضو شوید. [عضویت در سایت]



مشاوره حقوقی رایگان