بسم الله
 
EN

بازدیدها: 1,890

مادران شاغل و تربيت فرزندان

  1390/5/20
خلاصه: خانواده هسته نخستين جامعه و از عوامل اصلى انتقال فرهنگ، انديشه، اخلاق و سنت ها و عواطف از نسلى به نسل ديگر است.در ميان اعضاى خانواده بيشترين سهم تأثيرگذارى بر فرزند از آن مادران است و بارزترين و والاترين نقشى که در کلام قرآن براى زنان ترسيم شده و مورد ستايش قرار گرفته، نقش مادرى و عهده دارى تربيت فرزندان است.
مادر، سازنده اجتماع
دامن مادر، پرورشگاه مردان بزرگ و پيامبران الهى و نيز حکيمان و عالمان سراسر تاريخ است. اگر فرزندى به کمال نهايى خود برسد، اين بزرگى را از مادر به دست آورده و زحمات تربيتى و پرورشى مادر، او را به اين نيک بختى رسانده است. ايثار و فداکارى مادر در تربيت فرزند بيش از پدر است. از اين رو، دين اسلام احترام به هر دو را لازم و نيکى و خدمت به آنها را واجب مى شمارد(1) ولى در مورد مادر و قدردانى از زحمات فراوان او بيشتر تأکيد کرده، نام او را جداگانه مطرح مى کند و از زحمات مادر در تداوم سلسله انسانها و تحمل زحمات و مشکلات دوران باردارى و تحمل زحمات پس از آن سخن مى گويد: «وَ وَصَيْنَا الانسَانَ بِوالِدَيْهِ اِحْسَانا حَمَلَتْهُ اُمُّهُ کُرْها وَ وَضَعَتْهُ کُرْها و حَمْلُهُ وَ فِصَالُهُ ثَلاثونَ شَهرَا حتّى إذَا بَلَغَ اَشُدَّهُ.‎..؛ و ما انسان را به احسان در حق پدر و مادر سفارش کرديم، مادر با رنج و زحمت بسيار بار کشيد و با درد و مشقت وضع حمل نمود و سى ماه تمام مدت حمل و شيرخوارى بود تا وقتى که به حد رشد رسيد ...»
مادر زمام امور جامعه را در اختيار دارد؛ چرا که هر خلق و خويى در جامعه نشأت گرفته از رفتار در خانه است. اهميت نقش مادر به حدى است که مى توان گفت تباهى او، موجب تباهى جامعه و اصلاح او موجب اصلاح جامعه است. پدر و مادر در جنبه اجتماعى و سياسى فرزندان سهمى مشترک دارند اما در سال هاى اوليه نقش مادر مؤثرتر از پدر است. مادر نخستين عامل فشار بر کودک است و جنبه هاى مثبت و منفى را از راه امر و نهى در دل وى پايدار مى کند. او مى تواند شرف اجتماعى و سياسى به کودک بدهد و او را مدافع حق و روابط صحيح سازد. نقش مادر در همه زمينه هاى حيات اجتماعى آشکار و مهم است. کودکى که به دنيا مى آيد از نظر آگاهى هاى اجتماعى، ذهنى پاک و عارى دارد و مادر با جارى ساختن نخستين کلمات بر زبان کودک او را با قواعد و اصول زندگى آشنا کرده، آداب و رسوم را به وى آموزش مى دهد. از همين روست که مادران را زمامداران و سازندگان جامعه مى دانند.
نقش مادر در تربيت
قرآن نهاد خانواده را کانونى براى تربيت و پرورش استعدادهاى درونى و رشد توانايى هاى بالقوه فرزندان دانسته و براى ثمر بخش بودن وظيفه خطير و مهم پرورش کودک، نقش و کارکرد هر يک از پدر و مادر را تعيين مى نمايد، آنجا که مى فرمايد: «و مادران [بايد] دو سال کامل فرزندان را شير دهند [اين حکم] براى کسى است که بخواهد فرزند خود را شير تمام دهد و به عهده صاحب فرزند [پدر] است که خوراک و لباس مادر را به حد متعارف بدهد. هيچ کس را تکليف جز به اندازه طاقت نکنند. نبايد مادر در نگهدارى فرزند به زيان و زحمت افتد و نه پدر بيش از متعارف براى کودک متضرر شود و اگر کودک را پدر نبود وارث بايد در نگهدارى او قيام کند و هر گاه زن و شوهر به رضايت خاطر يکديگر و مصلحت ديد هم جدايى طفل را اختيار کنند هر دو را رواست و اگر خواهند که مادران فرزندان را شير دهند آن هم روا باشد در صورتى که مادر را حقوقى به متعارف بدهيد و از خدا بترسيد و بدانيد که خدا به کردار شما کاملا آگاه است.»
تقسيم وظايف ميان پدر و مادر در نگاه قرآن، دلخواهانه و بدون بنيان هاى معرفتى و انسان شناختى نيست بلکه از متن طبيعت، آفرينش و استعدادهايى که براى هر يک از زن و مرد وجود دارد، برخاسته است. استعدادهاى طبيعى همچون توانايى جسمى، سخت کوشى، خشونت و.‎.. مرد را در جايگاه نان آور و نگهبان خانواده قرار و ويژگى ها و صفاتى چون مهر، عطوفت، ظرافت، لطافت طبع، صلح جويى، رقت قلب، شکيبايى و.‎.. وظيفه مادرى، تربيتى و پرورشى به زن بخشيده است. در دنياى امروز که دنياى فاصله گرفتن مادران از فرزندان و پرداختن به کار بيرون از منزل است، اين حقيقت ثابت شده که هيچ پرورشگاهى نمى تواند گرماى احساس، آرامش، نيرو بخشى و ساير کارکردهاى روانى و عاطفى آغوش مادر را جبران کند.
سفارش قرآن به نيکى و احسان به والدين و بخصوص مادر که پس از ايمان به خدا و يکتا پرستى، سنگ بناى انديشه اسلامى را تشکيل مى دهد، به خاطر زحمت ها و رنج ها و بيدارى هايى است که براى پرورش، تربيت و سلامت فرزند خود در هنگام باردارى و شيردهى متحمل شده است. بدين سان قرآن منزلت مادرى را ارج بيشترى نهاده است و حقوق بيشتر او را گوشزد مى کند.
نقش مادر در تربيت را نمى توان محدود به زمانى کرد که کودک مى تواند خوب و بد را تشخيص بدهد، بلکه از دوران جنينى نيز مادر نقش بسزايى در امر تربيت دارد؛ چرا که کودک ماه ها در رحم مادر با جسم و روح او ارتباط تنگاتنگ دارد و در تمام امور به مادر وابسته است.
همچنين کودکى که در کنار مادر پرورش مى يابد در آينده از ثبات شخصيت سالمى برخوردار شده و دچار ناسازگارى هاى اخلاقى نمى شود، نسبت به اطرافيان داراى حس اعتماد بوده و شکست ها را در زندگى بهتر تحمل نموده و استعدادهاى خود را بخوبى نمايان مى سازد. چنين کودکى در دوران حساس نوجوانى نيز مى تواند با مادر رابطه دوستانه و خوبى برقرار کرده و از افتادن در مسير جرم و بزهکارى در امان بماند؛ چرا که مادر با مهربانى و محبت به نيازهاى عاطفى او پاسخ داده و زمينه ساز به وجود آمدن اعتماد به نفس و استقلال در فرزند مى شود. در حقيقت مادر سرمشق و الگوى فرزند و شکل دهنده روح و شخصيت اوست. از نظر اسلام و فرهنگ قرآن کسانى که داراى نقش تربيتى هستند، داراى مقامى والا و ارزشمند هستند، هم چنان که از جمله صفات و رسالت هاى پيامبران الهى مربيگرى و آموزگارى است.
مادران شاغل و وظايف آنها شادابى و نشاط هر جامعه و تربيت نسل جديد در گرو توجه به اين است که بشر از دو جنس مخالف زن و مرد، با ساختمان وجودى و روحيات متفاوت و گوناگون تشکيل شده که اگر هر يک از آنان متناسب با شرايط جسمى و روحى خود عهده دار انجام مسئوليتى گردند و در اين صورت پيوند خانواده مستحکم مى گردد، در پرتو آن به جامعه روح نشاط و شادابى دميده مى شود و فرزندانى باشخصيت، با ايمان، نوع دوست، راستگو و درستکار به جامعه تحويل مى گردد؛ اما اگر هر يک از زن و مرد وظيفه اى را که نظام آفرينش بر اساس شرايط جسمى و روحى به عهده انان گذاشته شده، به خوبى انجام ندهند و به کار ديگرى مشغول شوند، بنيان خانواده متزلزل مى شود و در نتيجه جامعه گرفتار اختلاف فرهنگى و تربيتى خواهد شد.
ميزان تأثير اشتغال مادران در خارج از منزل بر فرزندان رابطه نزديکى با ويژگى ها، نگرش هاى اجتماعى، شرايط موجود در خانه و اجتماع، جنس و سن کودک و نيز علت اشتغال مادر دارد. اشتغال تمام وقت مادران، به طور قطع تأثيرات نامطلوبى در رشد کودک به ويژه رشد عاطفى او بر جاى مى گذارد. خانه دارى مادران نيز هنگامى مى تواند روش تضمين شده اى براى تربيت سالم و شايسته کودک به حساب آيد که مادران در محيط خانه رابطه خويش با کودک را حفظ کنند و نسبت به امور تربيتى کودک اهتمام ورزند.
از آنجا که قداست و استوارى خانواده در جامعه اسلامى بسيار با ارزش و مهم مى باشد و بايد از آن پاسدارى شود، اشتغال مادران در خارج از خانه نيز بايد در راستاى تحقق اين اصل قرار گيرد نه اين که سبب تزلزل خانواده شود.
نويسنده:زهرا رضاييان





برای دادن نظر، باید به صورت رایگان در سایت عضو شوید. [عضویت در سایت]



مشاوره حقوقی رایگان