بسم الله
 
EN

بازدیدها: 1,725

جريان شناسى دفاع از حقوق زن

  1390/4/27
خلاصه: در اين گفتگو به جريانات مختلف درباره حقوق زن پرداخته شده است که عبارت اند از: جريان سياسى، جريان سکولار و جريان دينى که به دو گروه «جريان دينى تجديدنظر طلب» و «جريان دينى اصول گرا» تقسيم مى شوند. در اين بررسى، ويژگى ها و تاريخچه اجمالى اين جريانات بيان شده است.
جريان سياسى:
اولين جريان، جريان سياسى است که عمدتاً از زنان فرارى و پناهنده خارج از کشور تشکيل مى شود. اين جريان معتقد است که امر رهايى زن، امرى سياسى است و زنان براى رسيدن به حقوق خود راهى جز مبارزه با دولتها ندارند.
ويژگى هاى عمده اين جريان عبارت اند از:
1) ضديت با اسلام و ارزشهاى اسلامى: اين جريان صراحتاً اسلام را متهم به جنسيت گرايى و مردسالارى مى کند;
2) مخالفت با نظام جمهورى اسلامى: در مقاله اى از اين جريان آمده است: «يکى از مسايل عمده و عاجل جنبش زنان، مبارزه با حکومت بنيادگراى اسلامى زن ستيز در ايران است.»;
3) بى توجهى به ارزشهاى اخلاقى: اينان حتى به تبليغ پديده هاى مستهجنى همچون همجنس گرايى مى پردازند;
4) تضعيف نهاد خانواده: اين گروه به تبعيت از انديشه هاى فمينيستى، خانواده را يکى از مظاهر نظام مردسالار دانسته و آن را بردگى خانگى شمرده است.
جريان سکولار:
اين جريان فعاليت خود را از حدود سال 1368 آغاز کرد; زيرا در دهه اول انقلاب به سبب حاکميت شور انقلابى بر کشور و نيز درگيرى کشور با جنگ تحميلى، فضاى جامعه تحمل مباحث مخالف با ارزشهاى اسلامى و انقلابى را نداشت. جريان سکولار با دو چهره متفاوت وارد ميدان شده است; در مقطع زمانى بين سالهاى 1370 تا نيمه اول سال 1376، با چهره حقوقى و نقد و بررسى قوانين جارى جمهورى اسلامى در مورد زنان در عرصه مطبوعات حاضر شد; اما از مقطع زمانى نيمه اول سال 1376 به بعد، با توجه به تغيير محسوس فضاى فرهنگى کشور، به طرح مباحث نظرى و تئورى پردازى در باب برابرى زن و مرد که به شدت تحت تأثير انديشه هاى فمينيستى است، نيز مى پردازد.
ويژگى هاى جريان سکولار عبارت اند از:
1) استفاده ابزارى از دين: اين جريان با استفاده از تعابيرى چون «روح رؤوف اسلام» چنين وانمود مى کند که مى خواهد از موضع دفاع از اسلام به نقد و بررسى قوانين جارى بپردازد;
2) ارائه نکردن طرح و الگويى مشخص و عملى: اين مسأله از دو جنبه قابل بررسى است; اول: بخشى از اين جريان که عمدتاً از سالهاى 1370 تا 1376 صحنه گردان اصلى مباحث زنان بوده اند، به خاطر نداشتن پشتوانه هاى تئوريک، فاقد بينش لازم براى ارائه طرحى در اين زمينه بوده اند; دوم: بخش ديگرى از اين جريان که عمدتاً تا چند سال پيش در خارج بوده اند، به دليل تأثيرپذيرى شديد از الگوهاى غربى، تا نيمه دهه اول انقلاب اسلامى از ارائه صريح ديدگاههاى خود بيم داشتند که البته در دو سه سال گذشته با بهره گيرى از شرايط فرهنگى موجود، فعاليت وسيعى را براى تبيين ديدگاههاى خود در جهت الگوسازى براى حرکت زنان آغاز کرده اند;
3) پذيرش منفعلانه حقوق غربى که يکى از مظاهر آن، دفاع بى چون و چرا از کنوانسيون محو کليه اشکال تبعيض عليه زنان است که با حدود پنجاه اصل مسلم اسلامى و هفتاد ماده قانون مدنى و اجرايى جمهورى اسلامى تعارض دارد;
4) دين زدايى از حرکت اصلاحى زنان: اين جريان تلاش مى کند با الگوسازى از زنان پيش از انقلاب، سرمشقهايى براى حرکتهاى زنانه معرفى کند. جريان سکولار با جريان سياسى مرتبط است و شاهد اين مدعا سخنرانى هاى متعدد اين گروه در کنفرانسهايى است که از سوى جريان سياسى خارج از کشور ترتيب مى يابد.
حرکتهاى مختلف در جهت معرفى جايگاه مثبت زن در اسلام:
عده اى در پى اين بودند که با تجديدنظر در برخى از اصول، اسلام را به گونه اى تعريف کنند که کاملا با حرکتهاى نوين دفاع از حقوق زن (فمينيسم) و اصول و مبانى حاکم بر آن منطبق شود (طيف تجديدنظر طلب). اما عده اى ديگر نيز تلاش مى کردند که با حفظ اصول و مبانى، تعريفى متناسب با شرايط زمان و مکان از زن مسلمان ارايه دهند و از توانمندى هاى دين براى حل مشکلات زنان بهره جويند (طيف اصول گرا).
ويژگى هاى تجديدنظر طلبان:
1) ناآگاهى و يا تجاهل نسبت به منابع اجتهاد: اينان در بررسى هاى خود تنها به قرآن رجوع مى کنند و روايات را در نظر نمى گيرند;
2) غفلت از مبانى اجتهاد: بديهى ترين اصول فقاهت را ناديده مى گيرند. به عنوان نمونه، احکام الله را تنها آن دسته از احکام مى دانند که در قرآن يا سنت متواتر وارد شده است; در حالى که بسيارى از احکام شرع چنين نيست و با خبر واحد به اثبات رسيده است; يا اينکه مى پندارند احکام امضايى راکه پيش از اسلام وجود داشته و اسلام آن را مورد تأييد قرار داده است مى توان کنار نهاد و درباره احکامى همچون ديه و قصاص زنان چنين اعتقادى دارند; در حالى که ملازمه اى ميان امضايى بودن يک حکم و عدم ثبات آن وجود ندارد و همه احکام الهى مشمول قاعده «حلال محمد حلال الى يوم القيامة» هستند و اگر بخواهيم باب چون و چرا را در احکام امضايى بگشاييم و خواستار تغيير آنها به مقتضاى زمانه شويم، تنها معدودى از احکام عبادى، معاملى و قضايى اسلام به قوت خود باقى خواهند ماند.
ويژگى هاى طيف اصول گرا:
پيش از انقلاب، شهيد مطهرى با شناخت مقتضيات زمان و احاطه کامل بر مبانى اسلام تلاش کرد به شبهات موجود درباره زنان پاسخ دهد. با استقرار جمهورى اسلامى اين تلاشها توسط تنى چند از عالمان حوزوى ادامه يافت.
ويژگى هاى اين طيف عبارت اند از:
1) توجه به تفاوتهاى طبيعى زن و مرد: از نظر اين طيف، تفاوتهاى طبيعى باعث گرديده که اين دو از حقوق مشابه برخوردار نباشند; در حالى که جريان فمنيستى يا منکر اين تفاوتهاست و يا آنها را مايه تفاوت در قانون گذارى ميان زن و مرد نمى داند;
2) توجه به حقوق و اخلاق به عنوان دو محور اصلى روابط زن و مرد: جريان غربى دفاع از حقوق زن معتقد است جز توسل به حقوق، هيچ ضمانت اجرايى اى براى ايجاد تعادل ميان روابط زن و مرد وجود ندارد; در حالى که انديشمندان اسلامى معتقدند زندگى خانوادگى را نمى توان تنها بر پايه حقوق استوار کرد; زيرا آنچه به زندگى خانوادگى معنا مى بخشد، مودت و رحمتى است که ميان زن و مرد وجود دارد و خانواده بر مبناى اخلاق و روابط انسانى شکل مى گيرد و دوام مى يابد. البته در وجود ضوابط حقوقى براى تعيين حدود تکاليف و وظايف افراد ترديدى وجود ندارد;
3) نفى تقابل و تضاد زن و مرد: انديشه فمينيستى چنين وانمود مى کند که در سراسر تاريخ، مردان همواره تلاش کرده اند زنان را مورد بهره کشى قرار دهند; در حالى که دانشمندان اسلامى، زن و مرد را نه دو دشمن تاريخى يکديگر، بلکه دو آفريده اى که وجود هر يک آرام بخش ديگرى است معرفى نموده و تلاش کرده اند رابطه آنها را براساس عدالت، مهر و عاطفه سامان بخشند;
4) توجه به خانواده به عنوان واحد بنيادين جامعه: نهضت فمينيسم خانواده را جايگاه اصلى پابرجايى ستم بر زنان معرفى کرده است و اين تلقى، مايه سستى روابط خانوادگى در غرب شده است; اما دانشمندان اسلامى، رشد انسانها را در گرو حراست از کانون خانواده دانسته اند;
5) حفظ استقلال و پرهيز از انفعال از فرهنگ غرب;
6) پرهيز از تجددمآبى و تحجرگرايى: برخى خواستار تغيير کلى احکام اسلام در مورد زنان شده اند و برخى به کلى چشم خود را بر تحولات زمان و دگرگونى هاى اجتماعى بسته اند; در حالى که ويژگى مهم کسانى چون شهيد مطهرى و ديگر متفکران اصول گرا، پافشارى بر اصول و ارزشهاى اسلامى و در نظر گرفتن دگرگونى ها و تغيير شرايط اجتماعى است.
نويسنده:ابراهيم شفيعي سروستاني

تگ ها: حقوق زنان مقاله 




برای دادن نظر، باید به صورت رایگان در سایت عضو شوید. [عضویت در سایت]



مشاوره حقوقی رایگان