بسم الله
 
EN

بازدیدها: 1,244

معنويت در خانواده(گذري به منابع اسلامي)-قسمت چهارم

  1390/4/7
ارکان معنويت در خانواده
براي پاک بودن و پاک ماندن و پاک زيستن از جانب حق نعمت‌هايي به انسان عنايت شده که شامل موارد ذيل است:
1. عقل
مراد از عقل نيروي ادراک است ادراک حق و باطل در امور نظري و ادراک خير و شر و سود و زيان در امور عملي. توسط اين نعمت بي‌نظير انسان نه تنها ظواهر اشياء بلکه مسائل باطني را شناخته و به اموري همچون اراده، دوستي، دشمني، اميد، ترس و.... آگاه مي‌شود و هر يک را به مقتضاي حال و زمان بکار مي‌گيرد. فعاليت نوراني عقل تا زماني است که در وجود انسان قدرت برتر باشد ـ ميدان دادن به شهوات، آزاد گذاردن غرايز و اميال، معاشرت با اهل بدعت و معصيت، بي‌توجهي به واقعيات، عواملي هستند که عقل را دچار ضعف و سستي مي‌کنند بدنبال آن تشخيص حق و باطل، و شناخت حقايق معنوي کاري مشکل يا غيرممکن مي‌شود. از حضرت صادق (عليه‌السلام) سئوال شد. عقل چيست؟ فرمود:
«ما عُبِدَ بِهِ الرَّحْمنُ و اکْتُسِبَ بِهِ الْجِنانُ»
چيزي است که بوسيله آن خدا عبادت مي‌شود و بهشت بدست مي‌آيد. (بحار، ج 1، ص 131)
اميرالمؤمنين (عليه‌السلام) فرمود:
«هِمَّةُ الْعَقْلِ تَرْکُ الذُّنوبِ، وَ اِصْلاحُ الْعُيُوبِ»
اراده و همت عقل در وجود انسان ترک گناهان و اصلاح عيوب ظاهر و باطن است. (ميزان الحکمة، ج 6، ص 419)
در روايات بسيار مهم آمده، ثواب و عقاب انسان در قيامت منوط به عقل اوست زيرا عقل ملاک مسئوليت و تکليف و وظيفه است و اين انسان است که بايد در تشخيص حق و باطل و خير و شر و روي آوردن به واقعيات از عقل استفاده کند. تعطيل عقل گناهي بزرگ و نابخشودني است.
رسول حق (صلي الله عليه و آله و سلم) فرمود:‌
نشستن در خدمت عالم واجد شرايط شما را از پنج برنامه به پنج برنامه مي‌رساند: از شک به يقين، ريا به اخلاص، شوق بيجا به ترس، کبر به فروتني، عشق به خيرخواهي. (بحار، ج 74، ص 189) بنابراين براي حاکميت عقل در خانواده بايد از برخورد و رفت و آمد با اهل فساد و غلبه شهوات جلوگيري نمود.
2. قرآن
قرآن کتاب الهي، نور هدايت، شفاي سينه از دردهاي اخلاقي، راهنما بسوي زندگي برتر، ذکر حق، مفسر حقايق، نظم دهنده امور، منبع پند و عبرت، مولد آگاهي و بصيرت، علاج کور دلي، صراط مستقيم، ميزان تشخيص حق و باطل، مبيّن مسائل عالي اخلاقي، نشان‌دهنده حيات نيکان و پاکان و حجت حضرت حق در دنيا و آخرت است.
مرد و زن در برابر اين نعمت بي‌نظير الهي مسئول و مکلفند، تکليف آنان عمل به آيات آن در تمام شئون حيات است. و پاسخ آن از جهت قلب، آراسته شدن به حقايق حقه، و از جهت نفس متّصف شدن به حقايق اخلاقي و از جهت جسم قرار گرفتن در گردونه عمل صالح و معنويت است.
رسول حق (صلي الله عليه و آله و سلم) فرمود:
در هجوم فتنه‌ها که همچون شب تاريک به شما حمله‌ور مي‌شود به قرآن پناه ببريد و صولت هجوم فتنه را با عمل به قرآن در هم شکنيد و بگذاريد فضاي زندگي با حکومت فتنه تيره و تار شود. (بحار، ج 92، ص 17)
علي (عليه‌السلام) فرمود:
«اِنَّ اَحْسَنَ الْقَصَصِ وَ اَبْلَغَ الْمَوْعِظَةِ وَ أنْفَعَ التَّذَکُّرِ کِتابُ اللهِ جَلَّ وَ عَزَّ.»
همانا نيکوترين داستانها و بليغ‌ترين موعظه و سودمندترين تذکر کتاب خداي بزرگ و عزيز است. (ميزان الحکمة، ج 8، ص 69-67)
با توجه به اين روايات بسيار مهم مسئوليت سنگين افراد در خانواده روشن‌تر مي‌شود. لذا لازم است زمينه فراگيري قرآن در درون خانواده فراهم شود و به آن عمل نمايند تا عرصه‌ خانه از آلودگيها پاک و به حسنات و نيکي‌ها آراسته شود و در نتيجه خانه و خانواده نمونه‌اي از بهشت آخرت گردد خانه‌اي که از ظلم و عدوان پاک و از برّ و تقوا بهره‌مند و فضايش از آسايش و امنيت و صدق و راستي و درستي و امانت معطر است.
خانه‌اي که اهلش اهل قرآنند از برکت قرآن رشد عقلي و فکري پيدا مي‌کنند که عقل هماهنگ با قرآن مجيد عقل ملکوتي و مايه عرش و آخرتي است و سودش عبادت حق و تحصيل بهشت جاوداني است.
نبوت و امامت
انبياء هادي انسان به سوي صراط مستقيم، دعوت کننده به جانب توحيد، بيان کننده واقعيات ظاهري و باطني هستند.
انبياء راه سالم زيستن، آراسته شدن به معروف، پيراسته شدن از منکر را به انسان نشان مي‌دهند.
دعوت انبياء دعوت به حق و نتيجه اجابت دعوت آنان زنده شدن به حيات معنوي است. حضرت علي(عليه‌السلام) در ارتباط با رسالت نبي‌اکرم (صلي‌الله عليه و آله و سلم) فرمود:
«لِيُخْرِجَ عِبادَهُ مِنْ عِبادَةِ الاْوْثان الي عِبادَتِهِ وَ مِنْ طاعَتهِ الشَّيْطانِ الي طاعَتِهِ.»
براي اينکه بندگان خدا را از پرستش بت‌ها به عبادت حق سوق دهند و از ذلت طاعت شيطان به عزت طاعت حق برسانند. (نهج‌البلاغه، خطبه 147)
او براي امر به معروف و نهي از منکر و حلال کردن طيبات و حرام نمودن خبائث و برداشتن بار سنگين فرهنگهاي تحميلي از دوش مردم و باز کردن زنجيرهاي شيطاني که برگردن زندگي بسته شده بود به ميدان آمد.
آنانکه به او ايمان آوردند و حرمت و عزتش را نگاه داشتند و به ياري او برخاستند و از قرآنش متابعت نمودند اهل فلاح و رستگاري‌اند. (خلاصه‌اي از آيات نبوت در قرآن مجيد)
خداوند متعال کردار، گفتار و اخلاق انبياء را براي تمام مردم حجت قرار داد و از آنان بعنوان اسوه و سرمشق و الگو ياد فرمود.
نيکوکاري، سخاوت، صبر بر حوادث، قيام به حق، پاکيزگي، شادي، دوست داشتن خانواده، بر پا کردن نماز، از اخلاق انبياي الهي است.
انبياء مردم را به تقوا، پاکي ـ امانت، صدق، شجاعت، وفا، درستي، رشد، رأفت، رحمت، مهرباني، نيکوکاري دعوت کردند و آنان را از هر عمل زشت و اخلاق بد برحذر داشتند.
تقوي الهي
مصدر لغوي تقوي «وقي» است که به معناي خود نگهداري، و پروا پيشگي و حفظ تمام موجوديت خويش در برابر محرمات و نواهي الهيه است و در حقيقت، روحيه و قدرت و تواني است که از طريق تمرين ترک گناه و رياضت و ضبط نفس در برابر معصيت و لذائذ حرام بدست مي‌آيد.
قدم برداشتن براي تحصيل تقوا و کسب روحيه خودداري از گناه بهترين قدم و پسنديده‌ترين اعمال است. فلسفه انجام عبادات بدني و مالي و اخلاقي، تحقق تقوا در عرصه‌ حيات انساني است.
با توجه به آنکه مصالح بناي خانواده و جامعه افرادند اگر در فردفرد انسانها روح تقوا وجود داشته باشد خانواده‌اي سالم و جامعه‌اي برين خواهيم داشت. چرا که خانواده‌اي که در محيط آن امنيت دروني و بروني حکمفرما باشد، زمينه رشد و تکامل افراد آن (بخاطر تقوا) به بهترين صورت فراهم مي‌شود و در نتيجه جامعه‌اي خواهيم داشت که کليه افراد آن نسبت به يکديگر منبع خير بوده و همگان از شر و ضرر يکديگر در امان خواهند بود. چون تقوا اساس کرامت، ريشة شرافت و خمير مايه سعادت است.
لذا آراسته شدن به تقوا برعموم مردم در همه شئون، بخصوص زن و شوهر، و سرايت دادن آن به فرزندان واجب الهي است. چرا که محصول بي‌تقوايي، نبودن ايمان و عمل صالح، آتش قهر حق در قيامت است.
«قواً انفسکُمْ و اَهْليکُم ناراً»
ايمان و تعهد الهي
خانواده‌اي که قرآن ترسيم مي‌کند مکتب و معبدي است که اعضاي آن مدارج بندگي را طي مي‌کنند و به حيات طيبه راه مي‌يابند. افراد در خانواده علاوه بر تأمين حقوق دنيوي خود نظير امنيت، آرامش، تغذيه، بهداشت مناسب، تحصيل علوم و... حقوق معنوي خود را نيز جستجو مي‌کنند. زن و مرد موظف به ايجاد زمينة مقتضي و رفع موانع براي دستيابي يکديگر به اين حقوق مي‌باشند.
«من عمل صالحاً من ذکروا انثي فلنحينيّه حيوة طيبه و لنجزينهم اجرهم باحسن ما کانون يعملون»
از مرد و زن هر کسي عمل صالح انجام دهد به شرط ايمان به خدا، ما او را در زندگاني خوش و با سعادت، زنده مي‌گردانيم.
خداوند در آية فوق شرط رسيدن به حيات طيبه و دخول در بهداشت و دريافت اجر اعمال را، ايمان و عمل صالح ذکر مي‌فرمايد و اين دو تنها در محيطي چون خانواده کسب مي‌شود اسلام زن و مرد را در کسب حقوق معنوي و کسب خير و شر به تمام معني مساوي با يکديگر مي‌داند.
«کل نفس بما کسبت رهينة»
«من عمل صالحاً فلنفسه و من اساء فعليها»
در قرآن کريم از خيرخواهي، نصيحت و دعاي والدين براي فرزندان، شواهد ديگري نيز وجود دارد؛ نظير نصايح لقمان به فرزندش که در طي پنج نصيحت عمده، وي را به توحيد و دوري از شرک، حسن خلق، نماز، امر به معروف و نهي از منکر، صبر و شکيبايي و ميانه‌روي توصيه مي‌کند و از تکبر، خودپسندي، فقر و مباهات به ديگران منع مي‌کند و و درخواست حضرت نوح براي پسرش که خداوند او را به خويش ملحق گرداند:
«و نادي نوح ربه فقال رب ان انبي من اهلي و ان و عدک الحق و انت احکم الحاکمين»
امّا از آنجا که پسر نوح غيرصالح بود و از اهل او حساب نمي‌شد پاسخ شنيد:
«انّه ليس من اهلک انه عمل غيرصالح فلا تسألن ما ليس لک به علم»
نويسنده:آمنه بختياري-کارشناس‌ارشد روانشناسي ـ تربيتي





برای دادن نظر، باید به صورت رایگان در سایت عضو شوید. [عضویت در سایت]



مشاوره حقوقی رایگان