بسم الله
 
EN

بازدیدها: 1,339

جايگاه زنان در عرصه رسانه‌ها-قسمت سوم

  1390/4/5
خلاصه: جايگاه زنان در عرصه رسانه‌ها-قسمت سوم
* وضعيت موجود زنان در رسانه‌هاي جهان و ايران
بررسي وضعيت و کيفيت حضور زنان در رسانه‌ها از حوزه‌هاي بحث برانگيز علوم‌اجتماعي و ارتباطات است. در 40 سال اخير که زنان وارد عرصه‌هاي رسانه‌اي گرديده‌اند حضور آنان بيشتر براي تلطيف و جلوه بخشيدن به محصولات رسانه و استفاده ابزاري از آنان بوده است. چهره‌اي که از زنان بخصوص در دهه 60 و 70 ميلادي چه در ايران و چه در جهان ديده مي‌شود زني اغواگر، زيبا، داراي جذابيت‌هاي جنسي و اغلب فريبکار بوده است. فيلمها، سريال‌هاي تلويزيوني، مکتوبات و مجلات مربوط به زنان آن دوران حاکي از اين ديدگاه نسبت به زنان است. اگرچه که امروزه نيز اين روند ادامه يافته است امّا با تغييراتي در ساختار و نحوة ارائه از آن صراحت و شفافيت برخوردار نيست.
نانسي کوک لاير خبرنگار WE نيوز در اين باره مي‌گويد: «20 سال طول کشيد تا روزنامه‌نگاران زن بتوانند ديدگاههاي جنسي و جنسيتي مردان را نسبت به زن و ابزارگونگي آنان در رسانه‌ها تغيير دهند، آنچه که مردان از زن مي‌دانستند ظاهري زيبا بود که مي‌توانست آواز بخواند و سوژه مناسبي براي فيلمهاي دراماتيک قرار بگيرد».
(Cook Lauer, 2002:1)
در دو دهة اخير نيز رواج صنعت پرنوگرافي براساس طرز تفکر آزاديهاي جنسي، انتقال فرهنگ خشونت از طريق فيلمها و سريالهاي مختلف تلويزيوني و شبکه‌هاي ماهواره‌اي و مطبوعاتي به تشکيل فضايي انجاميده است که امنيت فکري و رواني زنان را به مخاطره انداخته و اخيراً دولتهاي کشورهاي در حال توسعه را وادار به سانسور و مبارزه جدّي با اين بي‌هنجاريهاي رسانه‌اي نموده است.
همچنين در اين خصوص در ماده 236 کار پايه عمل اجلاس جهاني زن
(پکن + 5) آمده است: روند تحقير و ارائه تصاوير مخدوش از زنان در رسانه‌ها، فضاهاي اطلاعاتي و ارتباطي چه بصورت شنيداري و چه ديداري هنوز ادامه دارد و بايد تغيير نمايد. رسانه‌ها بايد تصاوير متعادلي از زنان را ارائه نمايند. خشونت و محصولات پرنوگرافي از خطرات جدي و تأثيرگذار بر روي زندگي زنان و جامعه است. همچنين در اغلب تيزرهاي تبليغاتي و پيامهاي بازرگاني زنان بصورت مصرف کننده، هدف قرار مي‌گيرند که اين مسئله نيز باعث ديدگاههاي تبعيض‌آميز جنسيتي مي‌گردد.
قبل از انقلاب اسلامي در ايران نيز رسانه‌ها با همين شدت و ضعف چهره‌اي مخدوش و بي‌هويت از زن ايراني را ارائه مي‌دادند. زنان يا در نقش وقيحه‌اي اغواگر، يا دخترکي معصوم و بي‌کفايت و يا زناني خانه‌دار و سنتي که عموماً بي‌سواد و متعلق به طبقه پايين اجتماع بودند، نشان داده مي‌شدند.
پس از انقلاب اسلامي و تحولات عظيم سياسي، فرهنگي و اقتصادي، حضور زنان در رسانه‌ها تعريف جديدي يافت که علي‌رغم چالشهاي بسيار تا حدودي توانست جايگاه مناسب‌تري براي آنان در اين وادي ترسيم نمايد. ورود مفاهيم ارزشي و تکريم منزلت زن و نقشهاي اجتماعي وي دستمايه بسياري از توليدات رسانه‌اي قرار گرفت و زنان در اين عرصه با امنيت بيشتر و حضوري شايسته‌تر سعي در ارائه چهره زن ايراني و مسلمان نمودند.
رشد کمي و کيفي مشارکت زنان در عرصه‌هاي فرهنگي و رسانه‌اي نشان از ايجاد بستر مناسبي بود که از دستاوردهاي بي‌نظير انقلاب فرهنگي محسوب مي‌شود. ورود زنان به صداوسيما و فعاليت تحسين برانگيز آنان در اين حوزه‌ها توجه اذهان را به پتانسيل‌هاي موجود و استعدادهاي اين قشر از جامعه معطوف نمود. اين رشد دو جانبه کمي و کيفي درخصوص برنامه‌هايي که درباره زنان و يا توسط خود زنان ساخته مي‌شدند نمود بيشتري يافت. بطوري که در دهه 70 کارگردانان صاحب سبک زن در سيما و سينما به تثبيت جايگاه زن قوت بخشيد. حضور فزاينده زنان در نشريات و مطبوعات کشور نيز حاکي از بسترسازي ورود اين قشر به جامعه فرهنگي بود. امّا آنچه که حائز اهميت است فاصله قابل تأمل حضور کمي و کيفي زنان است که با جايگاه مطلوب نظر جامعه اسلامي و در شأن زن ايراني سنخيت ندارد.
تعداد نشريات زنان و خانواده به تفکيک نوع و موضوع نشريه دوره انتشار تا پايان سال 78
خبري تحليلي اطلاع‌رساني آموزشي پژوهشي
نوع نشريه:
خبري22-تحليلي 26-اطلاع‌رساني 16-آموزشي 30-پژوهشي 10


صاحبان نشريه :
صاحب امتياز = زن 11 و کل 45
مدير مسئول= زن 14 و کل 46

تعداد روزنامه‌نگاران نشريات داخل کشور به تفکيک جنس و نوع مسئوليت سال 1379
صاحب امتيازان : زن 65- کل 1512

مديران مسئول : زن 97- کل 1512

سردبير : زن 50- کل 1517
توضيحات: اکثر نشريات در چندين نوع يا موضوع فعاليت مي‌کنند
مآخذ: وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامي، www.iranwomen.org


وضعيت حضور زنان در رسانه‌هاي کشور از يک‌سو با گرايشات ديني، بافت سنتي و اجتماعي ايران، و از سوي ديگر با جهان غرب و جريانات فکري پست‌مدرنيسم مواجه است. چهره‌ زنان در صداوسيما و مطبوعات علي‌رغم همه تلاشهايي که صورت مي‌گيرد، روايت از حضور نامنسجم، بي‌هويت و گاه تحقير شده دارد. بعنوان مثال در برخي از سريالهاي تلويزيوني زنان موجوداتي حسود، فتنه‌گر، کم‌عقل و فاقد شخصيتي درخور شأن زن مسلمان و ايراني نشان داده مي‌شوند. و ميزان برنامه‌هايي که براي زنان و با موضوعات مبتلابه جامعه توليد مي‌شود حاکي از آن است که اغلب اين برنامه‌ها فاقد بررسي‌هاي کارشناسانه و الگوهاي سازگار با شرع، عرف و فرهنگ غني ايراني است. حتي به لحاظ کميّت نيز درصد توليد برنامه‌هاي خاص زنان نيز قابل توجه نيست.

ميزان برنامه‌هاي خاص بانوان، توليد شده در سيماي جمهوري‌اسلامي ايران طي سالهاي 78ـ1374
سال عنوان تعداد
1374 36 954
1375 39 872
1376 55 1574
1377 64 2816
1378 58 1232
جمع کل : عنوان 252 - تعداد 7448

توضيحات: آمار فوق مربوط به شبکه‌هاي مختلف سيما (شبکه‌هاي اوّل، دوّم، سوّم، چهارم، تهران، جام جم، سحر و مراکز استانها) مي‌باشد.
مآخذ: سازمان صداوسيماي جمهوري اسلامي ايران

اين ديدگاه نسبت به زن نگرشي را در جامعه و در اذهان عمومي شکل خواهد داد که بر باورهاي غلط سنتي دامن مي‌زند و از سوي ديگر در تقابل با انديشه‌هاي زنان، به انزوا و يا انفعال آنان مي‌انجامد.ترويج فرهنگ مصرف با هجمه‌هاي تبليغاتي و استفاده از فضاهاي لوکس در سريالها و فيلمها، فرهنگ فردگرايي و خشونت، از پسامدهاي نگرشهاي جنسيتي در رسانه‌ها خواهد بود.

نويسنده:مريم فرهمند- کارشناس گروه بررسي مسائل زنان -پژوهشگاه علوم‌انساني و مطالعات فرهنگي





برای دادن نظر، باید به صورت رایگان در سایت عضو شوید. [عضویت در سایت]



مشاوره حقوقی رایگان