بسم الله
 
EN

بازدیدها: 13,787

تمکين

  1390/2/10
خلاصه: مقدمه تمکين و نشوز يکي از مباحث حقوق خانواده بوده و به عنوان يکياز شکايت‌هاي رايج خانوادگي است که از سوي مردان مطرح مي‌شود و يکي از شيوه‌هايي است که معمولاً همسران در شکايت‌هاي نفقه و تمکين عليه يکديگر به کار مي‌گيرند.اين شکايت يکي ازاولين شکايت‌هايي است که مردان هنگام بروز اختلاف در زندگي خانوادگي و زماني کههمسر آنها زندگي مشترک خانوادگي را ترک مي‌کنند، مطرح مي‌کنند.
مقدمه
تمکين و نشوز يکي از مباحث حقوق خانواده بوده و به عنوان يکياز شکايت‌هاي رايج خانوادگي است که از سوي مردان مطرح مي‌شود و يکي از شيوه‌هايي است که معمولاً همسران در شکايت‌هاي نفقه و تمکين عليه يکديگر به کار مي‌گيرند.اين شکايت يکي ازاولين شکايت‌هايي است که مردان هنگام بروز اختلاف در زندگي خانوادگي و زماني کههمسر آنها زندگي مشترک خانوادگي را ترک مي‌کنند، مطرح مي‌کنند.
معاني و اصطلاحات تمکين و نشوز
”تمکين” در لغت به معناي مالک گردانيدن و ثابت نمودن مي باشد[1]. اما “نشوز” در لغت به معناي بالابردن و بپا خواستن است. در اصطلاح حقوقي و فقهي نشوز عبارت از “خروج زوجين ازانجام تکاليف واجبي است که قانون­گذار بر عهده هر کدام از آنها در رابطه باديگري گذاشته است”. با اين حساب، نشوز اختصاص به زن ندارد بلکه مرد نيزممکن است در برابر زوجه خويش نسبت به انجام تکاليف واجب خود اقدامي ننمايدو از اين نظر ناشز محسوب گردد. منظور، نشوز مرد از انجام تکاليف واجب در قبال زوجه خود مي‌باشد. مرحوم صاحب جواهر نيزنشوز به معناي فقهي را در هر دو صورت يعني نشوز از طرف زن و همچنين نشوزاز طرف مرد اطلاق نموده است.[2]
همان­طور که گفته شد تمکين به معناي انجام وظايف زناشويي و نشوز مقابل آن است. اين موضوع، وابستگي عميق به مبحث رياست خانواده دارد، و مبانيپذيرفته شده در آنجا روشنگر حريم اين موضوع است.
از جمله آثار رياست مرد بر خانواده،تکليف تمکين براي زن است. تمکين داراييک معني خاص و يک معني عام است. تمکينبه معني خاص آن است که زن نزديکي جنسيبا شوهر به­طور متعارف را بپذيرد و جز درمواردي که مانع موجهي داشته باشد ازبرقراري رابطه جنسي با او سر باز نزند.
اما تمکين به معناي عام، آن است که زنوظايف خود را نسبت به شوهر انجام دهد و ازاو در حدود قانون و عرف اطاعت کند ورياست شوهر را در خانواده بپذيرد. پس اگرشوهر توقعات نامشروع يا نامتعارفي از زنداشته باشد زن مکلف به اطاعت از او نيست. مثلاً اگر شوهر، زن را از اداي فرايض مذهبيباز دارد يا از زن بخواهد که اموالش را به اوانتقال دهد، زن مي­تواند از اطاعت شوهر سرباز زند.[3]
ضمانت اجراي عدم تمکين
هرقانوني اگر فاقد ضمانت اجراي قانوني باشد، آن قانون لغو خواهد بود. پس اگرشوهر اجازه ندارد با تحکم و اجبار به حق مشروع خود برسد و براي دادگاهامکان اجراي چنين حکمي وجود ندارد، پس ضمانت اجراي حقوقي عدم تمکين زوجهچيست؟ ضمانت اجراي مستقيم عدم تمکين، محروم شدن زن از حق نفقه است.و ماده 1108 ق.م نيز محروميت از استحقاق نفقه را ضمانت اجراي امتناع زوجه از تمکين دانسته است و در صورت ادامه چنين سوء­رفتاري ازناحيه زن و عدم امکان صلح بين آنها، چاره‎اي غير از طلاق نخواهد بود.[4]

مواد قانوني (قانون مدني) مرتبط با تمکين:
ماده 1103: زن و شوهر مکلف به حسن معاشرت با يکديگرند.
ماده 1105: در روابط زوجين رياست خانواده از خصايص شوهر است.
ماده 1108: هرگاه زن بدون مانع مشروع از اداي وظايف زوجيت امتناع کند مستحق نفقه نخواهد بود.
ماده 1114: زن بايد در منزلي که شوهر تعيين مي­کند سکني نمايد مگر آن­که اختيار تعيين منزل به زن داده شده باشد.
ماده 1115: اگر بودن زن با شوهر در يک منزل متضمن خوف ضرر بدني يا مالي يا شرافتي براي زن باشد، زن مي­تواند مسکن علي حده اختيار کند و در صورت ثبوت مظنه­ي ضرر مزبور، محکمه حکم بازگشت به منزل شوهر نخواهد داد و مادام که زن در بازگشتن به منزل مزبور معذور است نفقه بر عهده­ي شوهر خواهد بود.
ماده 1116: در مورد ماده­ي فوق، مادام که محاکمه بين زوجين خاتمه نيافته، محل سکناي زن به تراضي طرفين معين مي­شود و در صورت عدم تراضي، محکمه با جلب نظر اقرباي نزديک طرفين منزل زن را معين خواهد نمود و در صورتي که اقربايي نباشد خود محکمه، محل مورد اطميناني را معين خواهد کرد.
ماده 1085: زن مي­تواند تا مهر به او تسليم نشده از ايفاء وظايفي که در مقابل شوهر دارد امتناع کند، مشروط بر اين­که مهر او حال باشد و اين امتناع مسقط حق نفقه نخواهد بود.
ماده 1086: اگر زن قبل از اخذ مهر به اختيار خود به ايفاي وظايفي که شوهر دارد، قيام نمود ديگر نمي­تواند از حکم ماده­ي قبل استفاده نمايد. معذلک حقي که براي مطالبه دارد، ساقط نمي­شود.
ماده 1127: هرگاه شوهر بعد از عقد مبتلا به يکي از امراض مقاربتي گردد زن حق خواهد داشت که از نزديکي با او امتناع نمايد و امتناع به علت مزبور مانع حق نفقه نخواهد بود.
فرايند رسيدگي و طرح دعوي تمکين
مردانزماني دادخواست تمکين مي‌دهند که همسر آنها بدون اجازه منزل را ترک کردهباشد و حاضر به بازگشت هم نباشد.معمولاً اگر پادرمياني بزرگ‌تر‌ها مشکل عدم تمکين را حل نکرده باشد با ارسال اظهارنامه، وظايف قانوني و شرعي همسر را به وييادآوري مي‌کنند. اگر باز هم اين اتفاق رخ نداد، دادخواستي را با موضوع تمکين به دادگاه ارائه و در آن تلاش‌هاي انجام شده را قيد مي‌کنند وخواستار بازگشت همسر خود مي‌شوند.


يک نمونه از دادخواست‌هاي تمکين چنين است:
«رياست محترم دادگاه خانواده........... با سلام و احترام؛ بهاستحضار مي‌رساند اينجانب..................... طي سند رسمي عقدنامه به شماره................. مورخ...................... با خوانده دعوي سرکارخانم.............................. ازدواج نموده‌ام. اکنون.........سال از زمان عقد ما مي‌گذرد اما خوانده بدون عذر و دليلي موجه منزل مسکونيرا ترک کرده و در حال حاضر در..................... ساکن است. براي بازگشت وي به منزل تاکنون چند نفر از اقوام را واسطه کرده‌ام، اما اين مسالهنتيجه‌اي نداده است. اظهارنامه‌هاي ارسالي از سوي بنده براي زوجه نيز تااين تاريخ بي‌پاسخ مانده است. با توجه به نکات ياد شده در دادگاه تقاضادارم نسبت به صدور حکم الزام به تمکين براي زوجه مساعدت فرماييد.
با تشکرو احترام

پس از اين مرحله دادگاه باتشکيل جلسه اقدام به بررسي ادعاي مرد مي‌کند. مردبايد در جلسه اول دادگاه ثابت کند و دلايلي را بگويد که بر اساس آن مشخص شود همسرش بدون اجازه او خانه را ترک کرده است؛ البته پيش از هر اقدامي براي اين‌که زن نيز از اين شکايت مطلع شود، بايد نشاني دقيقي از محل سکونت فعلي زن به دادگاه ارائه شود تا براي زن اخطاريه جهت حضور در دادگاه ارسال شود. قاعدتاً مرد نمي‌تواند نشاني منزل خود يعني همان منزل مشترک را بدهد چون مرد مي‌گويد همسرش از خانه خارج شده و ديگر بازنگشته است. اگر نشانيدقيقي ارائه نشود و اخطاريه مطابق روال قانوني ارسال نشود، تشکيل جلسه دادگاه به صدور حکم منجر نخواهد شد ابلاغ بايد واقعي و قانوني باشد. ابلاغ واقعي به اين صورت است که اخطاريهبه دست خود خوانده يا يکي از بستگان او داده شود يا بر در محل سکونت اوالصاق شود و ابلاغ قانوني نيز به اين معني است که فاصله ابلاغ تا رسيدگيبه شکايت کمتر از 5 روز نباشد؛ البته با در نظر گرفتن 2 روز ابلاغ و تشکيلجلسه، بايد فاصله‌اي 7 روزه ميان ابلاغ تا تشکيل جلسه دادگاه وجود داشته باشد. البته اگر در کمتر از اين فاصله طرفين با حضور در جلسه دادگاه نسبت به رسيدگي به پرونده خود اعلام آمادگي کنند، منع قانوني براي رسيدگي به پرونده وجود ندارد. با انجام دادگاه حکم بر تمکين و يا عدم تمکين صادر مي­گردد.

دفاعيات:
هرگاه دعوا به خواسته­ي تمکين از سوي هر يک از زن يا شوهر طرح شده، خوانده مي­تواند در مقابل به دفاع بپردازد و به موارد زير استناد کند:
وجود مانع مشروع، همچون بيماري، حج واجب، روزه­ي واجب که مانع انجام وظايف زوجيت گردد.
اگر در ضمن عقد نکاح يا بعد از آن اختيار تعيين منزل به زن داده شده باشد زن مي­تواند از سکونت در منزلي که شوهر تعيين کرده است خودداري کند مشروط بر اين­که خود منزلي را تعيين و به شوهر اعلام کند.
وجود ترس ضرر بدني، مالي و يا شرافتي براي زن به سبب سکونت در منزل شوهر.
با توجه به اين­که مسکن جزء نفقه است، بايد با شأن و منزلت و موقعيت اجتماعي همسر متناسب باشد و در صورت عدم تناسب، همسر مي­تواند از اسکان در آن خودداري کند.
زن مي­تواند تمکين خاص از شوهر را منوط به پرداخت مهريه کند. بر اين اساس در صورتي­که زن اصلاً تمکين نکرده باشد مي­تواند در دفاع خواستار پرداخت نفقه قبل از تمکين شود[5].




نمونه دادخواست­ها

دادخواست الزام به تميکن (از طرف مرد)
مشخصات طرفين
نام
نام خانوادگي
شغل
آدرس:
خواهان
زوج



خوانده
زوجه



وکيل يا نماينده قانوني




تعيين خواسته و بهاي آن

الزام خوانده به تمکين
دلايل و منضمات دادخواست
1- سند نکاحيه 2- اظهارنامه 3- گواهي گواهان
شرح دادخواست
باسمه تعالي
رياست محترم دادگاه­هاي عمومي...
با سلام
احتراماً به استحضار مي­رسانم در تاريخ....به موجب سند نکاحيه­ي شماره­ي... خوانده به عقد زوجيت دائم اينجانب درآمده است. اما مدتي است بدون اجازه، زندگي مشترک زناشويي را ترک و از تمکين نسبت به اينجانب خودداري مي­ورزد. علي­رغم مراجعات مکرر و ارسال اظهارنامه­ي شماره­ي .... مورخ...مبني بر دعوت به مراجعت زندگي زناشويي همچنان به نشوز خود ادامه مي­دهد.
بنابراين مستند به ماده­ي 1103 و 1114 قانون مدني صدور حکم بر محکوميت خوانده به الزام به تمکين را استدعا دارم.
امضاء
شماره و تاريخ ثبت دادخواست
شماره
تاريخ
شعبه دادگاه عمومي رسيدگي فرماييد.
نام و نام خانوادگي مقام ارجاع­کننده
تاريخ امضاء



دادخواست الزام به تميکن (از طرف زن)
مشخصات طرفين
نام
نام خانوادگي
شغل
آدرس:
خواهان
زوجه



خوانده
زوج



وکيل يا نماينده قانوني




تعيين خواسته و بهاي آن

الزام خوانده به تمکين
دلايل و منضمات دادخواست
1- سند نکاحيه 2- اظهارنامه 3- گواهي گواهان
شرح دادخواست
باسمه تعالي
رياست محترم دادگاه­هاي عمومي...
با سلام
احتراماً به استحضار مي­رسانم در تاريخ....به موجب سند نکاحيه­ي شماره­ي... خوانده به عقد زوجيت دائم خوانده درآمده­ام. اکنون علي­رغم گذشت مدت...سال/ماه از آغاز زندگي مشترک با اينجانب خودداري مي­ورزد و اينجانب را در نهايت سختي رها کرده است و علي­رغم اين که بعد از ارسال اظهارنامه­ي شماره­ي ...مورخ...خواستار آغاز زندگي مشترک با وي شده­ام اما همچنان از اداي وظايف زناشويي نسبت به اينجانب خودداري مي­ورزد.
بنابراين مستند به ماده­ي 1103 و 1114 قانون مدني صدور حکم بر محکوميت خوانده به الزام به تمکين و ايفاء وظايف زناشويي را استدعا دارم.
امضاء
شماره و تاريخ ثبت دادخواست
شماره
تاريخ
شعبه دادگاه عمومي رسيدگي فرماييد.
نام و نام خانوادگي مقام ارجاع­کننده
تاريخ امضاء


نمونه دادنامه­ها
دادنامه (1)
خواهان: آقاي مجيد ... به نشاني قم،...
خوانده: خانم اعظم ... به نشاني قم، ...
خواسته: الزام به تمکين
رأي دادگاه
در خصوص دادخواست آقاي مجيد ... فرزند ... به طرفيت خانم اعظم... فرزند... به خواسته الزام خوانده به تمکين و شروع زندگي مشترک با توجه به محتويات پرونده و اقارير طرفين وجود علقه زوجيت دائم بين طرفين محرز است توضيح اينکه به حسب اظهارات زوجين هنوز مواقعه بين آنها واقع نشده و خوانده غير مدخول بها است و خوانده در پاسخ دادگاه که آيا شما از حق­الحبس خود استفاده مي­کنيد يا خير و اگر استفاده نمي­کنيد پس چرا حاضر به شروع زندگي مشترک و تمکين از زوج نمي­شويد، اظهار نمود من از حق­الحبس خود استفاده نمي­کنم با اين حال چون شوهرم دست بزن دارد و فحاشي مي­کند و به­طور کلي نمي­خواهم با شوهرم زندگي کنم و ديگر اينکه هيچ­گونه مدرکي در مورد ادعاي خود که از دست شوهرش مورد سوء­معاشرت و فحاشي قرار گرفته است ارائه نداده­اند و از طرفي زوج اظهار نمودند منزل و اثاثيه منزل جهت شروع زندگي مشترک تهيه شده و آماده است تا حکم مقتضي صادر شود، بنا به مراتب دادگاه به استناد ماده 1102-1114 قانون مدني خوانده را الزام به شروع زندگي مشترک و محکوم به تمکين از خواهان مي­نمايد . رأي صادره ظرف بيست روز پس از ابلاغ قابل تجديدنظر در دادگاه تجديدنظر مي باشد.

رئيس شعبه محاکم عمومي حقوقي قم

دادنامه (2)

خواهان: آقاي حسن ... به نشاني قم،
خوانده: خانم الهام­السادات .... به نشاني قم،
خواسته: الزام به تمکين

رأي دادگاه
در خصوص دادخواست تقديمي از سوي خواهان آقاي حسن ... فرزند ... متولد ... شغل آزاد ساکن قم دارنده ش ملي ... طرفيت خوانده خانم الهام­السادات ... فرزند ... ، ...ساله شغل خانه­داري ساکن قم دارنده ش ش .... به­خواسته الزام خوانده به تمکين که خواهان اظهار داشته منزل دارم، منزل مادرم سه طبقه است و اين معني مورد تصديق خوانده قرار گرفته است و خواهان در ادامه اظهار داشته مواقعه از راه ديگر صورت گرفته است. مهريه زوجه را در حال پرداخت هستم. در سال 1385 ازدواج نموده­ام و تقاضاي الزام خوانده را به تمکين نموده است خوانده در برابر دعوي اظهار داشته از سال 1385 فقط 2 ماه با هم رفت­وآمد داشتيم بعد از آن بدون دليل ديگر نيامدند، مواقعه صورت نگرفته است و من تقاضاي نفقه و مهريه کردم از حق حبس استفاده نموده­ام پي­درپي دادخواست ازدواج مجدد و طلاق به­دادگاه داده است هدف ايشان قصد آزار و اذيت است و نمي­خواهد رفت­وآمد کند و بعد از چهار سال آمده است، تا حالا کجا بوده؟ و تا من حق خود را کامل نگيرم و شرائطم را قبول نکند تمکين نمي­کنم به­دليل اين­که به اين آقا اعتماد و اطمينان ندارم حرف ايشان را قبول ندارم با عنايت به جامع اوراق پرونده احراز علقه زوجيت شرعي و قانوني، ملاحظه محتويات که حکايت از انجام گرفتن مواقعه دارد اظهارات خواهان نحوه دفاع خوانده ساير قرائن و امارات خواسته موجه تشخيص و مستنداً به مواد 1102 - 1103 - 1104 - 1114 قانون مدني خوانده محکوم به تمکين در برابر خواهان نسبت به وظائف ناشي از امر زوجيت مي­گردد رأي حضوي و پس از ابلاغ به مدت بيست روز قابل اعتراض و رسيدگي در دادگاه تجديدنظر استان قم است.

رئيس شعبه ... محاکم عمومي حقوقي قم





[1]- مجمع البحرين ج ? ذيل واژه نشز.
[2]- نجفي اصفهاني، شيخ محمد حسن، جواهر الکلام، ج ?? ص ??? به بعد.
[3]- صفايي، سيدحسن، امامي، اسدا...، حقوق خانواده، تهران، دانشگاه تهران، 1371، ج1، ص173.
[4]- محمدي، مرتضي، تمکين؛ قدرت زنان يا خشونت مردان ، مجلهکتاب زنان، شماره 23.

[5]- موسوي­مقدم، محمد، راهنماي دعاوي خانوادگي ، قم، دادگستري کل استان قم، 53.

نام محقق: آقاي اصغر کاظمي

منبع:پايگاه اطلاع رساني دادگستري کل استان قم





برای دادن نظر، باید به صورت رایگان در سایت عضو شوید. [عضویت در سایت]



مشاوره حقوقی رایگان