بسم الله
 
EN

بازدیدها: 2,679

مهريه عندالمطالبه يا عندالاستطاعه، کدام به نفع من است؟

  1390/2/8
خلاصه: مهريه نشانه صداقت و صميميت مرد نسبت به همسرش مي باشد و سنتي پسنديده است که پيامبراکرم(ص) نيز به آن عمل مي کرده است. در روزگار گذشته رسم معمول قراردادن اشياي غيرمنقول از قبيل خانه، زمين و ملک براي مهريه زنان بوده است. اما در روزگار فعلي پول و سکه جاي خود را به اموال غيرمنقول براي اختصاص به مهريه زنان داده است. آن چه که در هنگام عقد به عنوان بدهي و دين بر گردن زوج قرار مي گيردتا به محض مطالبه زوجه پرداخت شود، به صورت عندالمطالبه است. اما شرطي هم مي تواند با عنوان عندالاستطاعه جزو شروط ضمن عقد باشد و دختر به اختيار مي تواند با آن موافقت کند و آن را بپذيرد و يا مخالفت کند و نپذيرد.
مهريه نشانه صداقت و صميميت مرد نسبت به همسرش مي باشد و سنتي پسنديده است که پيامبراکرم(ص) نيز به آن عمل مي کرده است.
در روزگار گذشته رسم معمول قراردادن اشياي غيرمنقول از قبيل خانه، زمين و ملک براي مهريه زنان بوده است. اما در روزگار فعلي پول و سکه جاي خود را به اموال غيرمنقول براي اختصاص به مهريه زنان داده است. آن چه که در هنگام عقد به عنوان بدهي و دين بر گردن زوج قرار مي گيردتا به محض مطالبه زوجه پرداخت شود، به صورت عندالمطالبه است. اما شرطي هم مي تواند با عنوان عندالاستطاعه جزو شروط ضمن عقد باشد و دختر به اختيار مي تواند با آن موافقت کند و آن را بپذيرد و يا مخالفت کند و نپذيرد.
دکتر شيخ الاسلامي به عنوان حقوق دان عندالمطالبه بودن مهريه را در قانون مدني اين گونه تشريح مي کند: مهريه به محض مطالبه زوجه بايد پرداخت شود و به عبارتي در اصطلاح حقوقي «حال» است يعني بدهي که زوج به گردن گرفته و از نظر فقهي و شرعي بايد بپردازد و اگر از پرداخت آن طفره رفت مي توان از طريق بخش اجرايي ثبت و مراجع قانوني آن را وصول کرد.
وي ضمن اشاره به اين که با توجه به مهريه هاي سنگيني که بر عهده مردان گذاشته مي شود و آن ها توان پرداخت را ندارند به زندان مي افتند، اضافه مي کند: با اين اوصاف شرط «هنگام استطاعت» عنوان شد که پرداخت مهريه از حالت «هنگام مطالبه» به «هنگام استطاعت» تبديل مي شود. اين حقوقدان در مورد اين که استطاعت فرد چگونه ثابت مي شود؟ مي افزايد: در اين رابطه ملاک اموال مرد است يعني اگر زوجه اثبات کرد که شوهرش مالي دارد مي تواند از او بگيرد و اگر مرد مالي نداشت و زن نتوانست در محاکم قضايي اموال و دارايي او را اثبات کند به خواسته اش که گرفتن مهريه است دست نخواهد يافت.
شيخ الاسلامي در ادامه افزود: بايد صبر کنيم تا آيين نامه اي مشخص در اين مورد اعلام شود و نقاط مبهمي که وجود دارد روشن و روال تشريفات آن مشخص شود تا محاکم،سازمان ثبت و ساير نهادهاي مربوطه تکليف خود را بدانند. اين که آيا مرد بايد شاهدي بياورد که استطاعت ندارد کافي است يا مرد تنها ادعا کند که استطاعت ندارد و زن خلاف آن را ثابت کند و ... همه اين ها از جمله موارد مبهم است و بايد تکليفش مشخص شود.
کارشناس حقوقي با اشاره به اين که عندالاستطاعه شدن مرد زمان ندارد و با توجه به مهريه هاي سنگين امروزي که مردها حتي تا آخر عمر هم توان پرداخت آن را ندارند، شرطي که گذاشته شده نه به ضرر خانم ها نه به نفع آقايان است ولي شرطي است که پرداخت مهريه را واقعي مي کند، يعني درواقع باعث مي شود که به نوعي مهريه هاي بالا بي اعتبار شود. به عنوان مثال خانم با خودش مي گويد بهتر است يک آپارتمان 40ميليوني را الان بگيرم اما هزار سکه مهريه نکنم چرا که استطاعت فعلي مرد همين آپارتمان است ولي هزارسکه را نمي توان گفت که چه زماني استطاعت پرداختش را پيدا خواهد کرد.
او مي گويد: اين قضيه از اين بابت که مي تواند مهريه ها را واقعي و به رقم نقد تبديل کند يعني مالي همان جا به زن تعلق مي گيرد نه اين که پرداخت آن به استطاعت داشتن مرد موکول شود مفيد است . اين حقوقدان علاوه بر محاسن قراردادن شرط عندالاستطاعه، معايب آن را نيز اين گونه بيان مي کند که اثبات استطاعت مرد کار سختي است و در صورتي که مرد زرنگي کند و اموالش را به نام خودش نکند و يا استطاعتش را مخفي کند، تا آخر عمر ممکن است مهريه پرداخت نشود. او با اشاره به افزايش پرونده هاي زيادي که در مورد پرداخت مهريه در مراجع وجود دارد و عده زيادي از آقايان به خاطر بدهي مهريه همسران خود به زندان رفته اند مي گويد: با گذاشتن اين شرط شايد هدف زندان زدايي داشته اند که افراد به خاطر بدهي مهريه زندان نروند و هدف ديگر نيز واقعي کردن مهريه بوده است که خانم ها به دريافت مهريه هاي زياد خيلي اميد نداشته باشند. البته زماني که اين شرط هم مطرح نبود خانم ها خيلي کم مهريه شان را وصول مي کردند.
وي در ادامه مي افزايد: سازمان ثبت در آيين نامه اي مشخص با اطلاع رساني دقيق به زوج و زوجه مي تواند آن ها را متوجه اين قضيه کند که شروط را با دقت و توجه به آن امضا کنند چرا که اطلاع رساني دقيق قانون ضروري است تا مشکلي پيش نيايد. به عقيده او اين شرط نبايد باعث نگراني شود چرا که باعث واقعي شدن مهريه ها مي شود و زن مي داند که مبلغ بالاي مهريه را به زودي دريافت نمي کند.
او با اشاره به اين که مهريه وقتي مطالبه مي شود که در خانواده اختلافي به وجود آمده باشد بنابراين مردها از پرداخت آن طفره مي روند و خانم ها تنها مي توانند شوهرشان را به زندان بفرستند اما وقتي استطاعت مطرح مي شود فقط بايد استطاعت مرد اثبات شود و او به زندان نمي رود، عملا اتفاق خاصي نمي افتد و به نظر من با درنظرگرفتن شرط عندالاستطاعه نه مردها امتياز بيشتري دارند و نه زن ها دچار مشکل مي شوند. فاطمه بداغي نماينده شوراي فرهنگي اجتماعي زنان در قوه قضاييه نيز اين مورد را شرطي خاص که باعث نگراني زنان شود نمي داند و بيشتر بر روي فرهنگ سازي براي ازدواج و آگاهي دختران و پسران جامعه تاکيد دارد. وي در گفت وگو با خبرنگار ما ضمن تاکيد بر اين مطلب که زنان نبايد مهريه هاي زياد مطالبه کنند و مردان هم بايد پرداخت آن را دين خود بدانند، مي گويد: مطلبي که وجود دارد اين است که عندالاستطاعه شدن مهر آن را در ابهام قرار مي دهد که چه زماني استطاعت پرداخت آن وجود دارد؟ بايد نقاط مبهم آن روشن شود و علاوه بر اين شرطي است که طرفين در انتخاب و قبول يا رد آن مختار هستند. در مورد عندالاستطاعه در شروط ضمن عقد، دبيرکل جامعه حضرت زينب(س) در گفت وگو با ايلنا مي گويد: پرداخت مهريه با انجام عقد واجب مي شود و مرد بايد آن را بپردازد اما نکته مهم اين است که اگر مردي دين نداشته باشد و نخواهد براساس حکم شرع مهريه را پرداخت کند، به هيچ عنوان زير بار پرداخت مهريه نمي رود و به شيوه هاي گوناگون از پرداخت آن طفره خواهد رفت. بهروزي مي افزايد: تجربه نشان داده است مرداني که قصد پرداخت مهريه را ندارند حتي به زندان هم مي روند اما از پرداخت مهريه امتناع مي کنند. وي ادامه مي دهد: زندان رفتن مرد براي زن مهريه نمي شود بنابراين بهتر است با اضافه کردن اين شرط، حداقل استطاعت مالي مردان براي پرداخت مهريه زنان تعيين شود. او با مثبت خواندن اين شرط مي گويد: حداقل تکليف زن و شوهر از ابتدا مشخص مي شود و دغدغه خاطري از بابت پرداخت مهريه وجود نخواهد داشت.
معاون پژوهشي مرکز مطالعات و پژوهش هاي جمعيتي آسيا و اقيانوسيه در گفت وگو با فارس درخصوص اضافه کردن 2 بند «مهريه به صورت عندالمطالبه» و يا «مهريه به صورت عندالاستطاعه» گفت: با توجه به اين که در حال حاضر در جامعه رقم اختصاص يافته به مهريه ها به صورت تصاعدي بالا مي رود، افزودن اين 2 بند به شرايط ضمن عقد مي تواند در حل بسياري از مشکلات پيش نيامده مثمرثمر باشد. معاون پژوهشي مرکز مطالعات و پژوهش هاي جمعيتي آسيا و اقيانوسيه افزود: افزودن اين 2 بند مي تواند در انتظام بخشيدن به پايه هاي زندگي يک زوج تاثير بگذارد و تنش هاي موجود در زندگي را کمتر کند.
شهلا کاظمي گفت: وجود مهريه هاي سنگين براي مردي که فقط اين مهريه را امضا کرده است و هرگز توان پرداخت آن را ندارد، مي تواند باعث تزلزل در انسجام خانواده ها شود. وي در ادامه گفت: بيش از 95 درصد خانواده ها قراردادن مهريه سنگين را براي دخترشان امري مهم تلقي مي کنند و اين رقم مهريه را تضميني براي خوشبختي فرزندشان مي دانند.
وي تاکيد کرد: مهريه بالا هرگز تضمين کننده خوشبختي يک زوج نيست چرا که آمارها نشان مي دهد خيلي از زندگي ها ظرف مدت زمان کوتاهي و بدون دريافت مهريه اي به پايان رسيده است. کاظمي پور مي افزايد: به جاي رواج مهريه هاي سنگين براي زوجه، مي توان طرحي ارائه کرد که زوج در طول زندگي مشترک حقوقي را به همسرش اختصاص دهد تا رضايت و اطمينان خاطر در زندگي مشترک براي زوجه حاصل شود.منبع:خراسان
------------------------
مهريه مي‌تواند هم عندالمطالبه باشد و هم عندالاستطاعه
اضافه شدن دو شرط در دفترچه‌هاي نکاح باعث ايجاد تعادل مي‌شود
يک مستشار دادگاه تجديدنظر با ارزيابي مثبت از اضافه شدن دو قيد عندالمطالبه و عندالاستطاعه در دفترچه‌هاي نکاحيه‌، پيشنهاد داد که خانواده‌ها مقدار خاصي از مهريه را که زوج توان پرداخت آن را دارد به صورت عندالمطالبه تنظيم کنند و مابقي را به صورت عندالاستطاعه.
مهدي قلي‌رضايي در گفت‌وگو با خبرنگار حقوقي ايسنا، درباره‌ي اضافه شدن دو شرط جديد به عقدنامه‌ها با محتواي «مهريه به صورت عندالمطالبه مي‌باشد» و «مهريه به صورت عندالاستطاعه مي‌باشد»، عنوان کرد: در قانون و در دفترچه عقدنامه تصريح شده است که زن به محض وقوع عقد مالک مهريه است و مي‌تواند نسبت به آنچه زوج به عنوان مهريه تعهد کرده است، اقدام قانوني کند؛ اين مهريه ممکن است عين يا وجه نقد باشد يعني کافي است که ماليت داشته باشد و از لحاظ قانون، خلاف شرع و قانون نباشد.
وي درباره نحوه‌ي مطالبه‌ي مهريه، گفت: آنچه در بين مردم در اين خصوص مشهور بود عندالمطالبه بودن است يعني اين‌که در عقدنامه‌هاي قبلي اين وصف آمده بود که مهريه تا اين ميزان بين زوجين تعيين شده است و زوجه هر زماني که بخواهد مي‌تواند آن را از همسر خود مطالبه کند و شوهر مکلف به پرداخت است.
اين مستشار دادگاه تجديدنظر، اظهار کرد: اين مساله باعث شد که اين ذهنيت براي مردم پديد آيد که فقط عندالمطالبه بودن بحث مهريه است در حالي که در متون فقهي و در قانون براي مهريه هم وصف عندالمطالبه بودن وجود دارد و هم وصف عندالاستطاعه بودن و يا ممکن است هر دو آنها باشد يعني ممکن است زن و شوهر توافق کنند که بخشي از مهريه عندالامطالبه باشد و بخشي از آن عندالاستطاعه.
وي افزود: در گذشته چون عندالمطالبه بودن قيد مي‌شد اغلب به خاطر اينکه خانواده‌ها دخترشان را توجيه کنند مي‌گفتند اين همان چيزي است که دولت در عقدنامه‌ها پيش‌بيني کرده و ما فقط همين را قبول داريم. به خاطر اينکه تساوي و عدالت پديد آيد و اين عنوان جديد رسما به مردم معرفي شود بند 14 آمده است تا به همه بگويد که ضمن اينکه مهريه مي‌تواند عندالمطالبه باشد، مي‌تواند عندالاستطاعه هم باشد.
رضايي درباره عندالمطالبه بودن، توضيح داد: اين مفهوم به اين معني است که به محض امضاي عقدنامه، زن اگر بخواهد مي‌تواند با مراجعه به محاکم و دادگاه‌هاي خانواده يا مراجعه به اجراي ثبت بخواهد که مهر يا قسمتي از مهريه را بپردازد.اما عندالاستطاعه بودن به اين معني است که زن زماني مي‌تواند مهريه خودش را مطالبه کند و مرد را ملزم به پرداخت آن کند که استطاعت پرداخت مهريه را به عهده زوج ببيند يعني مرد توان پرداخت داشته باشد، اگر توان پرداخت نداشته باشد زن اين حق را نخواهد داشت.
اين قاضي مستشار دادگاه تجديدنظر گفت: چندي بود که به خاطر بخش‌نامه‌ي رييس سازمان ثبت اين شبهه به وجود آمده بود که عندالاستطاعه بودن در حقيقت جايگزين عندالامطالبه بودن شده و به خاطر اينکه مفاد اين بخشنامه را در عقدنامه‌ها وارد کردند بدون اينکه اطلاع‌رساني لازم به مردم داده شود برخي مشکلات به وجود آمد مردم هم اغلب عادت کرده‌اند که اعتماد کنند به متوني که از طرف دولت تنظيم مي‌شود و آن را امضا مي‌کنند.
وي ادامه داد: ما در محاکم با اين مساله مواجه مي‌شديم که بعضي دخترها مهريه را عندالاستطاعه امضا کرده‌ بودند اما از باب عندالمطالبه بودن اشاره‌اي به آن نداشتند که با اين پاسخ دادگاه مواجه مي‌شدند که نمي‌توانيد مهريه را مطالبه کنيد مگر اينکه دليل کافي يا ليست اموال قطعي زوج را بياوري که اين مرد قادر به پرداخت مهريه مورد درخواست شما هست و اگر نتواني آن را ثابت کني حق مطالبه نداري. اين شرايط باعث شده بود که اين دسته از افراد عملا از دريافت مهريه محروم شوند که اين مشکلات باعث شد در نحوه‌ي تنظيم متن عقدنامه‌ها بازنگري شود و اين دو شرط به جاي آن شرط جايگزين شود.
اين قاضي مستشار دادگاه تجديدنظر، اظهار کرد: بر اين اساس خانمي که همه مهريه‌اش عندالمطالبه باشد مثل گذشته است و هر زمان که بخواهد مي‌تواند آن را مطالبه کند چه به صورت دادخواست در دادگاه خانواده و چه به صورت مطالبه‌ي اجرايي از طريق اجراي ثبت و اگر تمام مهريه خانم در عقدنامه جديد از وصف عندالاستطاعه برخوردار باشد ديگر اين دختر خانم نمي‌تواند مهريه‌اش را بخواهد مگر اينکه ضمن دادخواست مطالبه‌ي مهريه، ليست اموال و دارايي زوج را ارايه کند و به هر نحوي که هست ثابت کند که اين آقا تمکن و قدرت پرداخت مهريه درخواستي ايشان را دارد.
وي در ادامه پيشنهاد داد: خانواده‌ها مقدار خاصي از مهريه را که زوج توان پرداخت آن را دارد به صورت عندالمطالبه تنظيم کنند و مابقي را عندالاستطاعه.
اين حقوقدان ادامه داد: در اين شرايط تعادل به وجود مي‌آيد و هم خانم به طور کلي از مهريه ساقط نمي‌شود و هم در مواردي که مرد قادر به پرداخت مهريه نيست اما به دليل شرايط اجتماعي مهريه ثبت شده، فقط جنبه‌ي صوري پيدا مي‌کند و باعث نمي‌شود اين توقع و انتظار ايجاد شود که زن هر زمان خواست بتواند مهريه را مطالبه کند و با توسل به آن مرد را به زندان بفرستد زيرا اغلب اين اقدامات باعث تزلزل بنيان خانواده مي‌شود.
وي گفت: اگر بخشي از مهريه عندالمطالبه و بخشي عندالاستطاعه باشد ديگر مشکلي وجود ندارد و تصميمات فوق قابل اعمال است. اگر شرايط خاصي هم مدنظر است بايد پرداخت مهريه را تضميني کنند که شرط هم اشکالي ندارد و مي‌شود به عنوان يک شرط الحاقي در صفحه دفترچه که براي شروط خاص توافقي است، ثبت شود که براي پرداخت مقداري از مهريه ضمانت مي‌کند.
رضايي درباره‌ي دلايل اصلي تعيين مهريه‌هاي سنگين از سوي دختران و پذيرش مسووليت پرداخت مهريه سنگين از سوي پسران با وجود اشراف کامل به عدم توانايي در پرداخت مهريه، گفت: ريشه اين معظل به افراط و تفريط برمي‌گردد که متاسفانه در جامعه وجود دارد.
وي تعيين مهريه‌هاي سنگين با وجود آگاهي از نداشتن توانايي در پرداخت آن را مهريه‌هاي سفهي ناميد و توضيح داد: فردي که مي‌داند توان پرداخت حتي ميزان اندکي از مهريه را ندارد اما تعهد تعداد زيادي سکه مي‌دهد جز اينکه سفاهت خود را به اثبات برساند چيزي ديگري به دنبال ندارد. خانواده دختر هم از اين موضوع سوءاستفاده مي‌کنند و براي اينکه دخترشان در آينده پشتوانه قوي داشته باشد و ريسک خطر آينده را کم کنند مهريه را بالا تعيين مي‌کنند. وقتي مهريه سنگين گرفته شود لااقل ساير شروط مالي مانند شرط نصف دارايي و اجرت‌المثل را بايد حذف کنند.
رضايي در پاسخ به اين سوال که اضافه شدن اين دو شرط چقدر مي‌تواند معضل مهريه‌هاي سنگين را حل کند، گفت: اين مساله باعث مي‌شود که هر دو اصل به عنوان پيشنهاد به طور مساوي در کنار هم بيايد. حالا افراد به طور رسمي مي‌توانند عندالاستطاعه را در عقدنامه‌ها ببينند و معني و آثار و تبعات آن را از سردفتر بپرسند يا با شماره 129 اداره آموزش قوه‌ي قضاييه تماس بگيرند و آگاهانه در اين خصوص تصميم بگيرند.





برای دادن نظر، باید به صورت رایگان در سایت عضو شوید. [عضویت در سایت]



مشاوره حقوقی رایگان