بسم الله
 
EN

بازدیدها: 1,736

نابرابرى ارث زن و مرد

  1390/1/9
خلاصه: نابرابرى ارث زن و مرد
مقدمه :عدم تبيين برخى از احکام و حدود الهى‏درباره زنان و تبديل آنان به شبهه، موجب‏پندارى شده است که در نظام آفرينش، به زن‏ستم شده است. وجود برخى از آيات و روايات براى بسيارى‏از بانوان پرسش‏انگيز است; از جمله اين که: «چرا ارث زنان نصف ارث مردان است؟» ....
موضوع اين نوشته، بررسى مساله ارث زن‏است که بر طبق آيه 11 سوره نساء «للذکرمثل حظ‏الانثيين‏»; سهم مذکر دو برابرسهم مؤنث است. در تبيين اين موضوع ناچار از ذکر سه‏مساله هستيم:


1 - يکى از عوامل مهم در ايجاد شبهه، کم‏اطلاعى و گاه بى‏اطلاعى از احکام و مسايل‏حقوقى است. موضوع ارث از آن نمونه‏مسايلى است که حقيقت آن باچيزى که زنان‏مى‏پندارند کاملا متفاوت است .
بر پايه آنچه‏ما در اين گفتار دنبال مى‏کنيم، ارث زن بيش‏از مرد يا مساوى با مرد است. حال آن که درنگاه سطحى، تصور مى‏شود که ارث زن نصف‏ارث مرد است. 2 - اين مساله هم از امور روشن اجتماعى‏و حقوقى است که انتظار «تساوى حقوق زن ومرد» درهمه چيز، انتظارى بيهوده است. زن ومرد دو موجود با ويژگى‏هاى مخصوص به‏خود و داراى دو نوع طبيعت و امکانات‏هستندو هيچ يک از آن دو نمى‏تواند خود راشايسته حقوق مخصوص آن ديگرى بداند.آنچه ميان آن دو نبايد وجود داشته باشد،تبعيض است نه تفاوت. تبعيض در جايى‏است که بين دو شى‏ء با امکانات کاملامساوى، فرق گذاشته شود. قرآن چنين‏تبعيضى را نه درحق مرد قائل است و نه درحق زن. درآنجا که از بهره زن و مرد سخن‏مى‏گويد، مى‏فرمايد: براى هريک از زن و مردحاصل دسترنج‏شان بايد داده شود.«للرجال نصيب مما اکتسبوا و للنساءنصيب ممااکتسبن‏»(نساء آيه 32) در ثواب اخروى آنان نيز مى‏فرمايد: هريک‏از زن و مرد مؤمن که کارى شايسته کرده‏باشند، به طور کامل پاداش خود را دريافت‏خواهند کرد. اما از طرفى اين حقيقت از امور پذيرفته‏علمى و تجربى است که توان بدنى مرد بيشتراز زن و نيروى عاطفى زن به مراتب بيش‏تر ازمرد است. باردارى و شيردهى ويژه زن است‏و مرد راهى براى دستيابى بدان ندارد و به‏طور طبيعى نمى‏تواند امتيازات اين دوره اززندگى زن را دارا شود.

3 - حقيقت اين است که در عصر نزول‏آيات ارث بر مسلمانان، هيچ زمينه‏اى براى‏طرح حقوق زن وجود نداشت. مسلمانانى که‏در انتظار نزول آيات الهى پيرامون مسايل‏زندگى بودند، برخى همان کسانى بودند که تازمانى پيش زن را جزو دارايى مرد برمى‏شمردند و هيچ گاه تصور نمى‏کردند که‏اسلام براى زن سهمى از ارث قرار دهد. رسول اکرم‏صلى الله عليه وآله که آگاه‏ترين فرد به‏رويدادها و افکار زمان خود بود، خوب‏مى‏دانست که طرح مسايل حقوقى زنان درآن دوره، باواکنش رو به رو خواهدشد.ازديدگاه مردمان آن روزگار، زن موجودى‏ضعيف است که حتى اگر بخواهد از مزيتى‏برخوردار شود بايد امتيازش ازمرد کمترباشد. تصور اين که زن در يکى از حقوق‏خانوادگى يا اجتماعى هم تراز مرد شود واقعافاجعه آفرين بود. از اين رو بايست هر حکمى‏به نفع زن به تصويب مى‏رسد، به گونه‏اى‏زيرکانه بيان شود که نه زن از چيزى محروم‏ماند، نه مرد در مقابل آن به واکنش و ستيزواداشته شود. موضوع ارث از آن نمونه احکام بود که‏بسيار دقيق و زيرکانه مطرح شد و شايد بتوان‏چنين استنباط کرد که در آن عصر به آسانى‏کسى از مردان انحصار طلب به ژرفاى آن - که‏به نفع زن طرح‏ريزى شده بود.- پى‏نبرد تا درمقابلش جبهه‏گيرى کند.


مساله ارث زن درحالى مطرح گرديد که درميان مردم عرب‏هرگاه مردى مى‏مرد، فرزندان، زن پدر خود رابه ارث دراختيار مى‏گرفتند و با وى ازدواج‏مى‏کردند يا او را به عقد ديگرى در مى‏آوردندو مهريه او را مانند ديگر اموال، ميان خودقسمت مى‏کردند. اين پديده زشت‏سبب شدکه آيه‏اى از قرآن (سوره نساء، آيه 22) آنان رااز اين کار بازدارد و رفته رفته بدان‏ها تفهيم‏شود که زن همانند مرد داراى حقوقى است‏که بايد محترم شمرده شود. با نزول آيه ارث «فللذکر مثل حظ‏الانثيين‏» (نساء، آيه 176) گفتگوها بالا گرفت.چون برطبق آن آيه، زن نيز از ارث بهره‏مى‏برد، اگرچه به مقدار نصف مرد. لطافت آيه‏ارث يکى درآن بود که در ابتدا از حق مردسخن مى‏گفت ولى در اصل نخست اعتراف به‏حق زن داشت. آيه نمى فرمود: «اى زنان،ارث شما نصف ارث مردان است.» بلکه‏فرموده است: «اى مردان! ارث وبهره شما دوبرابر بهره زنان است.» اين تعبير در حقيقت‏ميزان در ارث را حق زن قرار مى‏دهد. زيرابراى تعيين مقدار ارث مرد، وى بايد نخست‏به حق زن اعتراف کند و آنگاه به همراه دوبرابر آن براى خود طلب نمايد. بر طبق مفادآيه، نخست‏بايد «بهره زن‏» مشخص وپرداخته شود و آنگاه نصيب مرد خود به خودمعلوم مى‏شود.اين موضوع مانند آن است که‏بخواهند دوازده سيب را ميان يک دختر ويک پسر تقسيم کنند. به پسر مى‏گويند:سيب‏ها بايد طورى تقسيم شود که شما دوبرابر سهميه دختر بردارى.


پس وى نخست‏بايد سيب‏ها را به سه قسمت مساوى تقسيم‏کند و پس از اعتراف به حق دختر و تقديم‏يک سهم آن به وى، دو برابر آن را براى خودبردارد. تا همين جا مرد دلخوش از دو برابر بودن‏سهميه خود است و چندان اعتراضى به حکم‏ندارد و زن محروم گذشته نيز از اين که بااحترام، بخشى ازارث به وى تعلق گرفته‏خرسند است. با اين تقسيم - به طور مثال -ازدوازده ميليون تومان پول که از پدرى به‏تنها دختر و پسرش ارث برسد، چهار ميليون‏سهم دختر مى‏شود و هشت ميليون سهم‏پسر. اين به ظاهر پايان تقسيم ارث ميان‏پسر و دختر (مرد و زن) است ولى در حقيقت‏کار به پايان نرسيده است. زن در هنگام تقسيم ارث، نصف بهره مردرا به دست آورده است ولى از طرفى از سوى‏خداوند ميان زن و مرد احکامى مقرر شده‏است که اين کاستى براى زن جبران مى‏شودو چه بسا سهميه او بيشتر از مرد مى‏گردد.زيرا با طرح چند وظيفه بر مرد، او موظف به‏پرداخت مخارجى است که زن عهده دار آن‏نيست.

برخى از آن‏ها بدين قرار است:

1 - پرداخت مخارج خانواده (همسر،فرزندان و پدر و مادر). زن در اين مرحله وظيفه‏اى ندارد و مردعهده دار تامين مخارج است و در صورت‏نياز، مرد است که بايد نياز آنان را برآورد.

2 - پرداخت ديه. هرگاه فرزندان (دختر يا پسر) به سبب‏انجام کارى به پرداخت ديه محکوم شوند، درحقيقت مرد است که بايد اين ديه را بپردازدنه زن. هرگاه فاميل هم ناچار به پرداخت ديه‏شوند، مردان فاميل عهده دار پرداخت آن‏جريمه‏اند نه زنان.

3 - پرداخت مهريه. در هنگام خواستگارى و ازدواج، مرد است‏که به زن مهريه مى‏دهد نه به عکس.
4 - مخارج کار خانه و شيردادن به بچه‏ها. مرد وظيفه دارد که در صورت تقاضاى زن،نسبت‏به انجام کار خانه و شيردادن به اطفال،به وى مزد دهد و حال آن که در انجام کارهاى‏مرد، لازم نيست زن چيزى به مرد بپردازد.

5 - و غيره. با توجه به احکام نامبرده، آنچه مرد درارث به دست آورده در حقيقت‏بيشتر به‏مصرف زن مى‏رسد و گاه بهره واقعى او ازنصف ارث هم کمتر مى‏شود. بنابراين بايدسهميه زن و مرد در اين موضوع را به حقوق‏و در آمد تعبير کنيم. زن حقوق کمترى از مرددارد ولى در واقع در آمد وى مساوى با او يا بيشتراز وى است. افزون بر همه اينها، زن ناچارنيست‏حاصل‏دسترنج‏خود در بيرون خانه را به مصرف‏خانه برساند. آنچه او کسب مى‏کند - در خانه‏باشد يا بيرون - به خود او تعلق دارد; در حالى‏که مرد حاصل کار خود را - به دليل حقوقى که‏بر عهده اوست - به خانه مى‏آورد و به مصرف‏خانواده‏اش مى‏رساند.
نويسنده: سحرميرشاهي

منبع:وب سايت بانک مقالات فارسي

تگ ها: ارث حقوق زن مرد مقاله 




برای دادن نظر، باید به صورت رایگان در سایت عضو شوید. [عضویت در سایت]



مشاوره حقوقی رایگان