بسم الله
 
EN

بازدیدها: 2,080

حقوق و مسئوليت هاي زنان در نظام اسلامي-قسمت سوم (قسمت پاياني)

  1389/12/26
خلاصه: حقوق و مسئوليت هاي زنان در نظام اسلامي-قسمت سوم
ادبيات حاکم بر گفتمان جهاني درخصوص موضوعات زنان برگفته از ارزش گذاري مادي و بررس کمي فرآيند زندگي است. از مهمترين مسائلي که مي تواند مورد توجه زنان مسلمان قرار گيرد، تحليل هاي آماري کلي است که در تعيين جايگاه زنان در کشورهاي اسلامي کارآمد به نظر نمي رسد. حوزه هاي توسعه انساني و متداول ترين آنها در حيطه وضعيت زنان سه حوزه آموزش، بهداشت و درآمد است که از محوري ترين قلمروها در تبيين برنامه هاي توسعه محسوب مي شود. سيطره کميت گرايي و غفلت از کيفيت زندگي از ديگر عوارض برنامه هاي توسعه است و در نهايت شايد بزرگترين انتقاد به شاخصه هاي توسعه، به روح فردگرايي حاکم براين برنامه ها باز مي گردد که منبعث از روح تمدن غربي در دوران مدرنيته است. در بحث زنان و نظام بين الملل، اگرچه حل مسائل شخصي و فردي زنان در مرتفع نمودن نيازهاي اجتماعي، اقتصادي و فرهنگي آنان مثبت و ارزنده است، اما به معناي نگاني زير مجموعه اي به مسائل زنان از منظر اقتصادي ، اجتماعي و سياسي نيست.
يکي از ضروريات در برخورد زنان مسلمان و نظام بين الملل بازنگري در تعريف وضعيت آرماني زنان و تعريف شاخص ها و معيارهاي مطابق با اخلاقيات، ارزش ها و در حقيقت عناصر گمشده اي است که در زندگي مادي امروزي جايگاه خاصي ندارند. معرفي اين معيارها به زنان آزادي خواه جهان و همراه کردن حرکت هاي ظلم ستيز زنان در جهان مي تواند با هدايت بانوان مسلمان جهان به نظام و ساختار بين المللي سمت گيري و جهت دهي تازه اي بخشد.
6-نگرش اسلام به مسئله توسعه و جايگاه ويژه زنان
اعتقادات مذهبي و ارزش ها و رفتارهاي ديني از عناصر بسيار مهم و تعيين کننده فرهنگ به شمار مي رود و در جهت گيري ها، اشکال و اهداف توسعه نقش اساسي دارند.
هدف از بعثت پيامبران، چيزي به جز يک توسعه فراگير، متکامل و واقعي در جوامع بشري نبوده است، توسعه اي که هم در دنيا و هم در آخرت سعادت را براي بشر به ارمغان مي آورد. دين اسلام به منزله کامل ترين اديان الهي ، در بطن خود داراي عناصري است که اياي آن مي تواند مدل فرهنگي متعالي را به وجود آورد. عناصر فرهنگي اسلام مانند طلب علم، کار و توليد، پيوستگي ماديت و معنويت، مذمت فقر مالي، اهميت اقتصاد براي تأمين معيشت ، و هم وسيله اي براي عبادت و جهاد در نظر گرفته اشده است، مبارزه با خرافات، دعوت به تعقل و تحقق، تعاون همياري .... و بالاخره جايگاه ويژه زنان و ارزش والاي آنان، مدل فرهنگي توسعه را براساس تعاليم الهي ارائه مي دهد.
کمرنگ شدن اخلاقيات و ارزش هاي اجتماعي بشر و اصل قرار گرفتن حداکثر منفعت مالي، بشر امروزي را براي رسيدن به حداکثر لذت و رفع نيازهاي تعريف دشه در نظام بين المللي به گونه اي مخرب بر ارزش ها پاگذاشته است. با اين رويکرد ، با بالا رفتن بسياري از شاخص هاي به ظاهر توسعه يافتگي در کشورهاي مدرن، آمار مربوط به خشونت ، قتل، تجاوز و بي عدالتي افزايش يافته است.
درمبحث توسعه اسلامي رويکرد توسعه مبتني بر تعاليم الهي براساس تکامل فرد و در نهايت تعالي جامعه است. در سايه اين توسعه همه جانبه، بحث اخلاق و عدم تفکيک پذيري آن از منافع اقتصادي بشر امري گريز ناپذير است. لذا تفکيک توسعه مبتني بر ديدگاه مادي از ديدگاه الهي پيوند اخلاقيات با منافع اقتصادي بشر است. در توسعه هدفمند اسلامي با محوريت اخلاق و عدالت به عنوان مهمترين سرفصل توازن اجتماعي، نقش زنان به عنوان سکان داران مهمترين گروه اجتماعي يعني «خانواده» به گونهي اي برجسته مطرح است. خانواده که امروز در نظام جهاني به گونه اي شگرف در حال اضمحلال است، از منظر اسلام مانع انحرافات اجتماعي، شيوع جرم و جنايت و بسياري از مشکلات رواني و اجتماعي، و در نهايت تأمين امنيت اجتماعي در فعاليت هاي اقتصادي است.
نگاه اسلام به زن ، فارغ از نگاه مادي و سودجويانه ، براساس انسانيت و به دور از نگرش ابزاري وتمايلات وي شکل مي گيرد. زنان براساس تعاليم اسلامي با قابليت ها و توانمندي هاي فطري و ذاتي خود در تکامل نظام الهي جايگاهي ويژه دارند.
7- آموزش و توانمندسازي زنا با رويکردي به توسعه اسلامي
در منظر فرهنگ توسعه اسلامي، انسان داراي کرامت ذاتي الهي است و همين احترام بر کرامت انسان، نخستين اصلي بود که شعله هاي هدايت و ايمان را در دل آحاد مردم برافروخت و سبب گرديد انسان ها، اعم از زن و مرد فوج فوج به دامان پرمهر اسلام پناه آورند. از اين منظر دسترسي بشر به آگاهي و علم يکي از راه هاي شناخت هستي و در نهايت شناخت الهي توصيف مي گردد.
اسلام هر انساني را بت توجه به توانمندي و استعداد و امکانات ،برخوردار از حق آموزش و فرهنگ مي داند . تأکيد بر استيفاي اين حق تا حدي است که در مواردي، يادگيري از واجبات ديني است و يا حتي در ضرورت نيازمندي هاي دنيوي ، اين «حق» به «تکليف» بدل مي شود.
خداوند متعال در قرآن کريم مي فرمايد «هل يستوي الذين يعلمون و الذين لايعلمون» [1] آيا کساني که مي دانند با کساني که نمي دانند، برابرند؟
و نيز مي فرمايد:
«انما يخشي الله من عباده العلماء» [2] از ميان بندگان خداوند، فقط دانشوران از او خوب و خشيت دارند.
پيامبر اکرم (ص) فرموده اند: «طلب العلم فريضه علي کل مسلم»: فراگيري علم بر هر مسلماني واجب است.
در ديدگاه توسعه اسلامي، زن و مرد در آموزش و فرهنگ داراي حقي مساويند. بي ترديد در اسلام ميزان توانمندي زنان در مشارکت موثر اجتماعي با ميزان علم و آگاهي آنان همراه است اين روند نه تنها موجب به وجود آمدن نوعي توازن اجتماعي مي گردد، بلکه به بر هم زدن برخي از بايدها و نبايدها که جنبه سنتي داشته و ريسشه هاي مذهبي آن جاي شک و ترديد دارد کمک مي کند.
در ديدگاه توسعه اسلامي، زنان با آموزش و دستيابي به انديشه هاي خلاق، مطابق با مقتضيات زمان و مصالح نظام، جايگاه خود را در جامعه اسلامي به دست خواهند آورد. شواهد تاريخي و روايي بسياري در دست است که نشان مي دهد، زنان در آغاز دوران تمدن اسلامي فضاي خوبي براي فراگيري علوم داشته اند و لذا در رشته هاي مختلف همانند: علوم قرآن ، حديث، فقه و بسياري ديگر از معارف و دانش ها، درخشيده اند و حتي بسياري از شخصيت هاي مرد و زن در محضر ايشان آموزش مي ديدند.
بنابراين شيوع جهل و بي سوادي در ميان زنان برخي از ملل اسلامي ناشي از نظام تربيتي اسلام نبوده است، بلکه به سبب انحراف مسلمانان از قواعد اصيلي بوده که اسلام در شئون تعليم و تربيت بنيان نهاد .
توصيه و پيشنهادها در امر توانمندسازي زنان مسلمان در ابعاد اقتصادي و فرهنگي:
1 نقش زنا مسلمان در ايجاد و انتقال فرهنگ عمومي اقتصاد بسيار با اهميت است. هدايت مازاد مصرف به پس انداز مولد و سوق دادن آن به مبادي سرمايه گذاري در کشورهاي اسلامي از اهم فعاليت بانوان در مباحث اقتصادي است. سازمان هاي بين المللي از موفق ترين پروژه ها در تجهيز پس انداز زنان و حضور ايشان در بازارهاي مالي از سه پروژه بانک (گرامين) در بنگلادش ، طرح (سواد) در هند و پروژه (اختيار) در مالزي نام مي برند؛ (شادي طلب 1379)
2 حمايت از توليدات کشورهاي اسلامي در افزايش اشتغال و ارزشي نمودن مصرف کالاهاي خودي به عنوان يکي از زيرمجموعه هاي سرمايه اجتماعي بايد به عنوان يک مخم مد نظر زنان مسلمان قرار گيرد.
3 دولتمردان و نهادهاي اجرايي بايد زمينه ساز فرهنگ تحصيل و فراگيري دانش به عنوان محوري ترين نياز هر انسان اعم از زن و مرد در کشورهاي اسلامي باشند. در اين راستا بايد از اهم هاي حمايتي به گونه اي استفاده کرد تا بتوان بخري از باوردها و آداب و رسوم جاهلانه را که مانع ارتقاء آموزش زنان از ميان برداشت.
4 با وجود اينکه زنان متأهل با نقش خود به عنوان عنصر مولد و ياري دهنده اقتصاد خانواده مي توانند موثر واقع شوند، بيشتر آنها نگران پيامدهاي کار خارج از خانه هستند. انعطاف قوانين اشتغال در کشورهاي اسلامي از قبيل: ايجاد شغل هاي نيمه وقت، انعطاف در کاهش ساعات کار و تأکيد بر بهره وري و کارايي علي رغم عدم حضور در محل کار، ايجاد وتعريف مشاغلي که بانوان بتوانند در کنار مسئوليت خانواده در محيط منازل به انجام آن مبادرت ورزند، همه از سرفصل هايي است که با دقت و برنامه ريزي مي توان از حضور اقتصادي زنان همراه با تأمين امنيت رواني ايشان در ايفاي نقش مادي و همسري بهره جست.
5 از مهمترين ويژگي هاي کشورهاي اسلامي در بحث فرهنگ، حاکميت ارزش هاي الهي بر کليه شئون جوامع به خصوص بانوان مسلمان است. در اين ميان نقش بانوان کشورهاي اسلامي در احياء و حفظ ارزش هاي ديني به عنوان راويان هويت اسلامي بسيار شگفت انگيز است. زنان مسلمان در سراسر جهان با پيوستن به اين هويت مشترک جهاني در حقيت «فرهنگ اسلام» را در ساختار بين المللي تعريف کرده اند.
6 در کشورهاي اسلامي غلي رغم بالا بودن اميد به زندگي ، افزايش درآمد سرانه و آموزش نسبتاً خوب زنان، فرصت هاي کمي براي حضور در تصميم سازي و مديريت جوامع مسلمان براي آنان ايجاد شده است. اين نقصان در توانمندسازي زنان و به خصوص کشورهاي مسلمان امر است که بايد با برنامه ريزي هاي ملي و اهتمام دولت هاي اسلامي مرتفع گردد.
7 با توجه به ساختارهاي اقتصادي ممالک اسلامي به ويژه کشورهاي خليج فارس و صادرات تک محصولي نفت، حضور اقتصادي زنان به به عنوان مصرف کنندگان کالاهاي وارداتي بلکه در امر توليد و ايجاد ارزش افزوده در جلوگيري از بحران تخريب منابع تجديد نشدني حائز اهميت است. رويکرد ارتقاء صادرات غير نفتي با تکيه بر توانمندي اقتصادي بانوان مسلمان در افزايش صادرات غير نفتي محوريت دارد.
8 بازنگري در ساختار سازمان کنفرانس اسلامي به عنوان محوري ترين نهاد بين المللي هماهنگ کننده کشورهاي اسلامي و ايجاد بخشي مستقل در رابطه با مسائل مربوط به زنان که داراي زيربخش هاي فرهنگي، اقتصادي، سياسي – اجتماعي و ... است، ضروري مي نمايد.
9 اگر چه نبايد از نقش حياتي بانوان در ايجاد فرصت هاي شغلي بيشتر در زمينه توسعه اقتصادي کشورهاي مسلمان غافل ماند، ليکن در بسياري از حوزه هاي اجتماعي صرف تساوي بين دو جنس راه حل نهايي نبوده و معضلات را به گونه اي بحراني پيچيده مي نمايد. اگر چه معاهدات بين المللي سعي در برطرف نمودن خلاءهاي قانوني جهت مشارکت زنان در فعاليت هاي اقتصادي دارند، ليکن مشکلات ساختاري کشورهاي در حال توسعه به دليل فقدان سرمايه هاي لازم، غارت منابع و نابرابري هاي جهاني شدن اقتصاد و عدم زمينه مناسب فرهنگي در پذيرش بهبود منزلت بانوان، وسيع تر از مشکل عدم فعاليت اقتصادي زنان در اين گونه کشورها است.
10 ايجاد تشکل هاي غيردولتي و حمايت دولت هاي اسلامي از مديران و مجريان زن دراين راستا امري خطير به حساب مي آيد. برنامه هاي توسعه منطقه اي در کشورهاي مسملان بايد با درايت خاص درباره بانوان وتأکيد بر سرفصل مهم عدالت زمينه اي جهت حضور و بروز استعدادهاي بالقوه زنان مسلمان را مهيا سازد.
11 امروزه در سيستم استعماري اقتصاد، خانواده و در نهايت هويت زنان نيز قرباني منافع بنگاه هاي اقتصادي و سودآوري شرکت هاي چندمليتي شده است. شايان ذکر است که زنان مسلمان در فرآيند توسعه و جهاني شده اقتصاد با بهره گيري از تجربه تلخ زنان کشورهاي صنعتي درحوزه اقتصاد و تأثير آن بر فروپاشي خانواده و شکست بينش فمينيستي هيچگاه در انتخاب خود، خانواده و هويت خويش را فداي منابع چرخ خاي صنعتي اقتصاد نخواهند نمود.
12 رشد فناوري اطلاعات به عنوان يکي از فرصت هاي اجياد شده جهاني شدن مي تواند به نوعي مفيد، در فرايند تجارت بانوان مسلمان موثر واقع گردد. به طور مثال در هندوستان ، از طريق بازاريابي با استفاده از عکس هاي ديجيتالي توليدات بيش از 6000 زن روستايي به بازار عرضه شد. چنين فرايندي به عرضه مستقيم توليدات با حذف واسطه ها انجاميده و منافع بيشتري از فروش محصولات به زنان اختصاص مي يابد.(Sobhy.2003)0
13 در احتساب درآمد ملي کشورها با توجه به تعاريف رايج اقتصادي، کار خانگي زنان به علت غير قابل فروش بودن و مصرف اعضاي خانواده، کاري فاقد ارزش اقتصادي ارزيابي مي گردد. احتساب اين نرخ در توليد ناخالص ملي وارزيابي دقيق تر از فعاليت هاي زنان در کشورهاي مسلمان اذهان عمومي جهان را به طور چشم گيري تغيير خواهد داد.
14 کشورهاي اسلامي با بهره گيري از تعاليم اسلامي درخصوص شاخصه هاي امنيت اجتماعي و رواني به مزيت هايي دسترسي دارند که بسياري از کشورهاي به اصطلاح توسعه يافته فاقد آن هستند. توصيه زنان مسلمان به مجامع بين المللي بر تعريف و تأکيد شاخصه هاي فراگير که علاوه بر دستيابي به منافع مادي در برگيرنده امنيت، توازن و اعتدال اجتماعي باشد، مي تواند موج جديدي در جريان ساختارهاي بين المللي ايجاد نمايد.
ضروري است براساس توسعه با محوريت دانش ، نقش زنان کشورهاي اسلامي را دولت هاي مسلمان مورد توجه قرار دهند و از توانمندي هاي ويژه بانوان در عرصه تکامل جامعه جهاني و در راستاي برقراري توازن ، تعادل و امنيت بين المللي ياري جست. در اين بين تعاملات کشورهاي مسلمان، به ويژه حضور زنان مسلمان در رايزني هاي بين کشوري ، خود باعث همگرايي بيشتر نظرات و تأثير گذاري قوي تر در سيتسم جهاني و اتخاذ استراتژي هاي محوري در نظام بين المللي مي گردد.
در نهايت اميد است که براساس الگوي بنيادين اسلام بتوان از توانايي هاي بانوان در ارتقاء و بهبود وضعيت ايشان در راستاي جهاني شدن ايدئولوژي اسلامي با توجه به زيرساخت هاي بومي و ملي حاکم بر جوامع مسلمان کوشش لازم را به عمل آورد.
فهرست منابع فارسي
1 اميري ، مجتبي. هانتيگون و منتقدانش، نظريه برخورد تمدن ها. ترجمه و ويراسته دفتر مطالعات سياسي و بين الملل. تهران .
2 پوراحمدي، حسين. «فرآيند جهاني شدن و چالش اي مفاهيم در رخداد يازدهم سپتامبر»، فصلنامه سياست خارجي ، س 15. ش 4
3 حققت بيان، مجيد زنان وجهاني شدن. ريحانه. فصلنامه فرهنگي پژوهشي مرکز امور مشارکت زنان . شماره 3.
4 ريتر، جفري. 1379. چالش حقوقي و اجتماعي فضاي رايانه اي. ترجمه بابک در بيگي. ج 1. تهران: خانه کتاب
5 زعفرانچي، ليلا سادات. جهاني شدن فرهنگ و اقتصاد و تأثير آن بر وضعيت زنان، فرهنگ . پژوهشگاه علوم انساني و مطالعات فرهنگي.
6 زعفرانچي، ليلاسادات. زن امروز، تجدد گرايي يا واپس گرايي، ماهنامه فرهنگي اجتماعي، اطلاع رساني ياس.
7 شادي طلب، ژآله. نقش زنان روستايي در تأمين و تجهيز منابع مجموعه مقالات زن و صرفه جويي – 1379
8 «فمينيسم در آمريکا تا سال 2003»، همايش سراسري زنان ، مسائل فرهنگي، اجتماعي جهاني سازي – ارديبهشت 1383.
9 م. مؤيدي. تحليلي بر چالش نظام سرمايه داري با حجاب زن مسلمان و راه سوم، پايگاه رسمي انتشارات سوره مهر، 15/5/2006.
10 مردان گيوي، اسماعيل. 16 مرداد 1381. «جهاني شدن و هويت ملي»، اطلاعات سياسي – اقتصادي ، ش 180-179.
11 مسئله بين المللي زنان، عرصه تقابل دو نگاه، دفتر مطالعات و تحقيقات زنان – ماهنامه علمي، فرهنگي و اجتماعي زنان – دفتر مطالعات و تحقيقات زنان – شماره 2.
12 «مسئله بين المللي زنان ، عرصه تقابل دو نگاه»، دفتر مطالعات وتحقيقات زنان، حوراء، ماهنامه علمي – فرهنگي و اجتماعي زنان، دفتر مطالعات و تحقيقات زنان ، شماره 2.
13 مولاوردي، شهيندخت، سازمان هاي غيردولتي و گفت و گوي تمدن ها. آواي مشارکت، مرکز امور مشارکت زنان.
نوروزي، حسين علي. پست مدرنيسم و پست مدرنيسم، نشر نقش جهان.
نويسنده: ليلاسادات زعفرانچي

منبع:خبرگزاري بين المللي زنان

تگ ها: حقوق زنان مقاله 




برای دادن نظر، باید به صورت رایگان در سایت عضو شوید. [عضویت در سایت]



مشاوره حقوقی رایگان