بسم الله
 
EN

بازدیدها: 1,579

حقوق و مسئوليت هاي زنان در نظام اسلامي-قسمت اول

  1389/12/23
خلاصه: به گزارش خبرگزاري زنان ؛ اين در حالي است که توصيه هاي جهاني جهت تغيير نقش هاي به اصطلاح کليشه اي زنان همچنان با ارائه معاهدات گوناگون نظير کنوانسيون رفع تبعيض عليه زنان (CEDAW) به سياستگذاران کشورهاي اسلامي توصيه مي شود. نکته جالب توجه عدم دقت نظر محافل بين المللي بر آسيب و صدمات وارده به زنان و کودکان در مناطق جنگي عراق، افغانستان و آوارگي هزاران زن و کودک فلسطيني است که به وضوح به عنوان يک ظلم عليه اين قشر بي دفاع و بي گناه در جهان مطرح است. تبيين جايگاه و منزلت والاي زن در جهان امروز بيش از هر زمان ديگري نياز به کوشش و تلاش دوباره دارد. در اين ميان زنان مسلمان جهان با تکيه بر مباني الهي اسلام و با تکيه بر ادبيات مشترکي چون اخلاق، عدالت، ظلم ستيزي و... که مي تواند همراهي اذهان عمومي زنان آزادي خواه جهان را به همراه آورد که در اين راه پيشرو و حادثه آفرينند. اين مقاله مي کوشد تا با ارائه نقطه نظرهايي پيرامون وضعيت زنان مسلمان در عرصه هاي تأثيرگذاري نظام بين المللي چون سازمان کنفرانس اسلامي، سازمان هاي غيردولتي و... به بهبود نقش آفريني آنان در فضاي جهاني بپردازد.
1- زن مسلمان در فرايند جهاني سازي

صاحبنظران معتقدند که درگيري هاي آينده جهاني بر پايه عوامل اقتصادي و سياسي شکل نمي گيرد، بلکه براساس عوامل فرهنگي شعله ور خواهد شد. نزديکي ملل با يکديگر به واسطه پيشرفت ارتباطات و رشد تکنولوژي به طور مداوم و پويا و ارسال سريع آن به کشورها موجب شده است تا آموزش هاي جهاني يکپارچه و فضاي گفت و گو در عرصه بين الملي بيش از پيش مهيا شود. ارتقاي آگاهي جهاني و افزايش اطلاعات عموم مردم دورترين نقاط جهان، از دستاوردهاي مثبت جهاني سازي به شمار مي آيد.

فضايي که ترسيم شد، در حالي انسان را احاطه کرده که فضاي رايانه اي 1 با اين شعار که بگذاريد مقرراتي وجود نداشته باشد گرايش به بي قانوني و کم رنگ شدن ارزش هاي اخلاقي يا شأن اجتماعي را افزايش داده است.

در انبوه زيبايي هاي مصور در فرهنگ و هنر، آنچه قابل رؤيت است اصرار بر زندگي فارغ از هياهو و از همه مهم تر به دور از دغدغه هاي اجتماعي و سياسي است. در اين فرآيند، انسان با دور شدن از معنويات، خواهان استفاده هر چه بيشتر از زمان و مکان و کليه ابزارهاي مالي است که بدون هيچ قيد و شرطي، براي لذت و رفاه بيشتر، در اختيار او قرار مي گيرد.

امروزه، کليه وسايل ارتباط جمعي و ابزار اطلاع رساني به گونه اي آشکار در دسترس کشورهايي است که از لحاظ قدرت صنعتي و برتري اقتصادي حرف اول را مي زنند.
نتيجه اين نظر گاه اين است که معاملات فرهنگي بين غرب و کشورهاي ديگر نامتعادل و نابرابر است، لذا جهاني شدن پديده اي است که اساساً غربي به نظر مي رسد و غير غربيان در روند مواجهه نابرابري فرهنگي، ناچار از انقياد و اطاعت از غرب مي شوند.
متفکران بر اين عقيده اند که جوامع جديد در اواخر قرن بيستم، به دليل رشد روزافزون ارتباطات فراملي، با بحران هويتي رو به رو هستند که در نهايت به همسان سازي و هويت مشترک مبدل خواهد شد. گرايش بيشتر به مقوله جهاني شدن، فروپاشي همه هويت هاي مستحکم فرهنگي، مصرف گرايي بين ملت ها، اشکال اين هويت مشترک است. از آنجا که فرهنگ ملي، بيشتر در معرض تأثيرات خارجي قرار مي گيرد، حفظ هويت به صورت دست نخورده براي انسان امروزي از هر زمان ديگر دشوارتر است؛

با گذشت زمان و رخدادهاي تاريخي، ابهاماتي در فرضيه بالا پديد آمد. آنچه موجب بروز شبه در امر «همسان سازي» فرهنگ شد، استواري بعضي اعتقادها و ارزش هاي ملي در جوامع بود. بسياري از کشورها با وجود رنگ باختگي ظواهر فرهنگي، در آرمان ها و ارزش هاي خود راسخ بودند. در تاريخ معاصر، رويدادهاي بسياري بر گوناگوني فرهنگ ها در عرصه جهاني دلالت دارند. بروز درگيري در کنفرانس حقوق بشر در «وين» طي چند ماهي که از انتشار مقاله «برخورد تمدن ها» مي گذشت، بين غرب به سرکردگي وزير امور خارجه وقت امريکا که «نسبي گرايي فرهنگي»2 را تقبيح مي کرد و ائتلاف کشورهاي اسلامي و کنفوسيوسي که «جهان گرايي غربي»3 را نفي مي کردند، نمونه اي از اين رويدادهاست.

با رخداد يازدهم سپتامبر، بازگشت دوباره چند گونگي هاي ايدئولوژيکي در جهان مطرح شده است. در حالي که سياستمداران و صاحبان قدرت در ايالات متحده آمريکا و حتي در برخي از کشورهاي غربي هم پيمان، به ويژه در ايتاليا، اسلام را به عنوان ديدگاه متخاصم غرب و در واقع به منزله دشمن ايدئولوژيکي ليبرال دموکراسي مطرح کرده اند و سياستمداران امريکايي و در راس آنها رئيس جمهور اين کشور، دنيا را بر بنيان ايدئولوژي و گرايشات اعتقادي به دو بخش «با ما يا بر ما» تقسيم کرده است، در کشورهاي اسلامي حرکت هاي گسترده و مداومي در حمايت از مردم مسلمان افغانستان و مردم مظلوم عراق به چشم مي خورد و در واقع صحنه هاي غير قابل انکار يک تقابل ايدئولوژيک در جهان را به نمايش مي گذارد.


ظهور و بازگشت چند گانگي هاي فرهنگي به عنوان نوعي مقاومت و چالش فرهنگي در مقابل فرآيند جهاني سازي، بيانگر اين واقعيت است که جهاني سازي قادر نبوده است يک فرهنگ همگاني را به جهان عرضه کند. جهاني سازي فرهنگي آن هم با تأکيد بر مباني غربي و ليبراليسم اگر چه توانسته است حضور خود را در عرصه مصرف، تجمل، زياده خواهي و فراموشي انسان به اثبات برساند، توانايي ارائه يک ايدئولوژي تأمين کننده آرمان ها، اهداف و منافع تمامي ملل جهان را نداشته است.

شايد نظريه هانتيگتون 4 مبني بر جنگ تمدن ها خود اثباتي بر اين مدعا باشد که تئوري پردازان غربي در ادامه حيات نظام بين الملل به اين مشکل واقف اند و به دنبال راه چاره اي براي پر کردن اين خلا هستند. جنگ هاي اخير دولت قدرتمند جهاني در منطقه خليج فارس گوياي اين مطلب است که فرهنگ و جهاني شدن آن، اگر چه ابزار پرقدرت و تأثيرگذار بر توده ها است، ليکن اهداف استعماري سرمايه داري را به طور کامل تأمين نمي کند؛ و لذا در زماني که رسانه هاي ارتباطي نمي توانند به عمق اعتقاد ملت ها نفوذ کنند و موجب شوند آنها از مواضع خود عقب نشيني کنند، حضور نظامي و برتري قدرت تسليحاتي، کارت برنده اي در دست صاحبان قدرت در عرصه بين المللي است.

«زيکمونت باومن» معتقد است پس از جنگ سرد، گرايش هاي بنيادگرايانه همان قدر در جهاني شدن مشروعيت دارند که گرايش هاي طرفدار آميزش فرهنگي در اين فرآيند نقش بازي مي کنند؛

يکي از ايده هاي مطرح در جهاني سازي، حل مسئله ارتباط زن و مرد است. در اين زمينه غير از طرفداران جهاني سازي، پست مدرن ها نيز معتقدند سرنوشت بشريت بستگي به آن دارد که رابطه زن و مرد از حالت سنتي و مذهبي خارج شود و با وضعيت پست مدرن، متناسب گردد، يعني رابطه زن و مرد از حالت رابطه خويشاوندي به مثابه تمهيداتي براي تثبيت پيوندهاي اجتماعي تبديل شود؛

به هر حال زن در جهاني سازي براساس ارزش هاي غرب به عنوان جزئي از جامعه بايد در اختيار اقتصاد جهاني باشد، و در اين راه خانواده، ارزش هاي اخلاقي و سنتي و ساير موارد نيز تحت الشعاع قرار مي گيرد و يا کنار گذاشته مي شود.
جهاني شدن در صورت برخورد مناسب و غيرانفعالي ازسوي نخبگان جهان، مي تواند به عنوان حربه اي مهم در دست مردم جهان باشد تا از منافع خود محافظت کنند و افکار خود را آنگونه که مي خواهند پياده نمايند. به عبارت ديگر ارتباط نزديک تر مردم جهان با يکديگر امکان ارائه نظرات قوي تر و منطق کاراتر را فراهم مي کند، به شرط آنکه صاحبان انديشه برتر بتواند از اين فرصت استفاده و تهديدهاي پيش آمده را به فرصت هاي مغتنم تبديل کند. در اين راستا، مسلمانان جهان بايد پيشتاز مردمي باشند، که از جهاني شدن به بهترين نحو در جهت مهمترين هدف خود که ايجاد همدلي در جهان است، بهره برند و با استفاده از امکانات منحصر به فرد جهاني شدن و برخورد صحيح با آن، انديشه هاي درخشان اسلام اصيل را که ساليان زيادي در غربت عزلت گرفتار شده است به سراسر جهان ابلاغ نمايند. اسلام، اولاً منشاء کرامت را «تقوي» مي داند، و ثانياً زن و مرد را از يک «جنس» بر مي شمارد، ناگفته پيداست هيچ کرامت از قبل تعيين شده اي براي هيچ يک از جنس زن و مرد نمي شناسد و تنها ميزان و حدود تقوي در هر فرد را ملاک و ميزان کرامت و بزرگي در انسان تعيين مي کند.

بنابراين، اگر در طول قرن هاي متمادي، همين آيات ملاک قرار مي گرفت، اين گونه ظلم مضاعف از سوي اجتماع به زنان تحميل نمي شد؛
در بينش الهي اسلام، تکامل گرايي زنان به معناي حضور آنان در تغيير ارزش ها و ارتقاي تفکرات و تعالي رفتار عمومي جامعه است. مسائل زنان تنها به مسائل حقوقي آن هم در قبال مردان، محدود نمي گردد، بلکه زنان بايد خود را عنصري مؤثر در تغيير ارزش ها، باورها و اخلاقيات جامعه بدانند. برخلاف بعضي تفکرات ديگر، از منظر اسلام، زن صرفاً به خود دعوت نشده است و به رعايت مصالح خود توجه نمي کند، بلکه به کمال عمومي جامعه و مشارکتي که مي تواند در دستگيري از افراد ديگر جامعه و حتي در سطح کشورهاي اسلامي و بالاتر از آن «مستضعفين في الارض» بنمايد، خوانده شده است.

حاصل آنکه تکامل گرا نبودن زن در جهاني سازي غربي مبدا انزواي او، و انزواي او مبدا اسارت او و اسارتش مبدا حقارتش و حقارتش مبدا فساد وي گشته و جامعه اي که با چنين چالشي رو به رو گردد، از سرانجام خوشايندي برخوردار نخواهد بود.
طبيعي است گشودن چنين افق هايي از اميد فراروي فعاليت زنان بسيار متفاوت با شرايط و ايده آل هايي است که در امر جهاني سازي فرا روي زنان جوامع قرار مي گيرد و به صورتي سراب گونه آزادي و برتري بر مردان را به عنوان هدف غايي به آنان نويد مي دهد.
زايش جنبش هاي عدالت جويانه را مي توان از مهمترين پيامدهاي جهاني شدن دانست، زيرا آگاهي، عدالت زاست و زايش عدالت بايد همراه با جنبش هاي عدالت جويانه باشد. در اين ميان زنان مسلمان در صورت برخورد جدي، مي توانند داراي نقش تعيين کننده و حتي نقش پيشتاز و رهبرگونه (همانطور که در انقلاب اسلامي مشاهده شد) باشند، به عبارت ديگر، از آنجا که زنان معمولاً وابستگي کمتري به منابع قدرت دارند و مي توانند آلام جامعه بشري را بسيار سريع تر و عميق تر درک کنند و به شکل گسترده تري هم نسبت به بي عدالتي ها از خود واکنش نشان مي دهند.

زنان مسلمان با گرفتن ابتکار عمل مي توانند امکان دستيابي به اهداف اصيل اسلام را فراهم نمايند، که همانا ابلاغ رسالات الهي، عدالت جويي، پيکار با ظلم، هدايت مردم به سوي رستگاري و آشنايي مردم جهان با حقايق اسلام و... است. اين ويژگي هاي مهم مي تواند آنان را پيشتاز جنبش هاي عدالت خواهانه نمايد. در اين راستا ارتباط کانون هاي زنان مسلمان سراسر جهان در بستر جهاني شدن مي تواند اين نقش مهم را برجسته تر نمايد.

2- سازمان هاي غيردولتي زنان مسلمان

يکي از مهمترين مکانيزم هايي که در دنياي جهاني شده مدنظر است، کارکرد سازمان هاي غيردولتي است. اين سازمان ها بصورت خودجوش و با توجه به قابليت ها و کارآيي هاي ذاتي خود به فعاليت مي پردازند و بدون اتکا به بودجه دولتي اهداف مورد نظر خود را دنبال مي کنند. در اين ميان زنان کاراترين و مؤثرترين اعضاي سازمان هاي غيردولتي را تشکيل داده اند. اين قابليت مهم زنان، متأسفانه بيشتر در جنبش هاي فمينيستي نمود عيني داشته است. بنابراين، همانگونه که اخيراً در گردهمايي بزرگ زنان اروپايي اعلام شد، زنان جهان بايد به جاي «تساوي» در همه جنبه ها در پي ايجاد روابط عادلانه با مردان باشند. فرمول فوق اگر به جاي مرد ستيزي در دستور کار سازمان هاي غيردولتي زنان قرار گيرد، مي تواند با توجه به ويژگي خلاقيت زنان، جهان را هر چه سريع تر به ايستگاه عدالت جهاني وارد نمايد؛

امروزه حضور گسترده سازمان هاي غيردولتي زنان مسلمان در کنفرانس ها، نشست ها، همايش ها، سمينارهاي بين المللي بر روند شکل گيري مصوبات بين المللي تأثير چشمگيري داشته است. از آنجايي که ابقاي صلح و امنيت بين المللي عامل مهمي در رشد و توسعه اقتصادي و توانمندسازي زنان است، بسياري از سازمان هاي غيردولتي زنان مسلمان خواستار کاهش هزينه-هاي نظامي در سراسر جهان و همچنين کاهش تجارت، خريد و فروش و تکثير بين المللي اسلحه شده اند. در اکثر کشورها هزينه هاي زائد بر نياز از جمله هزينه هاي نظامي جهان و سرمايه گذاري در راستاي توليد و تحصيل اسلحه، منابع موجود براي توسعه اجتماعي را کاهش داده است، که فشار ناشي از آن بيشتر بر زنان و کودکان تحميل مي شود. همچنين حمايت از مذاکرات بي درنگ جهت انعقاد پيمان جامع و عام، منع آزمايش هاي سلاح هاي اتمي و... از ديگر خواسته هاي سازمان هاي غيردولتي زنان در سراسر جهان است. برطرف کردن تمامي اين خواسته ها تقويت تلاش هاي جهاني براي ترويج فرهنگ صلح، عدم خشونت و تحقق دکترين گفت و گو را مي طلبد. زنان مسلمان و سازمان هاي تشکل يافته آنان در کنار هنرمندان، متفکران و انديشمندان و شايد پيشروتر از آنان، قهرمانان حقيقي و راستين ميدان گفت و گويند.
هم انديشي پژوهش و عملکرد زنان مسلمان به عنوان يک سازمان غيردولتي از سال 1976 در سريلانکا به منظور بررسي چهره زن مسلمان آغاز به کار کرد، اين مؤسسه در سال 1986 به ثبت رسيد. از اهداف اين سازمان مي توان به موارد زير اشاره نمود:

ارتقاي آگاهي زنان مسلمان سراسر دنيا به حقوق و جايگاه اجتماعي خود.
توانمندسازي زنان براي تشخيص ظرفيت هاي وجودي خود.
ايجاد نشست هاي ملي و بين المللي به منظور توجه به مسائل زنان مسلمان.
بسياري از سازمان هاي غيردولتي زنان مسلمان در پيگيري مسائل جهاني و مختص بانوان، تلاش مي کنند، رشيده شوئيب 5 استاد دانشگاه مالزي مي گويد: اگر چه تنوع زيادي در جهان اسلام ديده مي شود، اما اين تمايل براي نهادينه شدن هم بستگي در جوامع اسلامي به خصوص فعالان موضوعات زن چشمگيرتر است،

خديجه حفاجي 6 که از فعالان مسلمان زن در دانشگاه اتاواي کانادا است اظهار مي دارد: بيش از 60 سازمان غيردولتي مسلمان از 12 کشور در کنفرانس پکن حضور داشتند که مي توانستند ايمان و مذهب را در اين سند وارد نمايند، ليکن اين فرصت را از دست دادند. وي اذعان مي دارد که صداي زنان مسلمان با نظرگاه اسلامي به صورت مشخصي خاموش مي شود. وي بيان مي دارد که در کارگاهي براي موضوع زنان مسلمان فعاليت کرده است و برگزارکنندگان آن غير مسلمان ها بوده اند اما اجازه صحبت در مورد زنان مسلمان و وضعيت آنان به ايشان داده نشده است؛

نکته مهم در دقت نظر فعالان سازمان هاي غيردولتي بانوان مسلمان، ارائه چهره اي دقيق از وضعيت موجود زنان در جهان، بحران ها و چالش ها و طرح سئوال بزرگي در اذهان جامعه جهاني است که : «چه بايد کرد؟».

قل ياهل الکتاب تعالوا الي کلمه سواء بيننا و بينکم الا نعبد الا الله و لا نشرک به شيئا...7

بگو اي اهل الکتاب بيائيد از آن کلمه حق که ميان شما يکسان است (و همه حق مي دانيم) پيروي کنيم (و آن کلمه اين است) که به جز خداي يکتا هيچ کس را نپرستيم و چيزي را با او شريک قرار ندهيم.
دقت در مضمون آيه شريفه روشن مي سازد که نمايندگان سازمان هاي غيردولتي زنان مسلمان بايد با دقت نظر بر مشترکات اديان و ملل و کشف زبان مفاهمه يکسان در جهت ايجاد همدلي زنان در نظام بين الملل کوشا باشند. رتبه بندي اولويت ها در امر رسيدگي به مشکلات زنان در جهان، بحث وحدت زنان، بازگشت به تعاليم الهي، برقراري عدالت و بازگشت به اخلاق در کنار ظلم ستيزي و کشف نقاط اصلي علل سقوط منزلت بانوان در جهان از جمله محورهاي کليدي براي ارائه زبان مشترک و ادبيات يکسان گفت و گو در نظام بين الملل است.

به نظر مي رسد، آنچه بيش از همه اذهان شرکت کنندگان مسلمان زن را در نشست هاي بين المللي به خود معطوف نموده است، ارائه پاسخ هاي مناسب و قابل توجه به شبهات وارده به احکام اسلامي (از جمله قانون ارث، ديه و...) است. اگر چه لزوم اهتمام به اين مهم بر کسي پوشيده نيست، ليکن ايستايي اعضاي سازمان هاي غيردولتي و فعالان سياسي زنان مسلمان در اين جايگاه و عدم تلاش براي حضوري مؤثر و ارائه طرح برتر جهاني مي تواند از نقاط ضعف جهت گيري اعضاي سازمان هاي غيردولتي به شمار رود.

هدف اصلي زنان مسلمان از شرکت در نشست هاي بين المللي، جريان سازي در نظم بي قاعده جهاني است و برگ برنده بانوان مسلمان، بيان مقاومت در مقابل زور و استکبار جهاني، رشادت هاي زنان مسلمان فلسطين و طرح شعار مبارزه با مستکبران و همدلي با مستضعفان عالم است.

هوشياري سازمان هاي غيردولتي زنان مسلمان در استفاده از فرصت هاي پيش آمده به منظور تأثير بر اذهان بيدار و آزادي خواه جهان، حادثه آفريني و ارائه طرح برتر الگوي زنان عالم در نظام بين الملل و ارائه شاخصه هاي نوين جهت ارزيابي منزلت زنان از نقاط کليدي موفقيت در ارائه چهره اسلام عزيز به جهانيان به شمار مي رود.
امروزه جهان بيش از هر زمان ديگر خواهان منادياني است که آواي عدالت و حق طلبي را خارج از چهارچوب بي قاعده نظام جهاني طرح نمايند.

ادامه مطلب

1.cyber space

2.cultural relativism

3.western universalism

4.hantington

5.rashideh shuib

6.khadija haffaji

7.آل عمران،64.
نويسنده: ليلاسادات زعفرانچي

منبع:خبرگزاري بين المللي زنان

تگ ها: حقوق زنان مقاله 




برای دادن نظر، باید به صورت رایگان در سایت عضو شوید. [عضویت در سایت]



مشاوره حقوقی رایگان