بسم الله
 
EN

بازدیدها: 831

کپي رايت و حقوق مرتبط از يرن تا تريپس-قسمت چهارم

  1391/2/3
خلاصه: کپي رايت و حقوق مرتبط از يرن تا تريپس-قسمت چهارم
مقررات کلى کپى رايت در trips
با مطالعه مندرجات اين موافقت نامه به ويژه ماده 14 ـ 9 آن که به کپى رايت اختصاص يافته است, مى توان به برخى مقررات کلى دست يافت که اشاره مستقل به آنها خالى از فايده نيست. اهم اين مقررات کلى به قرار زير است:
1. با توجه به استثناى مذکور در بند 1 ماده 9 trips امضاکنندگان آن که عضو کنوانسيون هاى برن و رم نيستند( بند 2, ماده 2 اين کنوانسيون), متعهد به حمايت از حقوق معنوى مؤلف ـ يعنى مندرجات بند 6 مکرر کنوانسيون برن, بند 3 ماده 10 آن ( حق مؤلف در ذکر نام او هنگام نقل قول از آثار وى), بند 2 ماده 11 مکرر آن (حقوق معنوى مؤلف در پخش و ارتباط جمعى) و بند 3 ماده 4 ضميمه آن (تعهد به درج نام مؤلف در ترجمه يا تکثيرى که به موجب مجوز به عمل آمده است) ـ نيستند; زيرا در بند 1 ماده 9 trips آمده است: (اعضا بايد با مواد 1 ـ 21 و ضميمه کنوانسيون برن (1971) موافقت کنند. با وجود ا ين, اعضا هيچ گونه حق يا تکليفى طبق اين موافقت نامه, در مورد حقوق(معنوى) اعطايى بر اساس ماده 6 مکرر آن کنوانسيون و يا حقوق ناشى از آن نخواهد داشت.)
بنابراين نقض حقوق معنوى, قابل طرح در هيئت حلّ اختلاف سازمان تجارت جهانى نيست; اگر چه طبق بند 2 ماده 2 trips متعاهدين ملزم به رعايت حقوق اخلاقى شده اند; زيرا در بند 2 ماده 2 آمده است: (مندرجات قسمت هاى يک تا چهار اين موافقت نامه به هيچ وجه تعهداتى را که اعضا بر اساس کنوانسيون هاى برن و رم در قبال يکديگر دارند, کاهش نمى دهد), که از جمله آنها مقررات مربوط به حقوقِ معنويِ مؤلف در کنوانسيون برن است.
2. حمايت از کپى رايت, حمايت از نحوه و شيوه وشکل بيان و اظهار و ارائه مطالب, وقايع يا اطلاعات است, نه خود آنها. در اين باره در بند 2 ماده 9 trips آمده است: (حمايت از کپى رايت شامل بيان, ابراز و اظهار فکر (يعنى نمود خارجى آن) مى شود و شامل ايده ها, رويه و طرز عمل, روش بهره بردارى از آن و مفاهيم رياضى و مانند آن نخواهد شد).
3. کسب حق نسخه بردارى و حقوق مرتبط به آن, رويه و تشريفات خاصى ندارد و تنها بايد معقول باشد. در اين باره بند 1 ماده 62 موافقت نامه tripsچنين مقرر مى دارد:( ممکن است اعضا به عنوان شرط کسب يا حفظ حقوق مالکيت فکرى مقرر شده در قسمت 6 ـ 2 از بخش 11 اين موافقت نامه, شکل و آيين معقول و متعارفى را لازم بدانند. چنين روش و شکلى بايد با مقررات اين موافقت نامه سازگارى داشته باشد).
حمايت از برنامه هاى رايانه اى32 در trips
ماده 10 موافقت نامه trips به حمايت از حقوق فکرى ناشى از برنامه هاى رايانه اى و گردآورى داده ها(پايگاه هاى اطلاعاتى) اختصاص دارد. در بند يکم همين ماده در مورد برنامه هاى رايانه اى آمده است: (برنامه هاى رايانه اى, چه مربوط به منبع و چه مربوط به مجموعه موضوعات, بايد به عنوان اثر ادبى طبق کنوانسيون برن (1971) مورد حمايت قرار گيرند). اين امر به منزله توسعه قلمرو حمايت از آثار و اموال فکرى است که براى اولين بار به رسميت شناخته شده است. اين امر چنان که قبلاً نيز اشاره شد, در ماده 4 معاهده (wct) مصوب کنوانسيون وزيران در سال 1996 نيز مورد شناسايى قرار گرفته و در آن جا نيز تصريح شده است که نرم افزارهاى رايانه اى به عنوان مصداق حقوق ادبى و هنرى مورد حمايت قرار مى گيرد; ولى در هنگام تهيه کنوانسيون برن حمايت از برنامه هاى رايانه اى مطرح نبوده است33.
حمايت از بانک هاى اطلاعاتى34 در trips
مورد دومى که براى اولين بار در اين موافقت نامه مورد شناسايى و حمايت قرار گرفت, بانک هاى اطلاعاتى يا اطلاعات گردآورى و تنظيم شده بود. در بند دوم ماده 10 اين موافقت نامه آمده است: (جمع آورى داده ها يا مواد ديگر, چه در ماشين قابل خواندن باشد و چه در شکل هاى ديگر که به دليل گزينش يا تنظيم محتويات آنها, تشکيل دهنده يک خلاقيت فکرى هستند نيز بايد مورد حمايت قرار گيرد. اين حمايت تنها خود اطلاعات يا موضوعات را در بر نمى گيرد, بلکه بايد بدون تبعيض شامل کپى رايت مربوط به خود اطلاعات يا مواد هم بشود).
اين حق در ماده 5 کنوانسيون جديد wct مصوب 1996 نيز به عنوان مصداقى از حقوق فکرى ادبى و هنرى مورد شناسايى و حمايت قرار گرفته است. بديهى است که اصول حاکم و محدوديت هاى حقوقى ناشى از اينها همان است که نسبت به آثار هنرى اعمال مى گردد.
حقوق اجاره اى35 در trips
ييکى ديگر از دستاوردهاى جديد اين موافقت نامه, توسعه حقوق ناشى از کپى رايت است. در اين زمينه حقوق اجاره اى به مجموعه اين حقوق افزوده شده است. ماده 11 موافقت نامه tripsدر اين باره مقرر مى دارد: ( دست کم در برنامه هاى رايانه اى و آثار سينماتگرافى, عضو بايد براى مؤلف يا وراث او حق اجاره دادن يا منع اجاره اقتصادى کپى رايت آثار اصلى خود يا کپى آنها به عموم را مقرر دارد. عضو مى تواند از اجراى اين تعهد در خصوص آثار سينماتگرافى استثنا شود, مگر اين که اجاره براى تکثير گسترده چنين آثارى, اساساً حق انحصارى توليد مجدد را که به مؤلف يا وارث او داده شده است, مخدوش کند. در خصوص برنامه هاى کامپيوترى, در موردى که خود برنامه ها موضوع اساسى اجاره نباشد, اين تعهد در اجاره ها اعمال نخواهد شد).
همچنين در بند 4 ماده 14 موافقت نامه trips آمده است: (مقررات ماده 11 مربوط به برنامه هاى رايانه اى بايد با تغييرات لازم نسبت به توليدکنندگان و هر ذى حق ديگرى, در مورد صوت نگاشت ها, طبق حقوق بومى و محلى معين شده, اعمال گردد. اگر در تاريخ تشکيل همايش ادارى مذاکرات چندجانبه دور اروگوئه, عضوى داراى يک سيستم امتيازى براى دارندگان حق اجاره صوت نگاشت ها باشد, اين عضو مى تواند سيستم مذکور را حفظ کند, مشروط بر اين که اجاره اقتصادى صوت نگاشت ها موجب مخدوش کردن اساسى حق تکثير انحصارى صاحبان حقوق نشود).
بنابراين صاحبان آثار يعنى صاحبان برنامه هاى کامپيوترى, صاحبان آثار سينمايى و صاحبان صوت نگاشت ها يا وارثان آنها مى توانند اصل يا کپى آثار خود را اجاره تجارتى دهند يا از اجاره دادن آن جلوگيرى کنند. البته اين حمايت در موارد مختلف, متفاوت است. در خصوص برنامه هاى کامپيوترى, اين حمايت عام و مطلق است, مگر اين که موضوع اساسى اجاره, محصولى باشد که برنامه کامپيوترى در ضمن آن قرار دارد. در مورد آثار سينمايى, اجاره محدود کپى هاى اثر که منجر به تکثير گسترده نشود, استثنا شده و مجاز است و در خصوص آثار صوتى طبق بند 4 ماده 14, امکان رزرو آن از سوى کشورهايى که تا امضاى توافق نامه, قانون محليِ حافظ حق انحصارى صاحبان برنامه هاى صوتى داشته اند, وجود دارد.
شايان ذکر است که حقوق اجاره اى, مربوط به اجاره تجارتى است و در مورد اجاره غير تجارتى مثل کتابخانه ها و مؤسسات عمومى ساکت است.






نويسنده:احمد ديلمي-عضو هيئت علمى دانشکده حقوق دانشگاه قم و دانشجوى دکترى دانشکده حقوق دانشگاه تهران





برای دادن نظر، باید به صورت رایگان در سایت عضو شوید. [عضویت در سایت]



مشاوره حقوقی رایگان