بسم الله
 
EN

بازدیدها: 729

رابطه سياسي مجلس و قوه مجريه(نظارت و ارزيابي)-قسمت چهارم

  1391/2/1
خلاصه: رابطه سياسي مجلس و قوه مجريه(نظارت و ارزيابي)-قسمت چهارم
ب. وسائل کسب اطلاع که در اختيار مجلس است.
مجلس حق دارد به تحقيق و تفحص بپردازد, و از طريق کميسيونهاي دائمي خود, در جريان کارهاي قوه مجريه قرار گيرد و يا با دعوت وزراء نخست وزير و رئيس جمهور به مجلس, توضيحات ايشان را استماع کند.
1. تحقيق و تفحص
بر طبق اصل 76 قانون اساسي مجلس حق تحقيق و تفحص در تمام امور کشور را دارد. بحثي که در اين باب هست, اين است که آيا مطابق اين اصل, هر يک از نمايندگان نيز مي تواند در امور کشور به تحقيق و تفحص بپردازدو از مسئولان اجرائي درباره موضوعات تحت قلمرو مسئوليت آنها توضيح بخواهد و با بازرسي و مشاهده اسناد و ادله مربوط, اطلاعات لازم را گردآوري کند؟ مجلس شوراي اسلامي در هنگام تصويب آئين نامه داخلي خود, دريافتش از اصل 76 به ترتيب فوق بوده است؛ لکن اين طرز تلقي مورد قبول شوراي نگهبان واقع نگرديد با اين استدلال که: طبق اصل 76 قانون اساسي, مجلس شوراي اسلامي حق تفحص و تحقيق دارد, نه هر نماينده, و اصل 88 نيز حق اظهار نظر را در مسائل بهر نماينده داده است, نه تحقيق و تفحص. در نتيجه به نظر شوراي نگهبان تحقيق و تفحص يک امر جمعي است و مربوط به مجلس با حيثيت و عنوان مجلس است, نه يک نماينده؛ حال آنکه سئوال و اظهار نظر در امور, جزء اختيارات و حقوق نماينده است و اين دو امر از يک سنخ نيستند. براساس اين استدلال مجلس براي اجراي اصل 76 قانون اساسي و تحقق تفحص و تحقيق, ايجاد کميسيوني را به نام کميسيون اصل 76 تصويب کرد تا در مواردي که نمايندگان در مورد مسائل کشور مي خواهند از قواي سه گانه تحقيق و تفحص کنند, تقاضايشان به اين کميسيون داده شود و اين کميسيون قائم مقام مجلس باشد و از طريق آن, از مسئولان تحقيق لازم بعمل آيد و مسئولان نيز مکلف به دادن اطلاعات و اسناد مورد تقاضاي کميسيون اصل 76 باشند. اين راه حل نيز از طرف شوراي نگهبان مورد قبول قرار نگرفت, با اين استدلال که: حق تحقيق و تفحص مذکور در اصل 76 قانون اساسي براي مجلس شوراست و نه هر نماينده, و در اصلاح مجلس, باز هم اين حق براي نماينده شناخته شده است و بنابراين مغاير با قانون اساسي است.
باري, به نظر شوراي نگهبان بايد ترتيبي اتخاذ شود که اين تحقيق و تفحص توسط خود مجلس بعمل آيد و نه هر يک از نمايندگان. نکته اي که در اين زمينه جلب نظر مي کند اين است که در خصوص کسب اطلاعات, اصولاً شوراي نگهبان معتقد است که جز در موارد محدود معين, فرد فرد نمايندگان نمي توانند به اين امر اقدام کنند. به همين دليل نيز سئوال نماينده از نخست وزير مغاير قانون اساسي شناخته شده است.
2. فعاليت کميسيونها
کميسيونهاي دائمي مجلس, علاوه بر آنکه محل برسي و بحث درباره لوايح وطرحهاي قانوني هستند, محل بحث و گفتگو راجع به برنامه هاي وزارتخانه ها و کسب اطلاعات و توضيحات لازم از مسئولان اجرائي نيز مي باشند. نظر به اينکه محيط کميسيون از لحاظ تشريفات کار آزادتر است و مقررات مربوط به مذاکرات جلسات علني مجلس, در آن حکمفرما نيست و در ضمن تعداد افراد شرکت کننده در کميسيون کم است و نيز به دليل آشنائي با مسائل تخصصي, کميسيون از زيروبم کارهاي دستگاههاي اجرائي مورد نظر آگاه تر است؛ در نتيجه طرح مسائل آسان تر صورت مي گيرد و موقعيت مناسب براي بررسي و تحقيق نسبتاً طولاني و خصوصاً سئوال و جواب با مسئولان اجرائي زودتر و بهتر فراهم مي شود. بدين ترتيب نمايندگان در قلمرو مسائل تخصصي کميسيونها, در جريان امور و چگونگي انجام کار در دستگاههاي اجرائي قرار مي گيرند. شيوه کار نشان مي دهد که پس از رسيدگي مسائل در کميسيونهاي دائم و قانع نشدن نمانيده, سئوالهاي تخصصي از طرف وي مطرح مي شود و چنانچه پاسخ, نماينده يا نمايندگان را قانع نکند, استيضاح پيش مي آيد.
3. دعوت به مجلس
بر طبق اصل 70 قانون اساسي ...در صورتيکه نمايندگان لازم بدانند, رئيس جمهور و نخست وزير و وزراء مکلف به حضور در مجلس اند؛ لکن دعوت رئيس جمهور به مجلس بايد به تصويب اکثريت برسد.
دعوت به مجلس براي کسب اطلاع و خواستن توضيح در موارد نسبتاً مهم پيش مي آيد. قانون اساسي درباره دعوت نخست وزير و وزيران تنها اعلام لزوم حضور آنان را از طرف نمايندگان ذکر کرده است؛ حال آنکه راجع به حضور رئيس جمهور قيد مي کند که تصويب اکثريت لازم است. ماده 85 آئين نامه داخلي مجلس نيز در مقام اجراي اين اصل براي طرح و تصويب دعوت رئيس جمهور به مجلس, شرط مقدمي را پيش بيني کرده است؛ بدين معني که تقاضاي دعوت مذکور بايد با پيشنهاد 15 نفر در مجلس مطرح شود و سپس به تصويب اکثريت مطلق نمايندگان حاضر صاحب راي برسد. دليل اين امر نيز آن است که مقام و موقع رياست جمهوري اقتضاء مي کند, دعوت وي به مجلس از جانب اکثريت نمايندگان باشد که از همين اکثريت_بيش و کم_ برخوردارند.





برای دادن نظر، باید به صورت رایگان در سایت عضو شوید. [عضویت در سایت]



مشاوره حقوقی رایگان