بسم الله
 
EN

بازدیدها: 1,443

مجازات هاي جايگزين حبس عامل کاهش يا افزايش جرم؟

  1391/1/28
خلاصه: سلسله گزارش هاي بررسي « قانون جديد مجازات اسلامي»؛ مجازات هاي جايگزين حبس عامل کاهش يا افزايش جرم؟
مطالعات کيفرشناسان نشان داده است که تاکيد بيش از حد بر استفاده از مجازات حبس، براي مجرم و جامعه آثار مثبتي به دنبال ندارد.
هدف از مجازات، اصلاح مجرم و بازدارندگي جامعه از ارتکاب جرم است. استفاده بيش از حد از مجازات حبس، ما را به هيچ يک از اين اهداف نمي‌رساند. براي همين، در فصل نهم قانون جديد مجازات اسلامي، بخشي به مجازات‌هاي جايگزين حبس اختصاص داده شده است. اگرچه قانون مجازات اسلامي هنوز براي اجرا ابلاغ نشده است اما از هم‌اکنون تصويب مقرراتي در مورد حبس‌زدايي، مورد استقبال کارشناسان و کيفرشناسان قرار گرفته است.استفاده از مجازات‌هاي جايگزين حبس چندين سال است که درقوه قضاييه آغاز شده است و در دوران رياست آيت‌الله آملي لاريجاني با جديت تمام پيگيري مي‌شود. اين روند با گنجاندن موادي در قانون جديد مجازات اسلامي به مرحله ي عمل نزديک‌تر شده است. در ادامه به بررسي سياست حبس‌زدايي در نظام کيفري کشورمان خواهيم پرداخت و مزاياي اين رويکرد را در گفت‌وگو با کارشناسان بررسي خواهيم کرد.

چه کساني مستحق زندان هستند ؟
زندان، ساخته دست بشر براي درامان ماندن از آسيب جانياني است که به دليل برخورداري از شخصيتي ضد اجتماعي نمي‌توانند حقوق ديگران را رعايت کنند. مجازات سالب آزادي با محبوس کردن مجرمان پشت ميله‌هاي زندان، مجازات افرادي است که با ارتکاب جرم به جامعه نشان مي‌دهند که وجود آنها براي ديگران خطرناک است. حال سوال اين است که چه کساني استحقاق مجازات حبس را دارند. آيا زندان مي‌تواند براي هر مجرمي مفيد و اصلاح او را به دنبال داشته باشد؟با نگاهي به سخنان کارشناسان مشخص مي‌شود که زندان در تهذيب نفس برخي مجرمان تاثيري ندارد و برعکس براي برخي از آنها مي‌تواند آثار مطلوبي ندارد. از اين رو محققان و پژوهش‌گران به اين نتيجه رسيده‌اند که براي جرايم کوچکتر، متناسب سن و سابقه ي مجرم مجازات‌هايي تحت عنوان مجازات‌هاي جايگزين حبس مورد استفاده قرار دهند. اين مجازات‌ها هم خود فرد و هم خانواده او را براي ادامه ي فعاليت در جامعه با مشکل کمتري روبه‌رو مي‌کند. بدين ترتيب، نهضتي براي حبس‌زدايي و جايگزين کردن مجازات زندان بامجازات‌ها ي کارآمدتر به وجود آمد. در حال حاضر، با اصلاح قانون مجازات اسلامي در کميسيون حقوقي و قضايي مجلس شوراي اسلامي فصلي به مجازات‌هاي جايگزين حبس اختصاص يافته است که با ابلاغ اين قانون اجرايي خواهد شد.

مجازات هاي جايگزين حبس، عامل جلوگيري از تکرار و تشديد جرايم
استفاده از مجازات‌هاي جايگزين حبس بر حسب مورد، مي‌تواند در پيش‌گيري از تکرار و تشديد جرايم در جامعه موثرتر واقع شود. خليل حيات مقدم، عضو کميسيون حقوقي و قضايي دوره هشتم مجلس با اشاره به اين موضوع به «حمايت »مي‌گويد: امروزه در جامعه شاهد پيدايش جرايم جديدي هستيم که پيش از اين وجود نداشته است. براي جلوگيري از تکرار و تشديد اين جرايم نياز است که آنها را دسته‌بندي کرده و بر حسب اين دسته‌بندي‌ها براي آنها مجازات‌هاي کارآمد تعيين شود که براي اصلاح مجرمان مفيد باشد. با اين روش از تشديد جرايم در جامعه جلوگيري مي‌شود.وي با بيان اين نکته که هر قانوني در دنيا عمر و زمان مشخصي دارد، ادامه مي‌دهد: بعد از طي مدتي مشخص از تصويب و اجراي يک قانون، قانوني بهتر و مفيدتر که کاربرد بيشتري داشته و البته سودمندي بيشتري براي جامعه داشته باشد، جايگزين آن مي‌شود. بر همين اساس ما هم براي بهتر شدن وضع جامعه، قانون جديد حبس‌زدايي را جايگزين قوانين قبلي خواهيم کرد.حيات‌مقدم خاطرنشان مي‌کند: با اجراي قانون حبس‌زدايي ديگر لزوم به حبس همه مجرمان در زندان نيست، بلکه مي‌توان مجرمان را در خانه حبس کرد يا در جاي ديگري از آنها به طور سودمندتري استفاده کرد. در بعضي ازمواقع جرايم نقدي، شلاق و مواردي از اين دست مي‌توانند جايگزين بهتري براي حبس باشند. به طور کلي با اجراي اين قانون به جاي حبس گونه‌هاي ديگري از مجازات بر روي مجرم اعمال مي‌شود.قوانين کيفري با هدف اصلاح جامعه وضع مي‌شود. خليل حيات‌مقدم با اشاره به اين نکته يادآور مي‌شود که يکي از اهداف حبس‌زدايي حمايت بيشتر از خانواده مجرمان است چراکه وقتي مجرمي در زندان حبس مي‌شود، خانواده مجرم شرايط سختي را تحمل مي‌کنند. در واقع مجازات حبس، فقط مجازات مجرم نيست بلکه پيامدهاي آن دامن گير خانواده وي هم مي‌شود.وي ادامه مي‌دهد اين قوانين براي اصلاح مجرم پيش‌بيني‌هايي کرده که بر اساس آن مجازات‌هايي براي مجرمان وضع شود که هم براي وي و هم براي جامعه مفيد باشد؛ در واقع وقتي فردي در زندان گرفتار مي‌شود اجازه خدمت به جامعه از وي سلب مي‌شود که استفاده از مجازات‌هاي جايگزين حبس براي برخي از مجرمان اين مشکل را برطرف خواهد کرد.نماينده کميسيون حقوقي و قضايي در دوره هشتم مجلس شوراي اسلامي خاطرنشان مي‌کند: در واقع قانون حبس‌زدايي به بعضي الزامات پاسخ داده است. وي معتقد است که يکي از محاسني که مقررات حبس‌زدايي نسبت به مقررات سابق دارد، دسته‌بندي جرايم مي‌باشد.حيات‌مقدم عنوان مي‌کند: ما در اجراي مجازات اطفال را جدا کرده‌ايم و اين نيز يکي ديگر از محاسن اجراي حبس‌زدايي طبق قانون جديد مجازات اسلامي جديد خواهد بود.

مجازات هاي جايگزين، براي جامعه سودمند است
يکي از کارشناسان حقوقي در دادگستري تهران نيز در اين باره به« حمايت» مي‌گويد: حبس در وسعتي که در کشور ما مورد استفاده قرار مي‌گيرد، به هيچ‌وجه کارآمد نيست. دستگاه قضايي بايد اين مجازات را به عنوان آخرين راه انتخاب کنند. وي معتقد است که حبس نکردن مجرم به دليل شرايط خاص زندان، خيلي مناسب‌تر است و البته امکان ارتکاب مجدد جرم نيز کمتر مي‌شود.محسن افتخاري عنوان مي‌کند: به زندان نرفتن مجرمان بي‌سابقه با جرايم کوچک آن‌طور که قانونگذار مدنظر داشته، هم براي خود فرد و هم براي اطرافيان او و البته هم براي دولت بابت هزينه ي کمتر، مناسب است.او با اشاره به اين نکته که کمتر کشوري در جهان مشاهده مي‌شود که براي جرايمي مثل بدهي يا بعضي از انواع ديه فرد را به حبس محکوم کند، خاطرنشان مي‌کند: زماني که اين مجرمان داخل زندان نباشند، مسلما از نظر اقتصادي، اجتماعي و حتي عاطفي کمک بيشتري به خانواده‌هاي آنها خواهد داشت و البته پس از گذراندن مجازات بهتر مي‌توانند به جامعه بازگردند. وي مي افزايد هر انساني داراي استعدادهايي است که ديگران فاقد آن هستند، همين امر فکر طرح‌ريزي نوعي مجازات راکه با تخصص يا استعداد مجرم همخواني داشته باشد به وجود آورده است. چنين مجازاتي نه ‌فقط از هزينه‌هاي دولت خواهد کاست بلکه کمک بيشتري به بازگشت مجرم به جامعه خواهد کرد.افتخاري مي‌گويد: مجازات‌هايي مانند توقيف خانگي به طوري که مثلا زنداني نتواند بيش از مسافت خاصي در اطراف خانه يا محل در نظر گرفته شده دور شود يا کنترل مجرم با دستگاه‌هاي پيشرفته از جمله مجازات‌هايي است که به جاي حبس فرد در زندان براي مجرم در نظر گرفته شده است.وي با اشاره به اين نکته که نکات مثبت بسياري در مقررات حبس‌زدايي وجود دارد، مي‌افزايد: يکي از بحث‌هاي مهم در اين زمينه اين است که شايد مجرم جرمي انجام داده باشد، اما جامعه بتواند در جايگاه‌هاي ديگر از فرد محکوم به حبس استفاد مفيد بکند که بهتر از بي‌استفاده گذاشتن او در زندان باشد. افتخاري خاطرنشان مي کند: در قانون حبس‌زدايي در حد امکان سعي شده شرايطي به وجود آيد که آثار منفي و طبعات جرم روي داده کمتر شامل اطرافيان و خانواده مجرم و حتي جامعه شده و مجازات مجرم براي جامعه سودمند باشد.اين کارشناس حقوقي تصرريح مي کند: هدف از حبس‌زدايي اين است که با زنداني نکردن مجرم يک نفر را به طور کامل از جامعه حذف نکنيم بلکه فقط نقاط منفي وي را از بين ببريم. وي ادامه مي‌دهد: با اين کار مي‌توانيم ميزان بهره‌وري را از اين افراد بيشتر کنيم. افتخاري خاطرنشان مي‌کند: خود قضات از نظر شخصي هم نگاه مثبتي به قانون حبس‌زدايي دارند زيرا اين قانون سازگاري بيشتري با قضاوت آنها دارد.

حبس زدايي ضروري است
دادستان اسلامشهر نيز در اين‌باره مي‌گويد: به دليل اين‌که بعضي قضات خيلي از قوانين را براي جرايم سبک فاقد وجاهت لازم مي‌دانند، لازم بود که قانوني تحت عنوان حبس‌زدايي تصويب شود. رسول جلالي به «حمايت» مي‌گويد: تا پيش از اين قضات به استناد بعضي از مواد قانون مانند ماده 19 و 20 قانون مجازات اسلامي، سعي مي‌کردند از ظرفيت‌هاي موجود براي تبديل مجازات استفاده کنند. بنابراين لازم بود به طور کلي قانون‌هاي جديدي جايگزين قوانين تکميلي يا تتميمي شود.دادستان اسلامشهر معتقد است که به اين دليل که مجازات حبس بسيار مجازات سنگيني است نبايد اين مجازات را علاوه بر جرايم سنگين، براي جرايم سبک هم پيش‌بيني کنند. وي مي‌گويد: زماني که يک مجرم حبس مي‌شود خانواده مجرم هم به نحوي حبس خواهد شد و از بسياري جهات در جامعه ما نظير پشتيباني عاطفي اجتماعي و اقتصادي دچار مشکل و کمبود مي‌شود. وي خاطرنشان مي‌کند: زماني که مجرم در زندان نباشد از خانواده خود در زمينه‌هاي مختلف حمايت مي‌کند، بنابراين براي جرايم سبک بهتر است تفاوت‌هايي از نظر اعمال مجازات وجود داشته باشد.جلالي، با اشاره به اينکه براي جرم‌هاي سبک مجازات‌هاي مختلفي در قانون حبس‌زدايي در نظر گرفته شده، مي‌گويد: محروميت از حقوق اجتماعي، حبس خانگي، خارج نشدن از حوزه قضايي مشخص، شرکت در مراسم مذهبي يا مراسم خاص، حضور در مکان‌هاي خاص در زمان معين از جمله مجازات‌هاي جايگزين حبس براي مجرمان خاص و کم‌خطر خواهد بود. وي ادامه مي‌دهد: مجازات‌هاي ديگري هم براي افراد کم سن و سال در نظر گرفته شده که با شرايط آنها هماهنگ‌تر است، مانند شرکت در مراسم مذهبي، کاشتن درخت يا نظافت در بعضي مکان‌ها و مدارس و امثال آن. اين مجازات‌ها مي‌تواند هم براي جامعه و هم براي فرد بسيار سودمند باشد.اين مقام قضايي خاطرنشان مي کند :با توجه به محدود بودن فضاي زندان‌ها در کشور و هزينه‌هاي فراوان مادي و اجتماعي نگهداري مجرمان در زندان حبس‌زدايي و استفاده از مجازات‌هاي جايگزين حبس خيلي زود با استقبال روبه‌رو شد.وي تصريح مي کند : در حال حاضر بعضي از زندان‌ها حتي بيش از ظرفيت‌شان مجرم دارند، در نتيجه اصلاح و تربيت زنداني به درستي صورت نمي‌گيرد. جلالي خاطرنشان مي‌کند: بر همين اساس سعي شد قانوني براي مجازات‌هاي جايگزين حبس براي مجرمان کم‌خطر به اجرا درآيد که اميدواريم براي مجرم و جامعه مفيد واقع شود.

حبس‌زدايي، مطابق موازين شرعي کشور
هر کشوري مبناي قانون خود را قوانين و عرف سرزمين خودش مي‌داند. حيات مقدم با اشاره به اين سخنان مي‌گويد: با اين حال اما بيشتر معيارهاي حقوق بين‌الملل در قواعد حبس‌زدايي رعايت شده است. وي ادامه مي‌دهد: اين مقررات بر اساس قوانين کشور و البته طبق موازين شرعي تصويب شد و اميد داريم با اجراي بيشتر آن، شاهد آسايش بيشتري در جامعه باشيم. افتخاري در اين‌باره مي‌گويد: اين قانون توسط فقها بررسي شده و همچنين زير نظر شوراي نگهبان به‌بار نشسته است؛ پس هيچ‌گونه مغايرتي با موازين شرعي و اسلام ندارد. وي اين نکته را نيز يادآور مي‌شود که ممکن است اين قانون نزديکي‌هايي با قوانين بين‌المللي داشته باشد، اما بيشتر سعي شده از مسايل ديني کشور خودمان در آن استفاده شود. حال بايد منتظر ماند و اجراي اين قانون را ديد و بعد با آماري مشخص نتيجه گرفت که حبس‌زدايي آثار مثبتي بر روي کاهش تکرار جرم و رشد فرهنگي و اصلاح فرد دارد يا خير؟مجازات‌هاي جايگزين حبس عبارت است از دوره مراقبت، خدمات عمومي رايگان، جزاي نقدي جزاي نقدي روزانه و محروميت از حقوق اجتماعي که با ملاحظه نوع جرم و کيفيت ارتکاب آن، آثار ناشي از جرم سن، مهارت، وضعيت، شخصيت و سابقه مجرم، وضعيت بزه‌ديده و ساير اوضاع و احوال در صورت گذشت شاکي و وجود جهات تخفيف تعيين و اجرا مي‌شود. در قانون مجازات اسلامي، فصل خاصي به اين جايگزين‌ها اختصاص داده شده است. کارشناسان تاکيد دارند با اجراي اين مقررات، شاهد کاهش تکرار جرم وحمايت از خانواده‌هاي مجرمان خواهيم بود. اين مجازات‌ها دست قضات را باز مي‌گذارد تا آن مجازاتي را براي مجرم در نظر بگيرند که در اصلاح او مناسب‌تر است.





برای دادن نظر، باید به صورت رایگان در سایت عضو شوید. [عضویت در سایت]



مشاوره حقوقی رایگان