بسم الله
 
EN

بازدیدها: 825

احکام خانواده و آداب ازدواج‏-قسمت بيست و يکم

  1391/1/4
خلاصه: احکام خانواده و آداب ازدواج‏-قسمت بيست و يکم
احکام نفقه
قرآن کريم:
1 - )وَعَلَى الْمَوْلُودِ لَهُ رِزْقُهُنَّ وَکِسْوَتُهُنَّ بِالْمَعْرُوفِ(217)).
"... وبه عهده صاحب فرزند )يعنى پدر( است که خوراک ولباس‏مادر را در حد متعارف بدهد."
2 - )لِيُنفِقْ ذُو سَعَةٍ مِن سَعَتِهِ وَمَن قُدِرَ عَلَيْهِ رِزْقُهُ فَلْيُنفِقْ مِمَّا آتَاهُ اللَّهُ(218)).
"تا مرد دارا به وسعت وفراوانى به زن نفقه دهد وکسى که تنگدست‏باشد از هر چه خدا به او داده نفقه دهد.."
3 - )الرِّجَالُ قَوَّامُونَ عَلَى‏ النِّسَاءِ بِمَا فَضَّلَ اللَّهُ بَعْضَهُمْ عَلَى‏ بَعْضٍ وَبِمَا أَنْفَقُوامِنْ أَمْوَالِهِمْ فَالصَّالِحَاتُ قَانِتَاتٌ حَافِظَاتٌ لِلْغَيْبِ بِمَا حَفِظَ اللَّهُ(219)).
"مردان از آن جهت که خدا بعضى را بر بعضى برترى داده است وازآن جهت که از مال خود نفقه مى‏دهند بر زنان تسلط دارند. پس زنان‏شايسته، فرمانبردارند ودر غيبت مردان حافظ حقوق شوهران مى‏باشندوآنچه را خدا به حفظ آن امر فرموده نگه مى‏دارند..."
4 - )فَإِمْسَاکٌ بِمَعْرُوفٍ أَوْ تَسْرِيحٌ بِإِحْسَانٍ(220)).
"يا با معروف نگاهش دار يا با نيکى رهايش کن."
از اين آيات چنين به دست مى‏آيد که دادن نفقه براى خانواده)همسر وفرزندان( بر حسب نياز وشايستگى ايشان ودر حدى که‏انفاق نيکى باشد وعرف آن را امرى پذيرفته ومطلوب بداند، واجب‏است. از اين رو شايسته است در انفاق به سطح خانواده نگريسته‏شود(221) ولى بايد وضع مرد را هم در نظر داشت واو را بيش از تواناييش‏مکلّف نکرد(222) پس اگر مردى توانگر است بايد خانواده خود را درتوانگريش شريک گرداند و با گشاده دستى به آنها نفقه دهد، در حالى‏که اگر در آمدى محدود داشته باشد بايد از آنچه که خدا به او داده‏انفاق کند.
وحق اداره خانه وقيمومت زن به مرد داده شده است، زيرا - غالباً -حکمت بيشترى دارد واز مال خود نفقه مى‏دهد، وبدين ترتيب مردمناسب همان مردى است که بهتر بتواند خانواده را ادراه کند وبهتربديشان نفقه دهد، وزن مناسب نيز، زنى است که فرمانبردار مردباشد وحافظ حقوق همسرش وحافظ اموال وفرزندان او باشد. ابزارسلطه بر خانواده به مرد داده شده است ودر آغاز با پند دادن وسپس‏ترک خوابگاه وبستر وسپس زدن )بامسواک(.(223)
واز آخرين آيه(224) چنين بدست مى‏آيد که عدم اداره نيکوى خانه،يعنى عدم نگهدارى از زن به شيوه معروف ونيکو، شوهر را درمعرض مجازات به از دست دادن همسر خود قرار مى‏دهد، چه درصورت امتناع مرد از انفاق کردن بر همسرش وضرر رساندن به او،حاکم شرع مبادرت به جدا نمودن اين دو از يکديگر مى‏ورزد.

حديث شريف:
1 - از ابو بصير به نقل از امام باقرعليه السلام نقل است که فرمود: "اگرمرد، زنى داشته باشد وجامه‏اى به او ندهد که بدن خويش بدان‏بپوشاند وبه او چندان خوراک ندهد که به طور طبيعى زندگى کند،امام مى‏تواند آن دو را از هم جدا کند."(225)
2 - عياشى از ابو القاسم فارسى روايت کرده که گفته به حضرت‏رضاعليه السلام عرض نمودم قربانت گردم خداوند در کتابش مى‏فرمايد:)فَإِمْسَاکٌ بِمَعْرُوفٍ أَوْ تَسْرِيحٌ بِإِحْسَانٍ(. مفهوم اين آيه چيست؟
حضرت‏عليه السلام فرمود: )فَإِمْسَاکٌ بِمَعْرُوفٍ( يعنى آزار ندادن، وانفاق‏کردن و )تَسْرِيحٌ بِإِحْسَانٍ( يعنى طلاق بر اساس آنچه قرآن مقررکرده‏است.(226)
3 - سعيد بن جبير به نقل از ابن عباس مى‏گويد: پيامبرصلى الله عليه وآله فرموده‏است: "هر که به بازار در آيد وهديه‏اى براى خانواده‏اش بخردهمچون کسى است که صدقه‏اى به قومى نيازمند رسانده است،وهديه را نخست به دختران بدهد وسپس به پسران، پس هر که‏دخترش را شاد کند گويى که اسيرى از فرزندان اسماعيل آزاد کرده‏است."(227)
4 - سکونى از امام صادق‏عليه السلام نقل مى‏کند که پيامبرصلى الله عليه وآله فرموده‏است: "هر زنى که بدون اجازه شوهرش از خانه بيرون رود، تا زمانى‏که باز گردد نفقه‏اى براى او تعلق نمى‏گيرد."(228)
5 - ابن اسنان به نقل از امام صادق‏عليه السلام درباره مردى روايت مى‏کندکه زن حامله خود را طلاق داده‏است؟
حضرت‏عليه السلام فرموده: "مهلت آن زن )عِدّه طلاق ( تا هنگامى‏است که وضع حمل کند، و تا آن زمان، مرد بايد نفقه زن رابپردازد."(229)
6 - زراره از امام باقرعليه السلام نقل مى‏کند که فرموده: "زن سه طلاقه،نفقه‏اى بر مرد خود ندارد ونفقه به زنى تعلق مى‏گيرد که مردش‏مى‏تواند )در عدّه طلاق( به او رجوع کند."(230)

تفصيل احکام:
نفقه همسر غير ناشزه، و مُطَلَّقه رجعى، و مُطَلَّقه حامله بدين‏شرح واجب است:
1 - در مقدار نفقه به سطح اجتماعى زن وشوهر نگريسته مى‏شودپس توانگر با تهيدست، وعزيز زاده با جز او متفاوت است ودر هريک از اينها عرف، ملاک است.
2 - مرد، سرپرست خانه است واوست که چگونگى نفقه را برحسب مصلحت خانواده مشخص مى‏کند؛ امورى همچون موقعيت‏خانه، چگونگى خانه، نوع خوراک وچگونگى جامه، اوقات‏مسافرت ونظاير آن. بهتر آن است که در اين موارد با همسر وفرزندان‏رايزنى ومشورت کند وجايز نيست در رفتار خانوادگى از مرز معروف‏ورفتار پسنديده تجاوز نمايد.
3 - در وجوب نفقه، تمکين شرط است، پس اگر همسر، ناشزه‏وسرکش باشد نفقه‏اى براى او تعلق نمى‏گيرد، چنان که بدون اجازه‏شوهر به مسافرتى غير واجب وغير ضرورى رود.
4 - زن متعه، نفقه‏اى ندارد ونيز زنى که طلاق بائن گرفته وحامله‏نيست نفقه‏اى نخواهد داشت، اما زن مطلقه رجعى تا پايان مدت‏عده، نفقه دريافت مى‏کند.

آداب انفاق در احاديث‏
آداب انفاق در سنت واحاديث معصومين، حکمت وآگاهى‏انسان را در اداره اقتصادى خانه مضاعف مى‏سازد، وبراى مزيداستفاده بخشى از اين آداب را يادآور مى‏شويم .
1 - قناعت به اندک وبسنده کردن به آن مستحب است. امام‏صادق‏عليه السلام مى‏فرمايد: "هر که بامقدار اندکى از معاش از خدا خشنودگردد، خدا هم با مقدار کمى عمل از او خشنود مى‏گردد."(231)
2 - مستحب است زندگى انسان به قدر کفاف باشد. از پيامبرصلى الله عليه وآله‏رسيده است که فرمود: "خوشا به حال کسى که اسلام آورده‏وزندگيش به قدر کفاف است."(232)
3 - ميانه روى در مخارج ودورى از تنگ گرفتن واسراف، مستحب‏است. داوود رقى از امام صادق‏عليه السلام نقل مى‏کند که فرموده است:"ميانه روى را خدا دوست دارد واسراف را خدا ناپسند مى‏شمارد،اگر چه هسته‏اى را بيرون فکنى که به کار آيد، يا باقيمانده نوشاک خودرا بيرون بريزى."(233)
4 - در حديثى از ابو الحسن‏عليه السلام آمده است که: "هر کس ميانه روى‏در پيش گرفت نيازمند نشد."(234)
5 - آنچه براى بدن خوب ومفيد باشد اسراف نيست، در حديثى‏از امام صادق‏عليه السلام آمده است: "اسراف در امورى است که مال را به‏تباهى کشد وبه جسم زيان وارد آورد."(235)
6 - مستحب است انسان حد وسط، بين اسراف و بخل، را برگزيند. در تفسير اين حد از امام جعفر صادق‏عليه السلام رسيده است که‏حضرت‏عليه السلام اين آيه را تلاوت فرمود: )وَالَّذِينَ إِذَا أَنفَقُوا لَمْ يُسْرِفُوا وَلَمْ‏يَقْتُرُوا وَکَانَ بَيْنَ ذلِکَ قَوَاماً(236)).
وآنان هستند که هنگام انفاق اسراف نکرده، وبخل هم نورزند،بلکه )در احسان( ميانه‏رو ومعتدل باشند.
راوى مى‏گويد: حضرت‏عليه السلام مشتى سنگريزه برداشت ودر دست‏خود محکم گرفت وفرمود: "اين همان تنگ گرفتنى است که در قرآن‏خداوند يادآور شده" وسپس مشتى ديگر سنگريزه در مشت گرفت‏ولى همه آنها را از کف رهانيد وفرمود: "اين همان اسراف است".
وسپس مشتى ديگر سنگريزه در دست گرفت ومقدارى‏از آن را رهاکرد ومقدارى نگه‏داشت وفرمود: "اين‏همان قوام وميانه روى است."(237)
7 - مستحب‏است براى خانواده با گشاده دستى عمل شود.ابوحمزه از امام زين‏العابدين روايت مى‏کند که فرمود: "پسنديده‏ترين‏شما نزد خدا کسى است که بر خانواده‏اش تنگ نگيرد."(238)
امام رضاعليه السلام مى‏فرمايد: "مرد بايد با گشاده دستى با خانواده‏اش‏رفتار کند، تا آرزوى مرگ او را نکنند."(239)
8 - بر انسان واجب است تا حد کفايت به خانواده‏اش انفاق کندوبدين ترتيب انفاق بر صدقه مقدم است تا کفايت خانواده‏اش انجام‏پذيرد، در حديثى از امام باقرعليه السلام آمده است که مردى به ايشان‏عرض کرد: در کوهستان ملکى دارم که سالانه سه هزار درهم از آن‏سود مى‏برم، دو هزار از آن را نفقه خانواده مى‏کنم، وسالانه هزاردرهم را صدقه مى‏دهم، امام‏عليه السلام فرمود: "اگر دو هزار درهم براى‏آنچه در طول سال بدان نياز دارند کافى است، تو با اين کار به خويش‏نگريسته‏اى وبه خود آمده‏اى ودر زمان حيات به کارى پرداخته‏اى که‏زنده به هنگام مرگش وصيت مى‏کند."(240)
9 - پيامبرصلى الله عليه وآله بر کسى که حق خانواده را ضايع مى‏کند نفرين‏فرستاده است. از پيامبرصلى الله عليه وآله نقل است که فرمود: "ملعون است‏ملعون، کسى که زحمتش را بر مردم افکند، ملعون است ملعون،کسى که حق نانخورهايش را تباه سازد."(241)
10 - پيامبرصلى الله عليه وآله دستور به سخاوت وگشاده دستى داده است. ازايشان نقل‏است که کسى نزد ايشان آمد وعرض کرد يا رسول‏اللَّه! ايمان‏کدام يک‏از مردم بهتر است؟ حضرت گفت: "گشاده دست‏ترين آنها."(242)
واز امام صادق‏عليه السلام روايت شده که فرمود: "يک نوجوان گنهکارگشاده دست نزد خدا محبوبتر است از پير مرد عابد بخيل."(243)
11 - آدمى نبايد از فقر در هراس باشد، چون به بخل گرفتارمى‏شود از امام‏عليه السلام نقل شده که فرمود: "خداوند براى بنده به قدرمخارج او، از آسمان کمک مى‏فرستد، وهر که به عوض دادن‏خداوند يقين کند با جان ودل انفاق مى‏کند."(244)
12 - مستحب است آدمى هر روزه ولو به مقدار يک درهم هزينه‏کند، از امام رضاعليه السلام نقل است که يکى از غلامان بر ايشان وارد شدواو فرمود: "آيا امروز چيزى هزينه کرده‏اى؟" اوگفت: خير،امام‏عليه السلام فرمود: "پس خدا از کجا به ما عوض دهد، برو هزينه کن ولوبه اندازه يک درهم."(245)
ودر حديثى از امام صادق‏عليه السلام نقل شده است که فرمود: "هر که‏چهار چيز را به جاى آورد چهار خانه در بهشت خواهد داشت: انفاق‏کند واز فقر نهراسد. با مردم با انصاف رفتار کند. در جهان سلام‏وصلح را گسترش دهد. لجاجت را ترک کند اگر چه حق با او باشد."(246)
13 - مستحب است شخص مسلمان با انفاق، صله رحم کند. ازامام صادق يا باقرعليه السلام نقل است که به ميسر فرمودند: "اى ميسر!گمان مى‏کنم با کسانت صله رحم مى‏کنى" عرض کرد: فدايت گردم‏آرى، من در بازار، نوجوان بودم ودو درهم مزدم بود، يک درهم را به‏عمه‏ام ودرهم ديگر را به خاله‏ام مى‏دادم. امام‏عليه السلام فرمود: "به خداسوگند دو بار اجل تو رسيده است وهر بار )به خاطر اين صله رحم(به تأخير افتاده است."(247)





نويسنده:آيت الله محمد تقي مدرسي





برای دادن نظر، باید به صورت رایگان در سایت عضو شوید. [عضویت در سایت]



مشاوره حقوقی رایگان