بسم الله
 
EN

بازدیدها: 730

رابطه سياسي مجلس و قوه مجريه(نظارت و ارزيابي)-قسمت سوم

  1391/1/2
خلاصه: رابطه سياسي مجلس و قوه مجريه(نظارت و ارزيابي)-قسمت سوم
مبحث دوم:
کسب اطلاع توسط نمايندگان و مجلس
مجلس مي تواند در امر کسب اطلاعات پيشقدم شود و مطالب لازم را به منظور نظارت و ارزيابي کار دولت فراهم آورد. وسائل کسب اطلاعات مذکور به دو گروه تقسيم مي شود: يک گروه از اين وسائل در اختيار فرد فرد نمايندگان, و گروه ديگر از اين وسائل در اختيار مجلس است. تفسير شوراي نگهبان در خصوص مواد قانون اساسي مربوط به اين بحث بدين گونه است که حدود فعاليت نمايندگان در مورد کسب اطلاع محدود به موارد خاص است. در نتيجه شوراي نگهبان سئوال نماينده را از نخست وزير و يا تحقيق و تفحص فرد فرد نمايندگان را مستقيماً يا با واسطه خاص و بدون نظر مجلس, مغاير قانون اساسي مي شناسد و اين دو مورد را حق مجلس مي داند.
الف. وسائلي که در اختيار فرد فرد نمايندگان است
وسائلي که براي کسب اطلاع در اختيار هر يک از نمايندگان قرار دارند و با استفاده از آنها يک نماينده يا چند تن از آنها با هم مي توانند مستقلاً و بدون کسب موافقت مجلس, اطلاعات مورد نظر را به دست آورند, عبارتند از تذکر و سئوال.
1. تذکر
تذکر, با توجه به ساختي که دارد, و شيوه اي که براي نتيجه گيري از آن بکار مي رود, مي تواند به صورت يکي از وسائل کسب اطلاع نماينده درآيد و در واقع به جاي سئوال کتبي بنشيند.
طبق ماده 144 آئين نامه داخلي مجلس در صورتيکه نماينده اي صلاح انديشيهائي داشته باشد و يا در يکي از سازمانهاي دولتي يا وابسته به دولت و يا موسساتي که باسرمايه يا کمک مالي دولت اداره مي شود, يا هر نوع سازمان و موسسه که بعضاً و يا کلاً از وجوه عمومي اداره مي شود, عمليات مخالف اصول يا برخلاف قانون و مقررات قانوني مشاهده نمايد و يا از سوء جريان اداره اي اطلاع پيدا کند, حق دارد راجع به آن موضوع توسط رئيس هر چه زودتر به وزير مسئول و يا نحست وزير کتباً تذکر دهد.
رئيس در اولين فرصت مجلس تذکر او را به دولت يا مسئول مربوط ابلاغ و خلاصه آن در مجلس عنوان مي نمايد. وزير مسئول و يا نخست وزير بايد پاسخ کتبي را مستقيماً به نماينده ابلاغ نمايد.
نمايندگان با استفاده از تذکر مي توانند:
اولاً_ صلاح انديشيهاي خود را عنوان کنند, و بدين ترتيب تذکر را به وسيله اي براي تصريح نظرات خويش در خصوص برخي از مسائل مهم مربوط به اداره کشور يا سياست عمومي دولت, مبدل سازند.
ثانياً _ در مورد عمليات مخالف اصول يا برخلاف قانون و ياسوء جريان اداري يادآوريهاي لازم را بنمايد و در واقع با اعتراض خود را متوجه امور خلافي سازند که گهگاه در پيچ و خم جريانهاي اداري و دستگاههاي متعهد و پيچيده آن صورت مي گيرد و از نظر مسئولان درجه اول پنهان مي ماند.
در هر دو حال, پاسخ کتبي به تذکر, توسط مسئولان يعني وزيران يا نخست وزير, حاوي اطلاعات قابل توجهي در خصوص امر مورد تذکر و مقدمه اي براي نظارت و ارزيابي است؛ بدين معني که پاسخ نشان خواهد داد که که وزير يا نخست وزير در مورد صلاح انديشيها چه نظري دارد و تا چه حد سياست عمومي دولت و يا برنامه هاي مهم آن با اين صلاح انديشيها مطابقت يا مغايرت دارد, و نيز روشن مي کند که وزير يا نخست وزير درباره عمليات غير قانوني و سوء جريان اداري چه نظري دارد و چه اقدامي بعمل آورده است و يا چه توضيحي براي رفع ابهام و حل مشکل دارد. علاوه بر اين چنانچه پاسخها مستدل و با استفاده از اطلاعات ماموران صاحب صلاحيت و آشنا به امور وزارتخانه تنظيم شده باشد, براي حل مشکلات حوزه انتخابيه تذکر دهنده قابل استفاده است و به نماينده امکان مي دهد که با بهره جوئي از اين ساز و کار, بين دولت و مردم ارتباط منظم برقرار نمايد.
2. سئوال
با طرح کردن سئوال, نماينده از وزير مي خواهد که درباره يکي از وظايف خود به تبيين و توضيح بپردازد و رفع ابهام کند و اطلاعات و نظارت است, و اعضاي دولت ناگزير خواهند بود که به دنبال طرح آن, کارهاي خود را توجيه کنند. سئوال کننده مي تواند مطلب را به گرفتن اطلاعات محدود نمايد و يا کار را به بازخواست و پرس و جوي نکته بکشاند. سئوالي که محدود به کسب اطلاع باشد, از يکسو با تذکر قابل مقايسه است و از سوي ديگر نيز ممکن است اصولاً در مجلس مطرح نشود؛ يعني نماينده از وزير مربوط کتباً يا شفاهاً منتهي بطور غير رسمي اطلاعات لازم را کسب نمايد. کعذلک طرح اين گونه پرسشها در مجلس با قانون اساسي مطابقت دارد. طرح سئوالات و برقراري مباحثه ميان دولت و مجلس, گزارشگر اهميت مجلس در نظام سياسي و رشد و توسعه نمايندگي مردم در قوه مقننه و مجلس است؛ اما در عين حال طرح سئوال نبايد به معني تحت فشار قرار دادن وزير يا دولت باشد. چنانچع طرفين_يعني مجلس و دولت_با طيب خاطر در گردونه سئوال و جواب قرار گيرند و اطلاعات را مبادله کنند و دولت توضيحات و تبيينات کافي را عرضه نمايد, مسائل حل و فصل مي شود و کار منجر به استيضاح نمي شود؛ اما اگر پاسخ و توضيح کافي نباشد؛ در حقيقت سئوال خود مقدمه اي بر استيضاح مي گردد.
(1)سئوال بايد کتباً تنظيم شود و صريح و مختصر باشد و در جلسه رسمي به رئيس مجلس داده شود و در همان جلسه نيز عنوان آن توسط رئيس قرائت گردد و فوراً براي وزير مربوط ارسال شود و علاوه بر آن در ظرف 48 ساعت نيز تکثير گردد و در اختيار نمايندگان قرار گيرد.
(2)سئوال بايد در حدود وظايف هر يک از وزراء باشد و اعم از مسائل داخلي و خارجي کشور است. نکته مهمي که بايد بدان اشاره کرد اين است که مجلس نمي تواند نخست وزير را مورد سئوال قرار دهد. بهنگام تنظيم آئين نامه داخلي مجلس, مواد مربوط به سئوال طوري تنظيم شده بود که نخست وزير را هم شامل مي شد؛ اما مطابق نظر شوراي نگهبان آن قسمت از اين متن مغاير قانون اساسي است که اجازه مي دهد هر يک از نمايندگان نخست وزير را مورد سئوال قرار دهد؛ زيرا در اصل 88 تصريح شده است که نمايندگان از وزير مسئول مي تواند سئوال کند و سئوال به مفهوم مذکور در قانون اساسي از نخست وزير پيش بيني نشده است. بنابراين مواد مربوط به سئوال به گونه اي اصلاح شد که تنها وزير سئوال قرار گيرد.
(3)بر طبق اصل هشتاد و هشتم قانون اساسي هر يک از وزيران که مورد سئوال قرار گيرد, مکلف است حداکثر ظرف ده روز از تاريخ ابلاغ سئوال در مجلس حضور يابد و پاسخ دهد. در صورتيکه تاخير شود, از طرف رئيس مجلس بازخواست مي شود و در صورتيکه وزير به مناسبتي تاخير در پاسخ را لازم ببيند بايد رسماً تقاضاي تاخير نمايد. در عين حال تقاضا در مجلس مطرح مي شود و مطابق ماده 146 آئين نامه داخلي مجلس, مخالف و موافق هر کدام پنج دقيقه صحبت مي کنند اين تقاضا راي گيري مي شود.
(4)پس از آنکه وزير در مجلس حاضر شد, سئوال از طرف نماينده سئوال کننده و يا چنانچه سئوال به امضاي چند تن از نمايندگان باشد, توسط نماينده منتخب سئوال کنندگان مطرح مي شود. سئوال کننده پنج دقيقه درباره سئوال خود توضيح مي دهد و پس از اتمام وزير و يا قسمتي از آن, ده دقيقه ديگر صحبت مي کند. وزير جمعاً مي تواند پانزده دقيقه در پاسخ سخن بگويد و ممکن است استفاده از يک قسمت از وقت خود را به بعد از صحبت نهائي سئوال کننده موکول نمايد.
(5)در صورتيکه سئوال کننده از پاسخ وزير قانع شود, پرونده سئوال بسته مي شود؛ اما اگر نماينده قانع نشود از رئيس مجلس تقاضا مي کند که سئوال را به کميسيون بفرستد. کميسيون سئوالات مکلف است از تاريخ ارجاع سئوال بدون فوت وقت ظرف 15 روز براي روشن شدن مطلب بهر طريق که صلاح مي داند به موضوع رسيدگي کند؛ يعني مي تواند سوابق امر را بخواهد و يا از شخص وزير توضيح کتبي يا شفاهي اخذ کندو يا بهرگونه تحقيق ديگري که لازم بداند, دست يازد. پس از انجام رسيدگي, کميسيون گزارش خود را تنظيم مي کند و به مجلس تقديم مي نمايد. اين گزارش در خصوص در دستور هفته بعد مجلس قرار خواهد گرفت؛ اما بدون بحث در مجلس قرائت خواهد شد.(ماده147 آئين نامه داخلي مجلس). بدين سان, طرح سئوال در مجلس و پاسخ وزير و نيز بررسي در کميسيون_در صورتيکه نماينده قانع نشود و تحقيق و تفحص بيشتر را لازم ببيند_و سرانجام طرح و گزارش کميسيون در مجلس, موجب گردآوري اطلاعات قابل استفاده براي مجلس و اطلاع مجلس از اين اطلاعات و در نتيجه نظارت و تا حدودي ارزيابي کار يک يا چند دستگاه اجرائي مي گردد.





برای دادن نظر، باید به صورت رایگان در سایت عضو شوید. [عضویت در سایت]



مشاوره حقوقی رایگان