بسم الله
 
EN

بازدیدها: 725

رابطه سياسي مجلس و قوه مجريه(نظارت و ارزيابي)-قسمت دوم

  1390/12/12
خلاصه: رابطه سياسي مجلس و قوه مجريه(نظارت و ارزيابي)-قسمت دوم
در مجلس خبرگان اين دو نکته, يعني ساخت و وظيفه مجلس صريحاً مطرح گرديده و با توجه به آنها, به پرسش بالا پاسخ داده شده است.
1. مذاکرات خبرگان: ج2, ص730 و 731.
2و3. تعبيرات امام مدظله, خطاب به نمايندگان در روز يکشنبه4 خردادماه 59.
4. تعبير امام مدظله, خطاب به نمايندگان در روز دوشنبه4 بهمن ماه61.
اولاً _ مراجعه مردم به نمايندگانش يک امر طبيعي خواهد بود و براي همين امر طبيعي که خودبخود پيش مي آيد طرح نودم در نظر گرفته شده است. زيرا در واقع براي احقاق حقوق از دو راه مي توان وارد شد: يک وقت است که از کسي شکايتي هست و به دادگاه مراجعه مي شود تا آنها رسيدگي کنند و يک وقت از طريق باخبر کردن مردم و نمايندگان مجلس و منعکس شدن در مجلس جوي به وجود مي آيدکه فرد را به حقش مي رساند. يعني در واقع يک نوع ضمانت اجراي معنوي براي رسيدن به حقوق فراهم مي آيد و اين راه مانع از طرح شکايت در مراجع صلاحيتدار ديگر نيست. در حقيقت مضمون همان مطلب است که: لايحب الله الجهربالسوء من القول الا من ظلم و کان الله سميعاً عليماً(سوره نساء آيه 148) ظلمي شده است که هم مي توان به محکمه صالحه شکايت کرد و هم مي توان از طريق نمايندگان مجلس به حق خود رسيد. اين دو راه به هيچ وجه با هم منافات ندارد. در اسلام هم اگر به من ظلمي شود, مي توانم در مسجد برخيزم و داد بزنم....
البته با توجه به روشي که کميسيون مامور اين امر در مجلس در پيش گرفته است, شاکيان نخست بايد از طرق قانوني حق خود را بخواهند و چنانچه همه راههاي مربوط را پيمودند و نتيجه نگرفتند, از طرز کار قوا به مجلس شکايت برند. بدين سان تمامي استدلال بالا به قوت خود باقي است, به شرط آنکه مراجعه به بقيه مقامات را مقدم بر مراجعه به مجلس بدانيم.
ثانياً_ بر اثر اين شکايات نمايندگان از اوضاع و احوال حوزه انتخابيه خود با خبر مي شوند و اين شکايتها معمولا مي تواند مقدمه سئوال نمايندگان از دولت قرار گيرد و در واقع از طريق خبر کردن نمايندگان و منعکس شدن مطلب در مجلس, جو مساعد در مورد يک امر يا امور معين پيش مي آيد و کار را به سامان مي رساند؛ مضافاً اينکه شکايت از نحوه کار قواي کشور است که ممکن است در اين نحوه کار انحرافي نهفته باشد.... و ملت احتمال انحراف بدهد و شکايت کند. در اين حالت به اصطلاح شکايت را عموم مردم از عموم مي کند.
3. از لحاظ دامنه کار, بايد دانست که مطابق قانون اساسي, اشخاص مي توانند از قواي سه گانه نزد مجلس شکايت کنند. حق نظارت با اين وسعت به هيچ يک از دستگاهها داده نشده است. در واقع مردم, هم مي توانند از نحوه کار مجلس به خود مجلس شکايت کنند و مجلس با رسيدگي به آن شکايتها, از خود انتقاد کند, و هم مي توانند از طرز کار قواي مجريه و قضائيه به مجلس شکايت نمايمد. و مقصود از قوه مجريه و قوه قضائيه کليه سازمانهائي است که به نحوي از انحاء زير نظارت اين قوه هستند. قانون اجازه مکاتبه و تحقيق مستقيم به کميسيون اصل 90 مصوب 1/11/59 و ماده 44 آئين نامه داخلي مجلس در اين مورد صراحت دارد که کميسيون اصل 90 مي تواند با قواي سه گانه جمهوري اسلامي و تمام وزارتخانه ها و ادارات و سازمانهاي وابسته به آنها و بنيادها و نهادهاي انقلابي و موسساتي که به نحوي از انحاء به يکي از قواي فوق الذکر مربوط مي باشند, مکاتبه يا به آنها مراجعه نمايند. در مورد قوه مجريه يادآوري اين نکته بجاست که در متن مربوط به اصل 90 ابتدا اصطلاح دولت به جاي قوه مجريه آمده بود. در مجلس خبرگان, بهنگام تصويب اصل مذکور, اين سئوال مطرح گرديد که آيا اصطلاح دولت شامل رئيس جمهور هم مي شود يا نه؟ و براي رفع اشکال, اصطلاح قوه مجريه جايگزين شد؛ زيرا مطابق اصل ديگر قانون اساسي رئيس جمهور, رئيس قوه مجريه است.
باري, رسيدگي به شکايت مردم از طرز کار يکي از قوا, موجب آگاهي مجلس از چگونگي کار آنها مي شود؛ بدين معني که وظيفه رسيدگي مذکور در اين اصل, همعنان با تکليف پاسخگوئي به شاکي و مطلع ساختن عامه است. در نتيجه رسيدگي بايد به معني واقعي صورت گيرد و بدين گونه است که نحوه رسيدگي و چگونگي اجراي اصل نودم قانون اساسي اهميت دارد.
ب _ چگونگي اجراي اصل نودم
اجراي اصل نودم قانون اساسي, از طرف مجلس شوراي اسلامي, به عهده يکي از کميسيونهاي دائمي مجلس به نام کميسيون اصل نودم نهاده شده است. مطابق ماده 44 آئين نامه داخلي مجلس, کميسيون براي تحقق بخشيدن به اهداف مذکور در اصل 90 تشکيل مي گردد و به ترتيب زير عمل مي کند:
1. کميسيون اصل 90 اجازه دارد که با مراکز و موسسات مکاتبه و يا به آنها مراجعه نمايد و براي رسيدگي به شکاياتي که از طرف مسئولان مربوط بدون جواب مانده و يا جواب قانع کننده بدانها داده نشده است, و نيز به منظور رفع مشکلات, توضيح بخواهد. مراکز مذکور موظفند در اسرع وقت جواب کافي بدهند.
2. شکايات از دو طريق به کميسيون اصل 90 مي رسد: يک دسته که قسمت اعظم شکايات را تشکيل مي دهد, از طرف مردم و يا نمايندگان مستقيمابه کميسيون اصل 90 مي رسد, و دسته ديگر را مردم براي رياست مجلس مي فرستند.
3. براي آنکه کميسيون به شکايات رسيدگي کند, اين شکايتها بايد واجد دو شرط باشند:
شکايات بايد داراي امضاء و نشاني کامل و مدارک لازم دال بر صحت محتواي نامه باشد. شکاياتي که داراي امضاء و نشاني نباشد, بايگاني مي شود و کميسيون از فرستندگان شکايات ناقص مي خواهد که شکايات خود را از نظر مدارک کامل کنند.
شاکي بايد کليه مراحل قانوني را طي کرده باشد؛ يعني به مسئولان اجرائي مراجعه کرده و جواب نگرفته و يا جواب قانع کننده دريافت ننموده باشد. کميسيون به شاکيان که مراحل قانوني را طي نکرده باشند, نقص کارشان را توضيح مي دهد و آنها را راهنمائي مي کند تا به مسئولان مربوط رجوع نمايند.
4. کميسيون اصل 90 مجلس, با تقسيم کارها و سازماني کردن شکايات, بخشي از شکايتها را با کميسيونهاي مربوط در مجلس نيز در ميان مي گذارد, تا آن قسمت از شکايات که مربوط به نارسائيهاي قانوني و مقررات پيچيده و دست و پاگير است, از قسمت ديگر تفکيک گردد و براي آنها راه حل مناسب قانوني انديشيده شود.
5. شکاياتي که همه مراحل قانوني را گذرانده و بي نتيجه مانده باشند پس از وصول به کميسيون مورد رسيدگي قرار مي گيرند. با دستگاههاي مربوط مکاتبه مي شود و يا به آنها مراجعه مي گردد و در خصوص آنها و رفع مشکلات توضيح خواسته مي شود و پس از دريافت پاسخ کافي براي شکايات, اين پاسخ به شاکي عرضه مي گردد و مسائل مربوط به عامه نيز از طريق گزارش عملکرد اصل 90 به مجلس و روزنامه ها و راديو و تلويزيون داده مي شود.
در طي مدتي که کميسيون اصل 90 شوراي اسلامي فعاليت داشته است, با نتيجه گيري از محتواي شکايات,
اولاً_ براساس طرحي که به مجلس تقديم کرد, در تاريخ 1/11/59 اجازه مکاتبه و مراجعه مستقيم به سازمانهاي مختلف را از مجلس شوراي اسلامي گرفت.
ثانياً_ در مورد تهيه و تدوين برخي برخي از قوانين تذکراتي داده است که مورد توجه قرار گرفته و به نتيجه رسيده است.
ثالثاً_ در ضمن تشکيل جلسات با مسئولان امر و نيز اعزام هياتهاي مختلف, يک بخش از مسائلي را که مبناي شکايات است, مورد بررسي قرار داده است.
براساس گزارش عملکرد سال 1360 کميسيون اصل 90 که در تاريخ 15/12/61(جلسه 305) به مجلس عرضه شد, از تعداد نزديک به 71000 شکايت که در سال 1360 به کميسيون اصل 90 رسيده است تنها 1138 شکايت مطابق ضوابط کميسيون, قابل بررسي بوده است. بقيه شکايات يا مراحل اجرائي لازم را قبلاً طي نکرده و يا تکراري (در حدود 20000) بوده اند. بررسي اين شکايات از لحاظ جامعه شناسي حقوقي هم مفيد است؛ همچنين راهنماي با ارزشي است براي اداره امور و نيز انجام وظايفي که بر عهده مجلس است. مجلس از طريق کليه اين شکايتها در جريان کارها قرار مي گيرد و از طرز کار قواي سه گانه , از جمله قوه مجريه مطلع مي شود, و براساس اين اطلاعات, نظارت و بررسي و ارزيابي کار آنها را سامان مي بخشد و با توجه به سئوالاتي که از دستگاهها مي کند و يا مراجعاتي که مي نمايد و توضيحاتي که دريافت مي کند, شيوه رفتار خود را در قبال قوه مجريه معين مي سازد.





برای دادن نظر، باید به صورت رایگان در سایت عضو شوید. [عضویت در سایت]



مشاوره حقوقی رایگان