بسم الله
 
EN

بازدیدها: 1,585

ارش و ماهيت آن-قسمت سوم

  1390/11/11
خلاصه: ارش و ماهيت آن-قسمت سوم
4_تعريف ارش

ارش در لغت به معاني مختلفي مانند ارج، اندازه معيني از دست (حدود نيم متر)، خصومت و اختلا‌ف، برانگيختن و شوراندن بعضي بر بعضي ديگر و خونبهاي جراحت آمده است. در اصطلا‌ح حقوقي ارش مقدار مال غير معيني است که به سبب صدمه و نقص حاصل از جنايت به وسيله جاني پرداخت مي‌گردد و نيز به مالي که به سبب نقص مضمون در مال اخذ مي‌شود، ارش گفته مي‌شود.(13)

ماده 367 قانون مجازات اسلا‌مي‌در تعريف ارش بيان مي‌دارد:هر جنايتي که بر عضو کسي وارد شود و شرعاً مقدار خاصي به عنوان ديه براي آن تعيين نشده باشد، جاني بايد ارش بپردازد.

گاه ارش در معناي حکومت به کار رفته است؛ اما تفاوت‌هايي ميان اين دو وجود دارد، از جمله اين که حکومت همان صلح قهري با تعيين مبلغي از سوي حاکم و ... براي فصل خصومت است و ارش تعيين مبلغي با در نظر گرفتن ديه انسان و از طريق کارشناسي است.(14) اين امر در ماده 495 قانون مزبور به صراحت اشاره شده است. بدين صورت که در تمامي‌مواردي که به موجب مقررات اين قانون ارش منظور گرديده، با در نظر گرفتن ديه کامل انسان و نوع و کيفيت جنايت، ميزان خسارت وارد شده طبق نظر کارشناس تعيين مي‌شود.

حکم به پرداخت ارش منوط و مشروط بر آن است که نه در قانون و نه در شرع، براي آن عضو ديه‌اي تعيين نشده باشد. بديهي است چنانچه براي عضو يا جراحتي با وجود سکوت قانون، در شرع ديه‌اي مقرر شده باشد، با استناد به اصل 167 قانون اساسي و ماده 214 قانون آيين‌دادرسي کيفري مصوب 1378 بايد همان ديه از منابع اسلا‌مي‌و فتاوي معتبر، به عنوان ديه مقرر مورد حکم قرار گيرد.

1-4_ ارش مازاد بر ديه

در مورد اکثر ارش و اين که آيا مي‌تواند مقدارش بيشتر از ديه کامل باشد يا خير، نظر صريحي وجود ندارد. بنا به نظر آيت‌الله العظمي خوئي« در جنايات مادون نفس چنانچه براي تلف عضو يا نقص و صدمه‌اي که بر آن وارد آمده است، ديه‌اي مقدر نشده باشد، ارش گرفته مي‌شود.»(15)

امام خميني (ره) نيز در پاسخ به استفتائي در صفحه 158 از کتاب موازين قضايي راجع به ارش و حکومت فرموده‌اند:« در هر موردي که تقدير شرعي براي جنايت نباشد در آنجا ارش ثابت است که عبارت از مقداري از ديه نفس به نسبت تفاوت بين قيمت صحيح و معيب است...»(16)

در ماده 495 قانون مجازات اسلا‌مي‌نيز آمده است که ارش با در نظر گرفتن ديه کامله انسان و ... تعيين مي‌شود.

شايد با توجه به عبارات يادشده چنين به نظر برسد از آنجايي که ارش اولا‌ً، در جنايات مادون نفس است و ثانياً، مقداري از ديه نفس مي‌باشد، پس مقدار ارش نمي‌تواند بيش از مقدار ديه کامل باشد.(17) اما اين استدلا‌ل و نتيجه‌گيري درست به نظر نمي‌رسد. به عنوان مثال، ممکن است در تصادف يک عابر با يک خودرو جراحات متعددي به اعضاي وي که ديه مقدر ندارند (مانند اعضاي داخلي) وارد شود و مجموع ارش‌هاي تعييني براي آنها بيش از ديه کامل باشد، بنابراين هيچ لزومي‌ندارد که در يک ضربه واحد يا حادثه واحد مجموع مقدار ارش تعييني کمتر از ديه نفس باشد؛ چرا که چنين الزامي‌تضييع حق مسلم _مجني عليه خواهد بود که با هيچ يک از موازين حقوقي وقضايي سازگار نيست.

در نتيجه با توجه به قواعد حقوقي و بدون توجه اشکالي، در يک حادثه ممکن است مجموع ارش‌هاي تعييني براي اعضاي مختلف حتي چندين برابر ديه نفس باشد. همان طور که ممکن است در حادثه واحد براي شخص واحد چندين ديه تعيين شود.

5_ماهيت ارش

هر چند در تعريف ارش و تطبيق کامل آن بر ديه، اختلا‌ف نظرهايي وجود دارد؛ اما آنچه مسلم است اين که ارش به نوعي جنبه جبران خسارت دارد و در ماهيت امر، نوعي ديه است که آن را ديه غير مقدر ناميده‌اند. اين نامگذاري در نظريات مشورتي اداره حقوقي، نظرات برخي از فقهاي عظام، نشست‌هاي قضايي و نظرات برخي از حقوقدانان به صراحت آمده است.

باوجود اين که ارش ماهيتاً نوعي ديه است و از ماهيت دوگانه ديه تبعيت مي‌کند؛ اما نگارنده معتقد است که ارش به طور کامل بر ديه منطبق نيست و دربرخي احکام متفاوت از ديه مي‌باشد. از جمله دلا‌يل اين اعتقاد، وجود صراحت قانوني در تفکيک اين دو از يکديگر و تفاوت‌هايي است که خواهد آمد.





برای دادن نظر، باید به صورت رایگان در سایت عضو شوید. [عضویت در سایت]



مشاوره حقوقی رایگان