بسم الله
 
EN

بازدیدها: 1,582

اهل ذمه-قسمت دوم

  1390/10/3
خلاصه: اهل ذمه-قسمت دوم
حقوق اهل ذمه
اقليت ها در هر نظام حقوقي از حقوقي برخوردارند که اين حقوق کم و بيش در ارزيابي آن نظام معيار و محک سنجش به شمار مي آيند لذا با توجه به ديدگاه ها اسلام و نبي مکرم اسلام و بيان آن، نشانگر استحکام و همه نگري نظام اسلامي به حقوق عامه اديان و اهميت دادن به گفتمان عدالت حقوقي است. مقصود اصلي از تشريع پيمان ذمه ايجاد محيط امن و تفاهم و زندگي مشترک و همزيستي مسالمت آميز ميان فرقه هاي مختلف مذهبي در داخل قلمرو حکومت اسلامي است.
به سبب قرارداد ذمه اقليت هاي ديني از حقوق و امتيازاتي برخوردارند که مسئوليت سنگين اين وظيفه به عهده دولت اسلامي بوده و مادامي که ذميان بر پيمانشان وفادار بمانند مورد حمايت اسلامند.

الف: مصونيت
اسلام درصدد تأمين صلح و امنيت عمومي است، از اين رو يکي از امتيازاتي که براي اهل ذمه قائل است مصونيت همه جانبه است. تعهد مبني بر تأمين مصونيت همه جانبه به دو صورت در قراردادهاي ذمي قيد مي شود: يکي خودداري مسلمانان از هرگونه تجاوز به مال، جان و ناموس آنها ديگري حمايت و تأمين جاني، مالي و عرض ذميان و دفاع از آنها در برابر تجاوز بيگانگان (بلاذري /167؛ الزحيلي /729) بدين ترتيب از رواياتي که از نبي اکرم و به واسطه از ائمه صادر شده است استفاده مي شود که حکومت اسلامي متعهد از جان، مال و ناموس اهل ذمه دفاع نموده و حفظ نمايد. (ابن کثير 4/29)

ب: آزادي مذهب
با توجه به آيات الهي و پيمان هاي ذمه اي که در صدر اسلام بين پيامبر و اهل کتاب منعقد شده است روشن مي گردد ذمي ها از لحاظ مذهبي، حق برپايي مراسم مذهبي را داشته و در امنيت کامل هستند و اماکن مقدس آنها محترم است، چنانچه در قرآن کريم نيز صيانت عبادتگاه هاي اهل ذمه يکي از اهداف جهاد اسلامي قلمداد شده است (بقره /136 و 285؛ آل عمران /75 و 50 و 113؛ نساء /47؛ هود /120؛ فاطر /4و 31؛ احقاف /35؛ مائده /44 و 68)
البته اين حکم درباره عبادتگاه هاي موجود در زمان انعقاد قرارداد ذمه است اما احداث معابد جديد تابع قرارداد ذمه است. (رئيسي، ترجمه فتحعلي اکبري /166)

ج: آزادي فعاليت هاي اقتصادي و روابط بازرگاني
نظام کلي اقتصاد اسلامي براساس اصل احترام به مالکيت فردي استوار شده و انواع فعاليت هاي اقتصادي و روابط بازرگاني بر اين مبنا تنظيم گرديده است. اسلام براساس اصل مزبور مالکيت اقليت هاي ديني را محترم مي شمارد و کسي حق ندارد بدون مجوز قانوني در اين زمينه دخالت کند. سيره پيامبر در روابطي که با يهوديان و مسيحيان متحد خويش داشت مقياس اين حقوق است. پيامبر اکرم با يهوديان مدينه داد و ستد مي کردند و از آنان وام مي گرفتند. از بازرگانان ذمي به جز جزيه، مالياتي دريافت نمي شد، از آنجايي که اسلام به سلامت اقتصادي در جامعه اسلامي سفارش نموده است لذا فعاليت هاي اقتصادي که در حيط قانون اسلامي بوده را تأييد مي نمايد و معاملاتي که حرام بوده و مالکيت آنها از نظر اسلام مردود است را قانون همگاني دانسته و اين محدوديت را در تمام معاملات چه با ذميان و چه سايرين، همگاني دانسته و جزء قانون به شمار مي آورد، لذا مسلمانان مي توانند در فعاليت هاي بازرگانيشان با ذميان در چهارچوب قانون اسلامي، شرکت هاي تجاري تشکيل داده، وام بدهند، وام بگيرند، يا از طريق رهن، وديعه، مزارعه، مضاربه، مصالحه، وکالت، ضمان، حواله، برات و نظاير آن روابط اقتصادي برقرار نمايند.

د: رفتار مسالمت آميز با اهل ذمه
بنابر روايت نبي اکرم همزيستي مسالمت آميز و ايجاد مودت و دوستي با اهل ذمه امري است که مسلمانان در روابط خود با ديگران مي توانند از آن بهره بگيرند لذا ايشان پيوسته به رعايت عدالت، انصاف، اداي حقوق و پرهيز از اذيت پيروان مذاهب ديگر توصيه نموده اند (عبدالفتاح /274؛ بلاغي /57)
حسن روابط و رابطه دوستانه و محبت آميز پيامبر و اهل کتاب به خصوص مسيحيان را پس از بعثت وي مي توان در قضيه هجرت مسلمانان به کشور حبشه اشاره نمود. شايد به خاطر همين حسن رابطه دور از هرگونه تعصب مذهبي موجب گرديده بود که پيامبر مسلمانان مکه را از آزار و شکنجه هاي مشرکين به حبشه گسيل داشت. (ابن هشام 1/325)
پيامبر پس از مهاجرت از مکه و تشکيل حکومت اسلامي در مدينه نيز کمال حسن همجواري و روابط انساني و معنوي را با يهوديان مدينه مراعات نمودند و از همان آغاز با امضاء پيمان نامه نه تنها به يهوديان مدينه وعده هرگونه همکاري و مساعدت دادند بلکه اصولا آنان را با مسلمانان به عنوان امت واحد معرفي کردند.
پيامبر اکرم شدت عمل هايي را هم که در خصوص اهل کتاب هايي که در مقام مبارزه برمي آمدند (يهوديان مدينه و خيبر) داشتند، به جاهاي ديگر تسري نمي دادند و اهل کتاب هاي ساير مناطق در آزادي کامل به سر مي بردند و در مورد کساني که طرف جنگ با پيامبر بودند نيز مانند يک گروه غالب عمل نمي کردند بلکه تنها در حد ضرورت با آنها مقابله مي فرمود (ابن آدم القرشي /50)
حسن ارتباط و خلق حسن پيامبر نه تنها در روابط تجاري شامل حال اهل ذمه بود و واليان و استانداران حکومتي را به مراعات حال آنان سفارش مي نمود و از بدخلقي و زور در مطالبه ماليات بيش از توان اهل جزيه پرهيز مي داد (ابويوسف /123 و 125؛ ابن هشام 4/29؛ حر عاملي 11/43) بلکه در نحوه تعامل و روابط اجتماعي ايشان نيز پديدار بود چنانچه در تشييع جنازه آنها شرکت مي نمود و اعتراض کنندگان را نيز سفارش مي نمود و مي فرمودند اينان (اهل جزيه) نيز انسان هستند (بخاري 1/228؛ مارسل بواذار /102 و 104) و يا رابطه دوستانه پيامبر با ورقه بن نوفل پسرعموي حضرت خديجه که از کشيشان بزرگ مسيحي و از مصدقان نبوت ايشان بود موجب شد که ابن نوفل مشوق حضرت خديجه در ايمان آوردن به نبوت پيامبر باشد (ابن هشام 1/181)


مشاوره حقوقی رایگان