بسم الله
 
EN

بازدیدها: 2,468

اهل ذمه-قسمت اول

  1390/9/22
خلاصه: اهل ذمه-قسمت اول
اهل ذمه چه کساني هستند و پيمان ذمه با چه کساني بسته مي شود
به اتفاق نظر فقهاي شيعه بلکه فقهاي اسلام با توجه به آيات و روايات و سيره نبوي اخذ جزيه مخصوص اهل کتاب بوده و مستند آن آيه 29 سوره توبه است و گروه هاي ديگر مشرکين و يا پيروان مذاهب غير الهي و يا آنچه در الهي بودن آن ترديد است پيمان ذمه جايز نيست (توبه /14)
طبق استناد آيه 156 سوره انعام اصطلاح اهل کتاب مخصوص اقليت يهود و مسيحي است و در مورد اقليت مجوس طبق سيره پيامبر اکرم (ص) مستند داريم که جزء اهل کتاب به حساب مي آيند (حر عاملي 11/98) و با توجه به آيات ديگر قرآن (بقره /62؛ حج /17) نيز فهميده مي شود مراد از کتاب در اطلاق آيه 156 سوره مبارکه انعام، کتاب تشريع شده تفصيلي مثل تورات و انجيل ... نيست تا مخصوص يهود و نصاري باشد بلکه مراد ادياني است که داراي پيامبر بوده و به همراه ايشان براي آن امت قوانين و دستورات الهي نازل شده است لذا وسعت اهل کتاب موسع شده و شامل پيروان تمام اديان الهي مي شود (طباطبائي 7/383؛ حر عاملي 11/98 و 96؛ ابويوسف /188؛ طوسي 2/509؛ عبدالکريم زيدان/29)
البته در عرف مسلمين عنوان اقليت تنها براي اقليت هاي ديني (مسيحي، يهودي، مجوس) اطلاق مي شود حال آنکه در جوامع غير اسلامي اقليت ملي يعني آن گروهي که به لحاظ نژاد، زبان و دين با اکثريت فرق دارند (کلود اکبر کلييار/72)

مفهوم لغوي ذمه و اصطلاحي
ذمه در لغت به معناي امان و عهد است (ابن ادريس البهوتي 3/116؛ فيروزآبادي 4/285؛ الطريحي 3/268؛ الزبيدي 8/301؛ 9/389؛ 10/73)
از آنجا که اهل ذمه هم پيمان با مسلمين مي شوند و به امان آنها درمي آيند به اين جهت به اهل ذمه تعبير مي شوند.

مفهوم لغوي و اصطلاحي جزيه
از نظر بيشتر اهل لغت کلمه جزيه لفظي است عربي و گرفته شده از ماده جزا و در قاموس المحيط آمده است: جزيه به کسر جيم خراج زمين و چيزي است که از شخص ذمي گرفته مي شود جمع اين کلمه جزي و جزا است و در صحاح اللغه آمده جزيه چيزي است که از اهل ذمه دريافت مي شود و جمع آن جزي است مانند لحيه و لحي. گروهي ديگر بر آن هستند که اين لفظ معرف کلمه فارسي گزيت ياگزيه يا گزيد است.
جرجي زيدان پس از بيان پاره اي از تاريخ جزيه مي نويسد: عرب ظاهراً اين کلمه را هم از لحاظ لفظي و هم از جهت معنايي از ايرانيان گرفته و سپس لفظ آن را تعريب و به صورت جزيه درآورده است. (الفراهيدي 1/102؛ ابن منظور 3/312 و 313؛ 14/146 و 147)
پاره اي از اشعار فارسي نيز نظريه دوم را تاييد مي کند مانند بيت زير از نظامي گنجوي:
گهش خاقان خراج چين فرستد گهش قيصر گزيت دين فرستد
و اين بيت از سعدي:
گرنه راعي خلق است زهرمارش باد که هرچه مي خورد از گزيت مسلمان است
معناي اصطلاحي و فقهي:
عبارت است از مالي که حکومت اسلامي برحسب عقد ذمه از اهل کتاب يعني يهوديان و مسيحيان و کساني که شبهه اهل کتاب بودن در مورد آنان وجوددارد مانند مجوسيان مي گيرد و اين مالي است که در برابر اقامت آنها در قلمرو اسلام از آنها گرفته مي شود (حلي /51، 50؛ خرمي /75، 74)


مشاوره حقوقی رایگان