بسم الله
 
EN

بازدیدها: 1,021

آينده جرم شناسي و جرم شناسي آينده-قسمت اول

  1390/9/12
خلاصه: آينده جرم شناسي و جرم شناسي آينده-قسمت اول با توجه به وابستگى متقابل حقوق جزا و جرم‏شناسى و اينکه جرم‏شناسى، دانش جرم بوده و واکنش اجتماعى بخش مهمى از جرم‏شناسى را تشکيل مى‏دهد و همچنين با عنايت‏به نقصها، معايب، ضعفها و کمبودهاى جرم‏شناسى سنتى و اصيل در تبيين پديده مجرمانه و انتقادات شديد جرم‏شناسان راديکال (بنيادى، انتقادى، جديد) از جرم‏شناسى سنتى، مى‏توان گفت که شکل گيرى، محتوا و جهت گيريهاى جرم شناسى آينده نه تنها شديدا تحت تاثير تحولات آتى جرم، حقوق جزا و واکنش اجتماعى (نگرش جامعه نسبت‏به جرم و انحراف، فلسفه کيفرى جامعه، شيوه‏هاى رسمى و غير رسمى کنترل اجتماعى و ضمانت اجراهاى کيفرى) خواهد بود; بلکه داراى جهت گيرى سياسى، ارزشى و دستورى، جامع گرايانه بوده و به مطالعات تاريخى، مطالعات تطبيقى و همچنين جامعه شناسى حقوق بيشتر توجه خواهد داشت.
مقدمه

بدون ترديد، تا جامعه هست، جرم هست و تا جرم وجود دارد، انسان نيازمند دانش جرم (جرم‏شناسى) خواهد بود. بى‏نيازى آکادميک از جرم شناسى زمانى ممکن است که ما بتوانيم جامعه فارغ از جرم داشته باشيم. هر چه قدر تعداد جرايم زيادتر بوده و اشکال و الگوهاى جرم بيشتر تغيير يابند، اين نياز جهت‏يافتن علل و عوامل، زمينه‏ها، جاذبه‏ها و ابزار مؤثر براى پيشگيرى جرم و همچنين اصلاح و درمان بزهکاران بيشتر خواهد بود. درست است که تاريخ پيدايش جرم به تاريخ خلقت انسان برمى‏گردد، اما تاريخ جرم شناسى تاريخ جديدى است و از سابقه آکادميک آن سده‏اى بيش نمى‏گذرد و شايد به همين دليل است که جرم‏شناسان سنتى و اصيل از يک طرف و جرم‏شناسان جديد و بنيادگرا و انتقادى از سوى ديگر، تا کنون نتوانسته‏اند تجزيه و تحليل کامل و شايسته‏اى را از پديده مجرمانه ارايه دهند.

تبيين کامل پديده مجرمانه از يک سو مستلزم اين است که رفتار انسان به طور کلى و از جنبه‏هاى مختلف تاريخى، جامعه شناختى، مردم شناختى، زيست‏شناختى و روان شناختى مورد تجزيه و تحليل قرار گيرد و از طرف ديگر لازمه‏اش گسترش مطالعات تطبيقى و ارج نهادن به آنهاست. پايين بودن سطح تحقيقات راجع به دانش جرم‏شناسى مخصوصا از لحاظ کمى و بويژه در کشور ما، نياز به انجام مطالعات تطبيقى و ارائه تئوريهاى کاملا رضايت‏بخش و متقاعد کننده در تبيين رفتار انسان به طور کلى و مخصوصا پديده مجرمانه را دوچندان مى‏نمايد. مقاله حاضر با توجه به ضرورت فوق تدوين گرديده است.اين مقاله ترجمه آخرين بخش از کتاب « (1) Criminology: past,present and future »تحت عنوان « (2) The future of criminology and criminology of the future » است که توسط جرم‏شناس معروف کانادايى به نام «عزت. ا. فتاح (3) »نوشته شده و براى اولين بار در سال 1997 در ايالات متحده آمريکا توسط شرکت انتشارات مارتين . S.T.Martinspressinc و در بريتانياى کبير توسط شرکت انتشارات مک ميلان Macmillan. press. LTD چاپ گرديده است.

ترجمه مشتمل بر دو فصل است. در فصل اول که مربوط به آينده جرم‏شناسى است، تحولات آتى جرم، حقوق جزا، واکنش اجتماعى و مجازات مورد بررسى قرار گرفته است. در فصل دوم نيز که در خصوص جرم‏شناسى آينده است. ضمن اشاره به نقصها و کاستى‏هاى موجود در جرم شناسى معاصر و ايرادات متقابل جرم‏شناسان سنتى و راديکال، از جهت‏گيريهاى مختلف جرم شناسى در آينده سخن به ميان آمده است. آينده جرم شناسى و جرم شناسى آينده فصل اول: آينده جرم شناسى جرم شناسى که فارغ از فردگرايى علمى خود بوده و داراى بينش عملى و تجربى باشد، آينده بالقوه‏اى دارد که سرشار از پويايى و تحرک و به دور از بدبينى است.

(4) مجرمين آينده، احتمالا بسيارى از انگيزه‏هاى (بزهکاران) امروزى را نظير شيادى، حرص و طمع، شهوت، انتقام و ... خواهند داشت. اما شيوه‏هاى ارتکاب جرايم آنان اساسا متفاوت خواهد بود. با تکنولوژى که امروزه در حال توسعه است، مجرم خواهد توانست، خانه شما را با استفاده از خطوط کامپيوتر، تلفن و توپى‏هاى دوطرفه ويدئو مورد تجاوز قرار دهد. او (مرد يا زن) مى‏تواند از طريق مزاحمتهاى روانى و تکنيکهاى دستکارى ذهنى، شما را مورد حمله قرار داده و براى خارج شدن از مغز شما درخواست پول نمايد. تکنولوژى جديد همه اين امور را ممکن و حتى محتمل خواهد ساخت. (5)

جرم شناس فنلاندى به نام «پاتريک تورناد (6) »احتمالا راست گفته است که: «در جرم شناسى هرگز جايزه نوبلى نخواهد بود.»; [زيرا] در فيزيک، ستاره‏شناسى، بيولوژى، و شيمى موقعيت و فرصت‏براى کشفيات تکان دهنده، خارق العاده و گسترده هميشه فراهم بوده و خواهد بود. [اما] علوم اجتماعى با توجه به ماهيت‏خود آنها، براى کشفيات بديع و مهم مناسب نيستند; البته اين بيان به معناى بدنام کردن رشته‏هايى که اين و يا آن جنبه از جامعه را مطالعه مى‏کنند، نيست; صرفا [به منظور] يادآورى تفاوتهاى اساسى است که بين علوم طبيعى و علوم اجتماعى وجود دارد. اصول همزمانى جبر گاليله، قانون جاذبه نيوتون و تئورى نسبيت انشتين شايد براى هميشه زنده و پابرجا خواهد ماند. در حالى که تئورى‏هاى علوم اجتماعى ناپايدار، قابل تغيير، قابل جايگزينى و اغلب غير قابل تجربه هستند. دانش جرم شناسى با توجه به موضوع خاص خود، بيشتر از علوم اجتماعى ديگر در معرض محدوديت‏هاى شديد و جدى است; آگاهى از اين محدوديت‏ها نبايد باعث‏بدبينى بلکه موجب واقع‏نگرى بايد باشد. اين آگاهى نبايد سبب تسليم، بلکه بايد موجب مقاومت در مقابل اين محدوديت‏ها گردد. همچنانکه آقاى تورناد خاطرنشان مى‏سازد: «خصوصيت دايمى همه تحقيقات جرم شناختى اين است که موضوع آنها، جرم، نمود عملکرد متقابل فشارهاى اجتماعى است و اين امر مانع از پيشرفتها و خلاقيتهاى علمى در دانش جرم شناسى يا در فن اعمال اين دانش مى‏گردد. حتى ممکن است ماشينهاى خودکار و خود بخود تنظيم شونده (7) تشخيص پيشرفتهاى واقعى در فهم جرم يا در هنر برخورد با جرم را مشکل سازد.» آرى، ممکن است در دانش جرم شناسى هرگز جايزه نوبلى نباشد.

با اين حال در عصر ناامنى که ما در آن زندگى مى‏کنيم، مقام و موقعيت‏هاى جرم شناسان، مصون و محفوظ است. [ جرم شناسان از مقام و موقعيت والايى برخوردار هستند.] مسلما مى‏توان گفت تا مادامى که جرم است، نياز به دانش جرم نيز باقى خواهد بود. آزادى [بى‏نيازى] آکادميک از جرم‏شناسى تنها زمانى ممکن است که ما بتوانيم جامعه‏اى بدون جرم داشته باشيم. هر چه‏قدر جرم بيشتر باشد و اشکال و الگوهاى آن بيشتر تغيير يابند، نياز به تحقيق پيرامون جرم نيز، اگر نه براى يافتن علل مشکل آن، حداقل براى درک نمودها، زمينه‏ها و جذبه‏ها و يافتن ابزارهاى مؤثر پيشگيرى يا کاهش آن، شديدتر خواهد بود. پيش‏بينى آينده، به بهترين وجه، مخصوصا در علوم اجتماعى کار مشکل و پرخطرى است. با وجود اين، مطالعات اجتماعى تازمانى که در برگيرنده جزء مهم تاريخى آن نبوده و نوعى بازتاب از جامعه آينده نباشد، کامل نخواهد بود. طرح تحقيقاتى و آموزشى مطلوب در علوم اجتماعى، طرحى است که موقعيت گذشته، حال و آينده ما را بررسى و تجزيه و تحليل نمايد.




نويسنده:عزت ا... فتاح


مشاوره حقوقی رایگان