بسم الله
 
EN

بازدیدها: 1,913

شيوه هاي جايگزين يا غيرقضايي حل و فصل اختلافات-قسمت چهارم(قسمت پاياني)

  1390/9/12
خلاصه: شيوه هاي جايگزين يا غيرقضايي حل و فصل اختلافات-قسمت چهارم(قسمت پاياني)
• بررسي وضعيت شيوه هاي جايگزين حل و فصل اختلاف در ايران

در ايران از ديرباز حل اختلافات از طريق داوري سازش و ميانجيگري و به روش کدخدا منشي خصوصا در روستاها و در بين قبايل و عشاير امري معمول و متداول بوده است. قانونگذار نيز در قوانين مختلفي تلاش کرده است که حل بخشي از اختلافات مردم را به شيوه هاي غيررسمي و خارج از دادگاه واگذار نمايد.

در قانون آيين دادرسي مدني (مصوب 1318) فصلي به داوري اختصاص يافته است . پس از آن به موجب ماده واحده قانون راجع به امور قضايي عشاير و ايلاتي که اسکان داده مي شود (مصوب 1337) مقرر شده است: « در نقاطي که ايلات و عشاير خلع سلاح شده اسکان مي شوند براي رسيدگي به اختلافات و دعاوي افراد ايلات و عشاير با يکديگر و يا کساني که با آنها دعوا دارند وزارت دادگستري مي تواند هيئتهايي مرکب از سه نفر که دو نفر از آنها از قضات مجرب باشند تشکيل دهد که با توجه به اصول و قوانين به طريق کدخدا منشي و اصلاح اختلافات و دعاوي را فيصله دهند».

نفر سوم هيئت مذکور خارج از دادگستري و از ميان اشخاص معتمد انتخاب خواهد شد. پس از آن قانونگذار خانه هاي انصاف را در روستاها و شوراها داوري را در شهرستانها به موجب قانون و آيين نامه مفصلي تشکيل داد که اعضاي آنها انتخابي بوده و به طريق کدخدا منشي نسبت به حل بعضي اختلافات اقدام مي کردند. طبق ماده 68 قانون تشکيلات و وظايف و انتخابات شوراهاي اسلامي کشور و انتخاب شهرداران (مصوب 1375) يکي از وظايف و اختيارات شوراي اسلامي روستا تلاش براي رفع اختلافات افراد وکالت و حکميت را بين آنها ذکر نموده است. در قانون تشکيل دادگاههاي عمومي و انقلاب (مصوب 1373) نيز حل اختلاف از طريق داور ( قاضي تحکيم ) مجاز شمرده شده است.

پس از آن قانون آيين دادرسي دادگاههاي عمومي و انقلاب در امور مدني (مصوب 1379) با اصلاحاتي مواد مربوط به داوري مذکور در قانون آيين دادرسي مدني سابق (مصوب 1318) در باب هفتم تکرار نموده است. در قانون تشکيل يا اساسنامه شرکتها و مؤسسات مختلف دولتي نيز به مدير عامل يا هيئت مديره اجازه داده شاه است که دعاوي و اختلافات را از طريق ارجاع به داوري و گاه سازش حل و فصل نمايد. در مواردي نيز حل اختلاف بايد از طريق داوري صورت گيرد مانند اختلاف کارگزار و سهامدار در بورس اوراق بهادار که از طريق شوراي داوري بورس حل خواهد شد.

قانون داوري تجاري بين المللي نيز که با استفاده از قانون نمونه داوري بازرگاني بين المللي آنسيترال تهيه و تنظيم شده است در سال 1376 و به منظور بهره گيري در داوريهاي تجاري بين المللي به تصويب رسيد. شوراهاي حل اختلاف نيز که اختلافات را خارج از دادگاهها حل و فصل مي نمايد در اجراي ماده 189 قانون برنامه سوم توسعه اقتصادي و اجتماعي و فرهنگي جمهوري اسلامي ايران در سراسر کشور تشکيل شده است و قسمتي از کار دادگاهها را بر عهده گرفته است.

با اين همه هنوز از نظر حل اختلافات در خارج از دادگاهها و از طريق شيوه هاي جايگزين حل اختلاف وضعيت مطلوبي نداريم و طرفين اختلاف دادگاهها را براي حل اختلافات خود انتخاب مي کنند . چند دليل براي اين امر قابل ذکر مي باشد . اولا در زمينه ADR قوانين لازم و مناسب نداريم . بجز داوري و سازش چارچوب و اعتبار قانوني ساير شيوه هاي ADR مشخص نشده است. ثانيا در کشور ما مراکز قوي و معتبري که در زمينه داوري ، ميانجيگري و ساير تکنيکهاي ADR فعاليت کند وجود ندارد.

ثالثا فرهنگ رجوع به داوري ميانجيگري و ساير شيوه هاي حل اختلاف درکشور ما نهادينه نشده است و اشخاص بهترين راه احقاق حق و اختلاف را مراجعه به دادگستري مي دانند يکي از دلايل اين امر نبود مراکز فعال داوري و ميانجيگري است تا هم به طرق مختلف مردم را به حل اختلافات خود از طريق شيوه هاي غيرقضايي حل اختلاف ترغيب نمايند و هم داوران و ميانجيگرها و ساير اشخاص ثالث فعال در حل اختلاف را با احراز صلاحيت و با انتشار ليست به مردم معرفي کنند.

• نتيجه گيري

حل اختلافات از طريق شيوه هاي غير قضايي مزاياي زيادي براي طرفين و نيز دولتها در بردارد . کشورهاي مختلف با انجام اقدامات وسيعي از جمله وضع اصلاح قوانين و مقررات و ايجاد بسترهاي لازم سعي در جايگزين کردن شيوه هاي مزبور به جاي سيستم دولتي و دادگاهاي حل اختلاف دارند. در بسياري از کشورها شيوه هاي غيررسمي حل اختلاف به ويژه در زمينه اختلافات بازرگاني به روش معمول حل و فصل دعاوي تبديل شده است .

در ايران شيوه هاي غيرقضايي حل اختلاف سهم چنداني در حل اختلافات و دعاوي ندارند و جز داوري و سازش ساير شيوه ها چندان شناخته نشده است. اميد است با وضع قوانين لازم تأسيس مراکز فعال در زمينه ADR و اشاعه فرهنگ استفاده از شيوه هاي غير رسمي حل اختلاف بتوان همچون ساير کشورها حل بخش مهمي از دعاوي و اختلافات را به اين شيوه ها واگذار نمود و از حجم پرونده ها و تراکم کار در دادگاهها کاست.

پي نوشت:

1-caprasse, oliver, les societes et lصarbitage, paris ,2002, p.1.

2-vam Houtte, Hans, the Law of imternational trade, second edition, London,2002,p385.

3-David tene, lصarbitrage dams le commerce http://www.org/adr.html . Inter national,3ed,paris, 1982,p.199.

4-http://www.ny courts.gov/ comdiv/AND-Gucde.htm.

5-caprasse, oliver, op-cit.,p.1.

6- David, rene, op.cit.,p.5.

7- http://www.beyondintability.org/m/adv.ISP.

8-http://www1.world bank.org/public sector/Lagel/ adv. htm.

9-http://www.usdoj.gov/adv/Mediation agreement. Htm.

10-http://www.nadv.co.uk/background/what. Php.

11- رنه داويد، مفهوم و نقش داوري در بازرگاني بين المللي، ترجمه دکتر سيد حسين صفايي، چاپ اول،1375 ، ص 82. از تعريف داوري نيز مي توان دريافت که ارجاع اختلاف به داوري بايد اصولا با توافق طرفين ( اتفاق) همراه باشد؛ « هوالاتفاق علي طرح نزاع علي اشخاص معينه يسمون بالمحکمين ليفصلوافيه دون اللجؤ الي محکمه ...» عمرو عيسي الفتي، التحکيم في الدول الغربيع ، المکتب الجامعي الحديث، السکندريه، 2003 ، ص 1.

12- دکتر سيد حسن صفايي، سخني چند درباره نوآوريها و نارساييهاي قانون داوري تجاري بين المللي، مجله دانشکده حقوق و علوم سياسي، شماره 40 تابستان 1377 ، ص 22.

13-Redfern alan and Hunter martin , Law and practice of internation commercial arbitrtion, second edition, London . 1991, p58.

14- رنه داويد، مفهوم و نقش داوري در بازرگاني بين المللي، ص 81.

15- http://www . nadr. Co.uk/background/ what.php

16-houtte, hansvan, op-cit.,p393.

17- دکتر سيد حسين صفايي، پيشين، ص 24.

18-david, reme, opcit.,p 21.

19- فرهنگ فارسي عميد

20-http://www mcwilliamsmediation.com/articles adroptions.htm.

21- vam houtte, hans, op.cit.,p 385.

22- http://www . peace makers. Ca/ publications/ ADR definitions.html.

23- Jarrosson charles, Lantion dصarbitrage,Tomecxcvlll,paris,1987.p179.

24- http://www .peacemakers. ca / publications/ ADR definitions. Html.

25- http://www. Ecpertl law . org/ what is adv.html.

26- IbId.

27-http://wwwcourts. State.ny.us/comdiv/ADR- Guide.html.

28-http://www.ecpev 64 Law.org/ Adv/whatisadv .html.

29- o-http://www lecttaw.com/ files/adr14.htm.

30- van houtte, hans,opcit, p.411.

31- http://www . beyondintract ability. Org/m/adv.Isp.

32- يکي ديگر از عيوب ADR اين است که در مقايسه با دادگاهها از حمايت هاي دادرسي کمتري برخوردار است.

33- دکتر بهروز اخلاقي، سخني درباره آينده سرمايه گذاري در ايران بررسي اجمالي علل و موانع پيشرفت، مجله دانشکده حقوق و علوم سياسي ، شماره 47 - بهار 1379 .

34- دکتر علي حسين نجفي ابرند آبادي، از عدالت کيفري کلاسيک تا عدالت ترميمي، مجله و دانشگاه اسلامي رضوي، سال سوم پاييز و زمستان 1382 ، ص 3 .




نويسنده:يوسف درويشي هويدا-داديار دادسراي صادقيه





برای دادن نظر، باید به صورت رایگان در سایت عضو شوید. [عضویت در سایت]



مشاوره حقوقی رایگان