بسم الله
 
EN

بازدیدها: 1,696

شيوه هاي جايگزين يا غيرقضايي حل و فصل اختلافات-قسمت سوم

  1390/9/3
خلاصه: شيوه هاي جايگزين يا غيرقضايي حل و فصل اختلافات-قسمت سوم
* اصول و قواعد مشترک ADR

هدف اصلي شيوه هاي غيرقضايي حل و فصل اختلاف نيز همچون سيستم دادگاهي و قضايي حل اختلاف پايان دادن به اختلاف طرفين مي باشد اما «آي.دي.آر» ويژگي هاي خاصي دارد که آن را از شيوه رسمي حل اختلاف متمايز مي سازد . بدون توجه به تنوع شيوه هاي جايگزين حل و فصل اختلاف مهمترين قواعد مشترک «آي.دي.آر» را مي توان به شرح زير خلاصه نمود:

1- شيوه هاي «آي.دي.آر» اصولا ارادي و اختياري است. ارجاع اختلاف و نحوه رسيدگي به اختلاف از جمله قانون حاکم بر ماهيت اختلاف و آيين دادرسي مبتني بر توافق و اراده طرفين مي باشد. ممکن است با توافق طرفين ، اختلاف بدون توجه به قانون و مطابق با انصاف با حل و فصل شود و به جز داوري نتيجه کار در ساير شيوه ها الزام آور نيست مگربا توافق طرفين.

2- رسيدگي هاي «آي.دي.آر» اصولا تک مرحله اي است و جز در موارد خاص آراء صادر شده قطعي مي باشد.

3- شخص يا اشخاص ثالث بي طرفي که براي حل اختلاف در «آي.دي.آر» فعاليت مي کنند اصولا منتخب خود طرفين مي باشند و از طريق راهکارها و قواعد مختلفي تلاش مي شود که استقلال و بي طرفي آنها حفظ شود.

4- روند حل اختلاف در «آي.دي.آر» توأم با مذاکره و گفتگوي طرفين است و حل اختلاف در فضايي دوستانه صورت مي گيرد.

5- طرق جايگزين حل اختلاف به طور غيرعلني و محرمانه برگزار مي شود و جز طرفين اختلاف، وکلاء و نمايندگاه آنها اشخاص ديگر حق ورود و دخالت در جريان رسيدگي را ندارند. شخص يا اشخاص ثالث که به عنوان قاضي حل اختلاف اقدام مي کنند بايد قواعد رازداري و محرمانه ماندن را رعايت نمايند.

6- رسيدگي به اختلاف در دادگاه تا مشخص شدن نتيجه رسيدگي هاي «آي.دي.آر» متوقف خواهد شد و دادگاهها تنها در موارد معدودي همانند صدور دستور موقت و قرار تأمين صلاحيت دارند.

• مزاياي استفاده از ADR

رجوع به «آي.دي.آر» فوايد متعددي براي طرفين اختلاف دربردارد که فوايد مزبور به عنوان مشوق هايي سبب مي شود که اشخاص اختلاف خود را خارج از دادگاهها و از طريق «آي.دي.آر» حل و فصل نمايند. از جمله مزاياي استفاده از «آي.دي.آر» مي توان موارد زير را نام برد:

1- معمولا اختلافات در «آي.دي.آر» سريعتر از دادگاهها حل و فصل مي شود. زيرا اولا تراکم دعاوي و پرونده ها که دردادگاهها مشاهده مي شود در «آي.دي.آر» وجود ندارد و ثانيا برخلاف طرفين و قضات دادگاهها که بايد تشريفات کند و گاه پيچيده آيين دادرسي رعايت کنند در «آي.دي.آر» رسيدگي و تشريفات خاصي که موجب کندي جريان حل اختلاف شود وجود ندارد و ثالثا اشخاص ثالث بي طرفي که جهت حل اختلاف به طرفين کمک مي کنند نوعا متخصص بوده و به عرفهاي بازرگاني آگاهي دارند. رابعا مشکلات پيچيده و کند کننده تعارض قوانين در «آي.دي.آر» وجود ندارد. در کنار همه اينها تک مرحله اي بودن رسيدگي هاي «آي.دي.آر» سرعت حل اختلاف را افزايش مي دهد.

2- اختلافات با هزينه کمتري حل و فصل مي شوند. با اينکه حل اختلاف در «آي.دي.آر» نيز مستلزم پرداخت هزينه است اما اين هزينه ها به طور کلي کمتر از هزينه هايي است که مراجع به دادگاهها براي طرفين دربردارد.(30)

بعضي از نويسندگان معتقدند که در حال حاضر هزينه هاي طرح دعوا و رسيدگي در«آي.دي.آر» کمتر از دادگاهها نبوده و در مواردي نيز بيشتر است. در پاسخ بايد گفت با در نظر گرفتن حل و فصل سريع اختلاف در «آي.دي.آر» و هزينه هاي جانبي که مراجعه به دادگاهها به طرفين تحميل مي کند در مجموع حل اختلاف از طريق «آي.دي.آر» ارزان تر و مقرون به صرفه تر از مراجعه به دادگاه مي باشند.(31)

3- اختلافات به طور خصوصي محرمانه و غيرعلني رسيدگي شود. در پاره اي از اختلافات يک طرف بنا به دلايلي تمايل ندارد که اشخاص ثالث که با طرفين و موضوع اختلاف هيچگونه ارتباطي ندارند از اختلاف آنها و اسناد و مدارک و اظهارات ارائه شده در طول رسيدگي مطلع شوند و خصوصي و محرمانه بودن «آي.دي.آر» اين امکان را براي طرفين فراهم مي سازد.

4- برخلاف اجراي آراي دادگاهها در کشورهاي خارجي که به علت تعارض با حاکميت داخلي کشور صادر کننده رأي و هم چنين دلايل ديگر با محدوديتها و مشکلاتي روبه رو مي باشد آراء صادر شده از طريق «آي.دي.آر» ( داوري) با سهولت بيشتري اجرا مي شود.

5- در «آي.دي.آر» اختلافات به وسيله شخص يا اشخاصي رسيدگي مي شود که اولا منتخب طرفين و مورد اعتماد آنها مي باشند ثانيا نسبت به موضوع مورد اختلاف داراي تخصص مي باشند که به حل سريع و عادلانه اختلاف کمک مي کند.

6- حل اختلاف در «آي.دي.آر» مبتني بر قواعد مورد توافق طرفين مي باشد و طرفين اين اختيار را دارند که قانون و قواعد مناسب را براي حل اختلاف خود گزينش کنند . همچنان که مي توانند با تکيه بر انصاف و بدون استناد به قانون اختلاف خود را به طورs عادلانه حل نمايند.

7- اختلافات در محيطي دوستانه و توأم با همکاري طرفين حل و فصل مي شود. غير از اينکه ارجاع اختلاف به يکي از شيوه هاي «آي.دي.آر» با توافق و همفکري طرفين صورت مي گيرد اصولا مذاکره و گفتگوي طرفين در جريان رسيدگي هاي «آي.دي.آر» نقش مهمي را ايفا مي کند و در بيشتر روش هاي «آي.دي.آر» راه حل نهايي با توافق و رضايت هر دو طرف تنظيم مي شود ودر واقع اجراي عدالت با حفظ دولتي طرفين به ادامه روابط کاري و دوستانه طرفين در آينده کمک مي کند.

8- در بعضي از موارد مي توان جهت حل اختلاف يا پيشگيري از وقوع اختلاف از يکي از شيوه هاي غيرقضايي حل اختلاف بهره گرفت در حالي که در اين موارد رجوع به دادگاهها ميسر نمي باشد همانند تکميل يا تجديدنظر در قرارداد.

9- تنوع شيوه هاي جايگزين حل اختلاف به طرفين اين امکان را مي دهد که روشي مناسب براي حل اختلاف خود انتخاب نمايند. طرفين همچنين اين امکان را در اختيار دارند که در صورت عدم حصول نتيجه به شيوه اي ديگر متوسل شوند . در کنار تنوع شيوه هاي «آي.دي.آر» انعطاف آنها نيز به حل سريع و عادلانه اختلاف کمک کرده و سبب مي شود که سرانجام راه حلي پيدا شود که بهتر با نيازهاي طرفين تطبيق کند.

در کنار مزاياي متعددي که استفاده از «آي.دي.آر» دربردارد معايبي نيز براي آن برشمرده اند از جمله «آي.دي.آر» با ويژگيهاي خاصي که دارد زمينه سوء استفاده بعضي افراد را فراهم مي سازد. زيرا در مواردي بعضي اشخاص که هيچ حقي نداشته و شکست طرح دعوا را در دادگاه به خوبي پيش بيني مي کند سعي مي کنند از ويژگي محرمانه غيرتشريفاتي بودن «آي.دي.آر» و انعطاف آن سوء استفاده کرده ونفعي عايد خود گردانند که البته اين ايراد چندان وارد نيست. زيرا گذشته از اينکه امکان طرح دعواي واهي در دادگاه نيز وجود دارد اشخاص ثالثي که به عنوان قاضي حل اختلاف در «آي.دي.آر» فعاليت مي کنند نوعا متخصص بوده و امکان به نتيجه رسيدن دعاوي واهي را به حداقل مي رسانند. داور، ميانجيگر، سازشگر و... هر زمان به بي حقي يکي از طرفين دعوا پي برد رسيدگي را پايان و رأي به بي حقي وي مي دهند. وانگهي طرفين بودن رسيدگي هاي «آي.دي.آر» نيز سبب مي شود که طرف مقابل دعواي واهي به راحتي تسليم خواسته اشخاص موصوف نشوند.

ايراد ديگري که به «آي.دي.آر» وارد شده اين است که به لحاظ خصوصي و محرمانه و غيرعلني بودن «آي.دي.آر» ارجاع اختلاف و رسيدگي و نتيجه کار در «آي.دي.آر» در معرض ديد و نظارت عمومي قرار نمي گيرد و اين امر ممکن است هم به سوء استفاده طرف قويتر منجر شود و هم اينکه به زيان منافع عمومي جامعه باشد. به عنوان مثال چنانچه شخصي از به کار بردن کالاي معيوبي خسارت ديده باشد توليد کننده تنها خسارات همان مصرف کننده را جبران و پرداخت مي کند در حالي که دادگاه ممکن است براي حفظ منافع و سلامت عمومي دستور دهد توليد کننده بايد کليه عيوب کالاهاي از همان نوع را برطرف و حتي رأي به جمع آوري کليه کالاهاي عرضه شده صادر نمايد.(32) در پاسخ مي توان گفت که در کشوري که پاره اي از دعاوي که اهميت ويژه اي بوده اند و ارتباط آن با نظم عمومي زياد است بايد منحصرا از طريق دادگاه حل و فصل شود و قابل ارجاع به «آي.دي.آر» نمي باشند (به عنوام مثال ماده 496 قانون آيين دادرسي دادگاههاي عمومي و انقلاب در امور مدني) و در مورد مثال ياد شده نيز بايد گفت چنانچه عيب کالا منحصر به يک يا چند کالا نبوده و بيشتر محصولات عرضه شده معيوب و خطر آفرين باشند معمولا مقامات عمومي از وضعيت مطلع شده و براي حفظ نظم عمومي وارد عمل شوند همچنان که در غالب اوقات توليد کننده به خاطر حفظ شهرت خود نسبت به رفع عيوب از کالاهاي خطرناک و جبران خسارات مصرف کنندگان اقدام مي کند .(33)

رجوع به «آي.دي.آر» نه تنها براي طرفين دعوا فوائدي دارد مزايايي نيز براي دولتها دربردارد. نخستين امتيازي که حل اختلافات در خارج از دادگاهها براي دولتها به دنبال دارد کاهش تراکم دعاوي و پرونده ها در دادگستري است که اين امر هم بار مالي دولت را کمتر مي کند و هم سبب مي شود دادگاه با دقت و سرعت بيشتري دعاوي طرح شده را رسيدگي نمايند و با حذف اطاله دادرسي و صحت بيشتر آراء موجبات رضايت اصحاب دعوا را فراهم کنند.

همچنان که گفتيم ماهيت روابط و اختلافات تجاري به ويژه تجارت بين المللي به گونه اي است که حل اختلافات از طريق «آي.دي.آر» و به خصوص داوري مناسبتر از مراجعه به دادگاههاست و در واقع تقويت و نهادينه شدن «آي.دي.آر» در يک کشور مي تواند به رونق تجارت و مخصوصا تجارت بين المللي در آن کشور کمک نمايد همچنان که کشورهاي توسعه يافته که در زمينه تجارت بين المللي پيشرو مي باشند داراي مراکز قوي در زمينه «آي.دي.آر» (داوري و ميانجي گري ) هستند. و سرانجام اينکه «آي.دي.آر» بر جذب سرمايه هاي خارجي نيز که از عوامل رشد و توسعه کشورها و به ويژه کشورهاي توسعه نيافته به شمار مي رود تأثير مهمي دارد. سرمايه گزاران خارجي در کشورهايي سرمايه گزاري مي کنند که در کنار ساير بسترهاي لازم بتوانند اختلافات خود با اشخاص يا دولت ميزبان سرمايه را به طور قانوني از طريق نظام غيرقضايي حل اختلاف (داوري) حل و فصل نمايند.(34)

امروزه استفاده از «آي.دي.آر» براي حل اختلافات از مرزهاي حقوق خصوصي گذر کرده و به قلمرو حقوق کيفري رسيده است. برخلاف مدل هاي سنتي و کلاسيک عدالت کيفري (عدالت سزا دهنده که ناظر به جرم است و عدالت بازپرورانه که ناظر به بزهکار است) در عدالت ترميمي که هدف اصلي جبران خسارات زيان ديده است تلاش مي شود که در چارچوب فرآيند مذاکره و مصالحه اختلاف بين بزه ديده و بزهکار حل و فصل شود. قاضي شخصا يا از طريق شخصي که به عنوان تسهيل کننده يا ميانجيگر معين مي نمايد زمينه مذاکره را به منظور جبران صدمات و خسارات ايجاد شده و در نتيجه حل و فصل اختلاف کيفري و صلح و سازش فراهم مي نمايد .(35)




نويسنده:يوسف درويشي هويدا-داديار دادسراي صادقيه





برای دادن نظر، باید به صورت رایگان در سایت عضو شوید. [عضویت در سایت]



مشاوره حقوقی رایگان