بسم الله
 
EN

بازدیدها: 1,337

جرم مشهود درحقوق کيفري ايران-قسمت اول

  1390/9/1
خلاصه: جرم مشهود درحقوق کيفري ايران-قسمت اول
مقدمه: در حقوق جزا جرايم به اقسام مختلفي تقسيم مي‌شوند. مبناي هر يک از اين تقسيمات متفاوت است. جرايم بر اساس عنصر قانوني به جرم عمومي، جرم سياسي و جرم عمومي و جرم نظامي تقسيم مي‌شوند. از نظر عنصر رواني جرايم به جرم عمدي ـ جرم غير عمدي و جرم جمعي (مکرّر) و جرم مرتبط قابل تقسيم هستند.

از نظر عنصر مادي نيز جرايم به جرم مطلق، جرم مقيّد، جرم ساده ـ جرم مرکّب، جرم آني (فوري) ـ جرم مستمر، جرم اتّفاقي ـ جرم به عادت و جرم مشهود ـ جرم غيرمشهود تقسيم مي‌شوند. بنابراين در يک نوع تقسيم‌بندي جرايم براساس عنصر مادي و به اعتبار لحظة مشاهده، جرايم به مشهود و غيرمشهود تقسيم مي‌شوند.

پايه و مبناي جرم مشهود که طريق غير عادي و فوق‌العادة رسيدگي است ضرورت، فوريّت و سرعت است و تشريفات با طبع جرم مشهود ناسازگار است و نقض غرض محسوب مي‌شود.1 در جرم مشهود تجرّي و جسارت مرتکب زيادتر و دلايل عليه متهم محکم‌تر است و اختيارات ضابطان نيز بيشتر است. در حالت جرم مشهود مأموران انتظامي در امر تعقيب و تحقيق جرم مستقيماً شرکت و مباشرت داشته و اين تکليف تا مداخلة مقام قضايي صالح ادامه مي‌يابد و مدّت آن 24 ساعت است مگر اين‌که از طرف مقام قضايي صالح تمديد شود. قانون آيين دادرسي کيفري ايران همانند قوانين آيين دادرسي کيفري ساير کشورهاي جهان، در قلمرو جرايم مشهود، براي ضابطان دادگستري اختيارات ويژه‌اي به رسميّت شناخته است.2 در واقع، از آنجايي که در جرايم مشهود گردآوري ادلّه و بررسي آنها به مراتب آسانتر از جرايم غيرمشهود است، قانون آيين دادرسي کيفري، رعايت بعضي از قواعد را در مورد آنها ضروري ندانسته است. از اين رو، اختيارات مأموران کشف جرم در خصوص حفظ آثار جرم و جلوگيري از فرار متهم در جرايم مشهود بيشتر از ساير جرايم است. به نظر مي‌رسد قانونگذار ايران در مورد جرايم مشهود قصد داشته است تا از طريق توسعة حدّ شمول اختيارات مأموران پليس، حق جامعه را بيشتر مورد صيانت قرار دهد. به همين دليل روش قانونگذار ايران منطقي به نظر مي‌آيد، زيرا در عين اين‌که با اصل لزوم حمايت حق اجتماع از طريق جلوگيري از محو دلايل و آثار ارتکاب جرم سازگاري دارد، سالب يا محدود کنندة حق افراد نيز نيست.3

از نظر قانونگذار ايران، جرم مشهود فقط به جرايمي که بلافاصله پس از وقوع قابل رويت باشند اطلاق نمي‌شود، بلکه جرايم ديگري را نيز در بر مي‌گيرد که اصالتاً و ماهيّتاً مشهود نيستند. بنابراين مشهود و غيرمشهود بودن يک جرم فقط به موجب قانون آيين دادرسي کيفري امکان‌پذير است. از اين رو، غالباً تفکيک جرم مشهود از غيرمشهود در آيين دادرسي کيفري که يکي از شعب اصلي علوم جنايي حقوقي است، مطرح است. فايدة تفکيک اين دو نوع جرم نيز به آيين دادرسي کيفري باز مي‌گردد و به همين دليل مسائل مربوط به آنها در اين علم مورد بحث و بررسي قرار مي‌گيرند.



گفتار اوّل: تعريف جرم مشهود

در تعريف جرم مشهود بين حقوقدانان و اساتيد حقوق جزا اختلاف‌نظر وجود دارد و به اين ترتيب، تعاريف متعدّد و گوناگوني از جرم مشهود به عمل آمده است. ذيلاً به چند مورد از اين تعاريف اشاره مي‌شود:

ـ جرم را مشهود گويند هنگامي که در شرف وقوع بوده و يا زمان اندکي از وقوع آن گذشته باشد، چنانکه آثار و ادلّة جرم، اثبات و انتساب آن را به فاعل ممکن کند؛ در حالي‌که جرم غيرمشهود به جرايمي گفته مي‌شود که از زمان ارتکاب آن مدّتي گذشته است و براي اثبات آن به شهود آني دسترسي نيست.4

ـ جرم مشهود جرمي است که در مرئي و منظر پليس يا مردم واقع شود يا به منزلة آن باشد.5

ـ جرم مشهود جرمي است که مرتکب آن هنگام ارتکاب يا بلافاصله پس از ارتکاب به طوري که دلايل ارتکاب از طرف دستگير کننده قابل جمع‌آوري باشد، دستگير شود. در غير اين صورت جرم را غيرمشهود نامند.6

ـ جرم وقتي مشهود است که هنگام ارتکاب کشف شده يا اين‌که متهم به واسطة همهمه و قيل و قال مردم تعقيب شده باشد.7

ـ مراد از جرم مشهود جرمي است که در زمان ارتکاب يا اندکي بعد از وقوع جرم مي‌توان مرتکب آن را دستگير و دلايل آن را جمع‌آوري کرد. مقصود از جرم غيرمشهود نيز جرمي است که از زمان وقوع آن مدّت نسبتاً زيادي گذشته است و متعاقباً مأموران و اشخاص از وقوع آن مطلع شده‌اند.8

- جرم مشهود به عمل مجرمانه‌اي گفته مي‌شود که اندکي پس از زمان وقوع کشف شود و آثار و علائم جرم هم قابل رويت و بازرسي باشند. جرم غيرمشهود نيز جرمي است که مدّت زماني از ارتکاب آن مي‌گذرد و دلايل و مدارک ارتکاب آن در محل وقوع به دست نيايد.9

- جرم مشهود جرمي است که مرتکب هنگام ارتکاب غافلگير شده و دلايل جرم هم مشهود باشد. در صورتي که جرم غيرمشهود جرمي است که مدّت زماني از ارتکاب آن گذشته و به دست آوردن دلايل آن غير ممکن و يا غيرمسلّم است.10

- جرم مشهود جرمي است که مرتکب هنگام ارتکاب جرم غافلگير شده و يا در زماني نزديک به زمان ارتکاب جرم دستگير شود، ولي جرم غيرمشهود جرمي است که مدّت زماني از ارتکاب آن گذشته است و دلايل ارتکاب نيز بعداً جمع‌آوري شوند.11

- جرم مشهود جرمي است که وقوع يا اثر آن مورد مشاهدة ضابطان دادگستري قرار گيرد.12

همانطور که مشاهده مي‌شود تعاريف متعدّدي از جرم مشهود ارائه شده است و همين امر سبب شده است که عدّه‌اي از اساتيد بدون اين‌که تعريف جامع ومانعي از جرم مشهود به عمل آورند، صرفاً به بررسي مصاديق آن و تجزيه و تحليل هر يک از آنها اکتفا کنند. به هر حال بايد گفت که تقسيم‌بندي جرايم به مشهود و غيرمشهود داراي اهميّت است و تفاوت عمدة اين دو جرم نيز مربوط به نحوة رسيدگي به آنها است.13 در واقع در مرحلة مقدماتي، جرم مشهود تابع قواعد خاصي است.14





نويسنده:امير شريفي خضارتي ـ وکيل پايه يک دادگستري و مدرس حقوق کيفري مرکز آموزش علمي-کاربردي قوه قضائيه





برای دادن نظر، باید به صورت رایگان در سایت عضو شوید. [عضویت در سایت]



مشاوره حقوقی رایگان