بسم الله
 
EN

بازدیدها: 1,608

اوراق قرضه

  1390/8/22
خلاصه: اوراق قرضه اوراق قابل معامله‎اي است که نشان‎دهنده مبلغي وام با بهره معين مي‎باشد که تمام آن يا اجزاي آن بايد در موعد يا مواعد معيني بايد مسترد گردد و شرکت سهامي عام مي‎تواند تحت مقررات قانوني اين اوراق را منتشر نمايد.[1] مثلاً شرکتي احتياج به ده ميليارد تومان پول دارد و چون اخذ وام از بانکها با چنين مبلغي دشوار است؛ شرکتهاي سهامي اوراق قرضه منتشر مي‎کنند و از مردم مبلغ مورد نيازشان را قرض مي‎گيرند.[2] ماده 2 قانون انتشار اسناد خزانه و اوراق قرضه مصوب 2/7/1348 نيز در تعريف اوراق قرضه مي‎گويد اوراق قرضه اوراق بي‎نام يا بانامي است که براي تأمين قسمتي از اعتبارات مورد نياز برنامه‎هاي عمراني يا دفاعي انتشار مي‎يابد.[3]
اوراق قرضه اوراق قابل معامله‎اي است که نشان‎دهنده مبلغي وام با بهره معين مي‎باشد که تمام آن يا اجزاي آن بايد در موعد يا مواعد معيني بايد مسترد گردد و شرکت سهامي عام مي‎تواند تحت مقررات قانوني اين اوراق را منتشر نمايد.[1] مثلاً شرکتي احتياج به ده ميليارد تومان پول دارد و چون اخذ وام از بانکها با چنين مبلغي دشوار است؛ شرکتهاي سهامي اوراق قرضه منتشر مي‎کنند و از مردم مبلغ مورد نيازشان را قرض مي‎گيرند.[2] ماده 2 قانون انتشار اسناد خزانه و اوراق قرضه مصوب 2/7/1348 نيز در تعريف اوراق قرضه مي‎گويد اوراق قرضه اوراق بي‎نام يا بانامي است که براي تأمين قسمتي از اعتبارات مورد نياز برنامه‎هاي عمراني يا دفاعي انتشار مي‎يابد.[3]

کاربرد اوراق قرضه
از اوراق قرضه براي دريافت وام‎هاي بلندمدتي که بازپرداخت آن به‎صورت تدريجي مي‎باشد، استفاده مي‎شود. بنابراين درحالي که بانکها براي دادن وامهاي با مبلغ بالا، شرايط دشواري قرار داده‎اند؛ شرکتهاي سهامي عام با انتشار اوراق قرضه مي‎توانند اين مبالغ را به دست بياورد[4] و دارندگان اوراق قرضه نيز تنها بستانکار شرکت محسوب مي‎شوند و حق دخالت در امور شرکت را نيز ندارند. (ماده53 ل.ق)

انواع اوراق قرضه
اوراق قرضه براساس ويژگي‎ها و برحسب هدف شرکت يا چگونگي استهلاک آن به انواع مختلفي تقسيم مي‎گردد که ذيلاً مورد اشاره قرار مي‎گيرند.[5]

1- اوراق قرضه تضمين‎شده: اوراق قرضه‎اي است که تعداد و اقلامي از دارايي‎هاي شرکت سهامي از قبيل تجهيزات و ماشين‎آلات به عنوان تضمين بازپرداخت اوراق، مورد وثيقه قرار مي‎گيرند تا درصورتي که شرکت صادرکننده قادر به بازپرداخت اين اوراق قرضه نباشد، دارايي‎هاي مورد وثيقه فروخته و از اين طريق بازپرداخت اوراق صورت مي‎گيرد.

2- اوراق قرضه تضمين‎نشده: در اين نوع اوراق قرضه، اعتبار و قدرت مالي شرکت سهامي، تضمين پرداخت است و اموال شرکت وثيقه بازپرداخت اوراق نمي‎باشد.

3- اوراق قرضه سريال: اوراق قرضه‎اي که در يک تاريخ صادر مي‌شود و بازپرداخت آن در سررسيدهاي مختلف است.

4- اوراق قرضه قابل بازخريد: اوراق قرضه‎اي هستند که قبل از سررسيد، قابل بازخريد هستند. قيمت بازخريد اين نوع اوراق معمولاً از قيمت اسمي آنها بيشتر است.

5- اوراق قرضه قابل تبديل يا تعويض با سهام شرکت: اوراق قرضه‎اي است که خريداران مي‎توانند آنها را با سهام شرکت تبديل يا تعويض نمايند.

6- اوراق قرضه با جايزه: در اين نوع اوراق قرضه، شرکت سهامي علاوه بر پرداخت بهره مقرر، جوايزي نيز براي دارندگان اين اوراق درنظر مي‎گيرد.

7- اوراق قرضه دولتي و خزانه‎داري کل: گاهي دولت براي جبران کسري بودجه يا ساير نيازهاي مالي خود درخصوص پروژه‎هاي عمراني اقدام به صدور اوراق قرضه مي‎نمايد.

مزاياي انتشار اوراق قرضه
شرکتهاي سهامي معمولاً در موارد زير اقدام به انتشار اوراق قرضه مي‎نمايند:[6]
1- شرکتهاي سهامي براي توسعه فعاليتهاي توليدي و اقتصادي خود نياز به سرمايه‎هاي زيادي دارند و براي تأمين اين سرمايه، انتشار اوراق قرضه، راه آسانتري خواهد بود.
2- در مواردي شرکت سهامي تمايل ندارد که با صدور سهام جديد، در مجمع عمومي خود تغييراتي بدهد زيرا دارندگان اوراق قرضه تنها طلبکار شرکت محسوب مي‎شوند و نمي‎توانند برخلاف سهامداران از حقوق ناشي از سهم مانند حق رأي و حق شرکت در مجامع عمومي استفاده نمايند.
3- انتشار اوراق قرضه هزينه کمتري نسبت به صدور سهام دارد زيرا مخارج انتشار اوراق قرضه جزو هزينه‎هاي شرکت محسوب مي‎شود و از پرداخت ماليات معاف خواهد بود.

شرايط انتشار اوراق قرضه
شرکت سهامي عام تنها شرکتي است که مي‎تواند تحت شرايط مقرر در اين لايحه قانوني اوراق قرضه را منتشر نمايد. برخي از اين شرايط مربوط به شرکت و برخي ديگر مربوط به اوراق قرضه مي‎باشد.[7]

الف) شرايط مربوط به شرکت
براي اين‎که شرکت بتواند اوراق قرضه را منتشر نمايد لازم است دو سال تمام از تاريخ ثبت شرکت گذشته باشد و تمام سرمايه‎ي ثبت‎شده شرکت پرداخت و دو ترازنامه‎ي شرکت به تصويب مجمع عمومي رسيده باشد. (ماده55 ل.ق) عدم رعايت اين موارد مجازات نقدي مقرر در ماده250 ل.ق را به ‎دنبال دارد و چنانچه رييس و اعضاي هيأت‎مديره هر شرکت سهامي عام بدون رعايت موارد فوق مبادرت به صدور اوراق قرضه نمايند به جزاي نقدي از بيست هزار ريال تا دويست هزار ريال محکوم خواهند شد.
ممکن است انتشار اوراق قرضه در اساسنامه‎ي شرکت پيش‎بيني شود و يا بعداً مجمع عمومي فوق‎العاده بنا به پيشنهاد هيأت‎مديره انتشار اوراق قرضه را تصويب نمايد. اساسنامه و يا مجمع عمومي مي‎تواند به هيأت‎مديره شرکت اجازه‌دهد طي مدتي که از دو سال بيشتر نباشد يک يا چند بار به انتشار اوراق قرضه مبادرت نمايد. (ماده56 ل.ق) رييس و اعضاي هيأت‎مديره هر شرکت سهامي عام که بدون رعايت مقررات اين ماده مبادرت به صدور اوراق قرضه بنمايد به حبس از سه ماه تا دو سال و جزاي نقدي از بيست هزار ريال تا دويست هزار ريال محکوم خواهند شد. (ماده251 ل.ق)

ب) شرايط مربوط به اوراق قرضه
مبلغ اسمي اوراق قرضه و درصورت تجزيه، قطعات اوراق قرضه در هر بار انتشار بايد مساوي باشد. (تبصره ماده56 ل.ق) مبلغ اسمي هر ورقه‎ي قرضه عبارت است از حاصل تقسيم کل مبلغ وام بر تعداد اوراق قرضه.[8]
اوراق قرضه حداقل بايد به امضاي دو نفر که بموجب مقررات اساسنامه تعيين مي‎شوند برسد. (مواد60 و 25 ل.ق)
ورقه قرضه بايد حاوي نکاتي باشد که ذيلاً مورد اشاره قرار مي‎گيرد:
1- نام شرکت
2- شماره و تاريخ ثبت شرکت
3- مرکز اصلي شرکت
4- مبلغ سرمايه شرکت
5- مدت شرکت
6- مبلغ اسمي و شماره ترتيب و تاريخ صدور ورقه قرضه
7- تاريخ و شرايط بازپرداخت قرضه و نيز شرايط بازخريد ورقه قرضه (اگرقابل بازخريد باشد)
8- تضميناتي که احتمالاً براي قرضه درنظر گرفته شده است
9- درصورت قابليت تعويض اوراق قرضه با سهام شرايط و ترتيباتي که بايد براي تعويض رعايت شود با ذکر نام اشخاص يا مؤسساتي که تعهد تعويض اوراق قرضه را کرده‎اند
10- درصورت قابليت تبديل ورقه قرضه به سهام شرکت مهلت و شرايط اين تبديل
رييس و اعضاي هيأت‎مديره و مديرعامل هر شرکت سهامي عام که نکات مندرج در ماده 60ل.ق را در اوراق قرضه قيد ننمايند به جزاي نقدي از بيست هزار ريال تا دويست هزار ريال محکوم خواهندشد. (ماده 252ل.ق)

پذيره‎نويسي اوراق قرضه
شرکت سهامي عام براي فروش اوراق قرضه بايستي تصميم راجع به فروش اوراق قرضه و شرايط صدور و انتشار آن را همراه با طرح اطلاعيه انتشار اوراق قرضه کتباً به مرجع ثبت شرکتها اعلام نمايد. مرجع ثبت شرکتها مفاد تصميم مذکور را ثبت و خلاصه آن را همراه با طرح اطلاعيه انتشار اوراق قرضه به هزينه شرکت در روزنامه رسمي آگهي مي‎نمايد. هرگونه آگهي براي فروش اوراق قرضه قبل از انجام دادن اين امور ممنوع است. (ماده 57 ل.ق)
اطلاعيه انتشار اوراق قرضه بايد به امضاي دارندگان امضاي مجاز شرکت برسد و مشتمل بر نکات زير باشد:
1 - نام شرکت
2 - موضوع شرکت
3 - شماره و تاريخ ثبت شرکت
4 – مرکز اصلي شرکت
5 - مدت شرکت
6 - مبلغ سرمايه شرکت و تصريح به اينکه کليه آن پرداخت شده است.
7- درصورتي که شرکت سابقاً اوراق قرضه صادر کرده است مبلغ و تعداد و تاريخ صدور آن و تضميناتي که احتمالاً براي بازپرداخت آن درنظر گرفته شده است و هم‎چنين مبالغ بازپرداخت شده آن و درصورتي که اوراق قرضه سابق قابل تبديل به سهام شرکت بوده باشد مقداري از آن‎گونه اوراق قرضه که هنوز تبديل به سهم نشده است.
8 - درصورتي که شرکت سابقاً اوراق قرضه مؤسسه ديگري را تضمين کرده باشد مبلغ و مدت و ساير شرايط تضمين مذکور.
9 - مبلغ قرضه و مدت آن و هم‎چنين مبلغ اسمي هر ورقه و نرخ بهره‎اي که به قرضه تعلق مي‎گيرد و ترتيب محاسبه آن و ذکر ساير حقوقي که احتمالاً براي اوراق قرضه درنظر گرفته شده است و هم‎چنين موعد يا مواعد و شرايط بازپرداخت اصل و پرداخت بهره و غيره و درصورتي که اوراق قرضه قابل خريد باشد شرايط و ترتيب بهره و غيره و درصورتي که اوراق قرضه قابل بازخريد باشد شرايط و ترتيب بازخريد.
10 - تضميناتي که احتمالاً براي اوراق قرضه درنظر گرفته شده است.
11 – اگر اوراق قرضه قابل تعويض با سهام شرکت يا قابل تبديل به سهام شرکت باشد مهلت و ساير شرايط تعويض يا تبديل.
12 - خلاصه گزارش وضع مالي شرکت و خلاصه ترازنامه آخرين سال مالي آن که به تصويب مجمع عمومي صاحبان سهام رسيده است. (ماده58 ل.ق)
پس از انتشار آگهي تصميم شرکت راجع به فروش اوراق قرضه، شرکت بايد تصميم مجمع عمومي و اطلاعيه انتشار اوراق قرضه را با قيد شماره و تاريخ آگهي منتشرشده در روزنامه رسمي و هم‎چنين شماره و تاريخ روزنامه رسمي که آگهي در آن منتشر شده است در روزنامه کثيرالانتشاري که آگهي‎هاي مربوط به شرکت در آن نشر مي‎گردد آگهي کند. (ماده59 ل.ق)
برابر نظريه شماره 4801/7-5/9/1358 اداره حقوقي دادگستري جمهوري اسلامي ايران، روزنامه‎هاي پرفروش کشور را عرفاً روزنامه کثيرالانتشار مي نامند.[9]
شرکت سهامي عام مي‎تواند مبلغ اوراق قرضه را به‎صورت نقدي مطالبه نمايد و يا براي قسمتي از آن مهلتي معين نمايد.[10]
بايد دانست هر شخصي که اطلاعيه انتشار اوراق قرضه شرکت سهامي را بدون امضاهاي مجاز و نام و نشاني مؤسسين يا مديران شرکت منتشر کند به جزاي نقدي از ده هزار تا سي هزار ريال محکوم خواهد شد. (ماده248 ل.ق)
هر شخصي که باسؤنيت براي تشويق مردم به تعهد خريد اوراق بهادار شرکت سهامي به صدور اطلاعيه انتشار اوراق قرضه که متضمن اطلاعات نادرست يا ناقص باشد مبادرت نمايد و يا از روي سؤنيت جهت تهيه اطلاعيه مزبور اطلاعات نادرست يا ناقص داده باشد به مجازات شروع به کلاهبرداري محکوم خواهد شد و هرگاه اثري بر اين اقدامات مترتب شده باشد مرتکب در حکم کلاهبرداري بوده و به مجازات مقرر محکوم خواهد شد. (ماده249 ل.ق)

حقوق دارندگان اوراق قرضه
حقوق اصلي دارنده اوراق قرضه، استرداد وجه اين اوراق به همراه بهره معيني که مقرر شده است. علاوه بر اين براي ورقه قرضه ممکن است حقوق ديگري نيز شناخته شود.

استرداد وجه قرضه
دارنده اوراق قرضه مي‎تواند هنگام سررسيد اوراق، مبلغ اسمي مندرج در آنها را مطالبه نمايد و شرکت منتشر کننده اوراق را نيز موظف است اين مبلغ را پرداخت نمايد. مبلغ اسمي اوراق قرضه با توجه به قانون پولي و بانکي کشور مصوب 18/4/1351 با اصلاحات بعدي مصوب 25/4/1354 بايد به واحد پول ايران يعني ريال باشد البته در قراردادهاي بين‎المللي مي‎توان مبلغ اسمي اوراق قرضه رابه پول خارجي قرار داد.[11]

دريافت بهره
برابر ماده52 ل.ق براي صاحب ورقه قرضه بهره معيني مقرر شده است که تمام آن يا اجزاي آن در موعد يا مواعد معيني بايد مسترد گردد.
در حال حاضر با توجه به نظر فقهاي شوراي نگهبان معامله‎ي اوراق قرضه از اين جهت که وام مذکور در آن مشتمل بر بهره است خلاف موازين شرع شناخته شده است. از سوي ديگر برابر اصل 49 قانون اساسي جمهوري اسلامي ايران نيز معاملات ربوي به هر شکل ممنوع است.
در حقوق فرانسه شرکتي که اوراق قرضه را منتشر مي‎نمايد، در هنگام پذيره‎نويسي اوراق را به کمتر از مبلغ اسمي‎شان به پذيره‎نويسان واگذار مي‎نمايد و هنگامي که موعد بازپرداخت اوراق فرا رسيد، مبلغ اسمي اوراق را به پذيره‎نويسان پرداخت مي‎نمايد. اين مبلغ اضافه بهره نيست بلکه جايزه‎اي است که به خريداران اوراق داده مي‎شود.
به هرحال بايد دانست که بررسي حقوقي اوراق قرضه اهميت خود را از دست نمي‎دهد چراکه مقررات راجع به اوراق قرضه در لايحه قانوني مصوب 1347 پيش‎بيني شده و آشنايي با آن لازم است. [12]

ساير حقوق
ساير حقوقي که به دارندگان اوراق قرضه تعلق مي‎گيرد، حقوقي است که قانونگذار نمي‎توانسته آنها را پيش‎بيني نمايد. از سوي ديگر قانونگذار نخواسته که حقوق خاصي مانند ضمانت يک بانک از اين اوراق يا ضمانت دولت و ... را به نفع پذيره‎نويسان به شرکت تحميل کند و به همين دليل در ماده52 ل.ق مقرر مي‎نمايد که براي ورقه قرضه ممکن است علاوه بر بهره حقوق ديگري نيز شناخته شود. به عنوان مثال شرکت منتشرکننده اوراق ممکن است متعهد شود تا پرداخت کامل وجه اوراق قرضه فعلي، اوراق قرضه جديدي منتشر ننمايد يا درصورت انتشار اوراق قرضه جديد با شرايط بهتر، شرايط اوراق قرضه جديد را در مورد اوراق قديم را رعايت نمايد.[13]

[1] - انصاري، مسعود و طاهري، محمدعلي؛ دانشنامه حقوق خصوصي، تهران، انتشارات محراب فکر، 1384، چ1، ج2، ص1161
[2] - ستوده تهراني، حسن؛ حقوق تجارت، تهران، نشر دادگستر، 1388، چ16، ج2، ص100
[3] - افتخاري، جواد؛ شرکتهاي تجارتي، تهران، انتشارات ققنوس، 1384، چ2، ص107
[4] - اسکيني، ربيعا؛ حقوق تجارت، تهران، انتشارات سمت، 1385، چ7، ج2، ص92
[5] - ستوده تهراني، حسن، پشين، ص98
[6] - عرفاني، محمود؛ حقوق تجارت، تهران، انتشارات جنگل، 1388، چ1، ج2، ص44
[7] - اسکيني، ربيعا؛ پيشين، ص94
[8] - همان، ص95
[9] - افتخاري، جواد؛ پيشين، ص113
[10] - اسکيني، ربيعا؛ پيشين، ص96
[11] - عرفاني، محمود؛ پيشين، ص41
[12] - اسکيني، ربيعا؛ پيشين، صص99-101
[13] - همان، ص102


محمد حسين احمدي





برای دادن نظر، باید به صورت رایگان در سایت عضو شوید. [عضویت در سایت]



مشاوره حقوقی رایگان