بسم الله
 
EN

بازدیدها: 1,700

خيانت در امانت و مجازات هاي قانوني آن

  1390/8/11
خلاصه: خيانت در امانت و مجازات هاي قانوني آن
امانتداري از خصلت هاي نيکي است که در قرآن و روايات اسلامي در باره آن زياد سفارش شده و در مقابل خيانت در امانت نهي شده است.
خداوند در آيه 58 سوره مبارکه 'النساء' مردم را به رعايت امانت داري فرمان داده است: 'ان الله يامرکم ان تودوا الامانات الي اهلها' خداوند فرمان مي‏دهد که امانتها را به صاحبانشان برگردانيد.
همچنين در آيه ديگري از قرآن کريم آمده است: 'والذ?ن هم ?ماناتهجم و عهدهم راعون'، مومنان کسان? هستند که امانت دارند و بر عهد خود وفا م? کنند (مومنون آ?ه 8) و خداوند در آيه 37 سوره انفال نيز مومنين را از ارتکاب خيانت در امانت نهي فرموده است.
رعايت امانت همچنين در روايات متعددي مورد تاکيد و سفارش معصومين(ع) قرار گرفته است. پيامبر اکرم(ص) فرمودند: 'کسي که در دنيا به امانتي خيانت کند و آن را به صاحبش برنگرداند و مرگش فرا رسد بر غير آيين من مرده است.'
امانتداري از منظر اجتماعي نيز حايز اهميت است، زيرا زمينه اعتماد ميان افراد جامعه را فراهم مي کند و در واقع لازمه زندگي اجتماعي است و خيانت در امانت موجب اخلال در نظم عمومي شده و اعتماد عمومي را تضعيف کرده و به سرمايه اجتماعي لطمه مي زند.
به هر حال خيانت در امانت جزء گناهان بزرگ محسوب مي شود و در قانون مجازات اسلامي نيز جرم بوده و براي مرتکبان آن مجازات تعيين شده و خسارت زيان ديده نيز مي بايست جبران شود.
خيانت به معناي پيمان شکني، نقض عهد، بي وفايي و رعايت نکردن امانتداري است. امانت در اصطلاح عبارت از مالي است که بوسيله يکي از عقود اماني يا به حکم قانون نزد شخصي باشد.
جرم خيانت در امانت در قانون تعريف نشده است، اما حقوقدانان با توجه به مصاديق مذکور در ماده 673 و 674 قانون مجازات اسلامي 1375 خيانت در امانت را به عمل عمدي و بر خلاف امانت امين به ضرر صاحب مال تعريف کرده‌اند.
دکتر حسين مير محمد صادقي، در تعريف جرم خيانت در امانت مي نويسد: خيانت در امانت عبارت است از استعمال، تصاحب، تلف يا مفقود نمودن توآم با سوء نيت مالي که از طرف مالک يا متصرف قانوني به کسي سپرده شده و بنا بر استرداد يا به مصرف معين رسانيدن آن بوده است.(کتاب جرايم عليه اموال و مالکيت ص 147)

** عناصر تشکيل دهنده جرم خيانت در امامت


* عنصر قانوني جرم خيانت


در ايران خيانت در امانت براي اولين بار در ماده 241 قانون مجازات عمومي سال 1304 جرم و قابل مجازات شناخته شده است. با تصويب قانون مجازات اسلامي(تعزيرات) در سال 1362 مواد 117، 118، 119 به ترتيب جايگزين مواد 239 ، 240 و 241 قانون مجازات عمومي شد و اين مواد را به طور ضمني نسخ نمود.
در سال 1375 با تصويب قانون تعزيرات، قانونگذار در مواد 673 و 674 به جرم خيانت در امانت مي پردازد.
در حال حاضر عنصر قانوني جرم خيانت در امانت ماده 674 قانون تعزيرات مصوب 1375 مي باشد. در اين ماده آمده است: 'هر گاه اموال منقول يا غيرمنقول يا نوشته هايي از قبيل سفته و چک و قبض و نظاير آن به عنوان اجاره يا امانت يا رهن يا براي وکالت يا هر کار با اجرت يا بي اجرت به کسي داده شده و بنا بر اين بوده است که اشياء مذکور مسترد شود يا به مصرف معيني برسد و شخصي که آن اشياء نزد او بوده آنها را به ضرر مالکين يا متصرفين آنها استعمال يا تصاحب يا تلف يا مفقود نمايد به حبس از شش ماه تا سه سال محکوم خواهد شد'.

* عنصر مادي جرم خيانت در امانت


عنصر مادي جرم خيانت در امانت عبارت است از استعمال، تصاحب، اتلاف و يا مفقود کردن مال مورد امانت که مي تواند به شکل فعل يا ترک فعل باشد. اما عمدتاً به صورت فعل است که در ماده 674 آمده است.
استعمال: استفاده کردن از مال مورد امانت جرم است، براي مثال شخصي خودروي خود را به دوستش امانت مي‌دهد تا در پارکينگ منزل خودش از آن نگهداري کند، ولي دوست وي از آن خودرو براي مسافرکشي استفاده مي‌کند.
تصاحب: يعني شخص اميني به جاي انجام وظيفه‌اش، مال ديگري را از آن خود بداند و با آن طوري رفتار کند که ديگران گمان کنند او مالک مال است.
اتلاف: تلف يا نابود کردن مال مورد امانت، يکي ديگر از گونه‌هاي خيانت در امانت است.
مفقود کردن: امين بدون اين که مال مورد امانت را تلف کند، موجب شود که دستيابي آن براي مالک غير ممکن شود.
* شرايط و اوضاع و احوال جرم: براي اين که جرم خيانت در امانت تحقق يابد شرايطي لازم است که عبارت است از اين که: موضوع جرم بايد مال يا وسيله تحصيل مال باشد، مال اماني بايد از سوي مالک يا متصرف قانوني به اميني سپرده شود، مال به امين به يکي از طرق قانوني و با شرط استرداد يا به مصرف معين رسانيدن سپرده شده باشد. علاوه بر اين بين فعل مرتکب و ضرر مالک يا متصرف قانوني آن رابطه عليت برقرار باشد.
* عنصر معنوي جرم:
عنصر معنوي جرم، سوء نيت عام و سوء نيت خاص است. سوء نيت عام به معني انجام عمدي عمل تصاحب، استعمال، تلف يا مفقود نمودن مال موضوع امانت است و سوء نيت خاص يعني قصد و اراده ورود ضرر به غير است. بر اين اساس تعدي يا تفريط مال اماني همراه با سوء نيت موجب مسئوليت کيفري است.

* تفاوت جرم خيانت در امانت با سرقت و کلاهبرداري:


جرم خيانت در امانت از زمره جرايم مقيد است و رفتار مرتکب منتهي به نتيجه خاصي مي شود. بدين ترتيب ورود ضرر به مالک يا متصرف، بر اثر فعل مرتکب، لازمه تحقق خيانت در امانت است.
در کلاهبرداري، نتيجه جرم، بردن مال غير است، در حالي که انتفاع کلاهبردار يا فرد مورد نظر وي از آن نيز شرط است. اما در جرم خيانت در امانت، فقط ورود ضرر به مالک يا متصرف شرط است، حتي اگر خود خائن از مال منتفع نشده باشد.
در کلاهبرداري متهم با توسل به اقدامات متقلبانه، مال غير را به دست مي‌آورد. در صورتي که در جرم خيانت در امانت زيان ديده از جرم، با ميل و رضاي خود مال خود را در اختيار متهم مي‌گذارد.
تفاوت جرم خيانت در امانت با دزدي اين است که در دزدي مرتکب مال غير را به طور مخفي مي‌ربايد.

* تحقق جرم خيانت در امانت منوط به عقد امانت يا وديعه نيست


نکته ديگري که بايد به آن اشاره شود، اين است که براي تحقق جرم خيانت در امانت لزوما نيازي به عقد امانت يا وديعه نيست. قانونگذار در ابتداي ماده 674 از چهار عقد امانت آور (اجاره، امانت،رهن و وکالت) به عنوان عقودي که مي توانند مبناي جرم خيانت در امانت قرار گيرند، نام برده است.
ديوان عالي کشور نيز در يکي از آراء خود بر عدم ضرورت انعقاد يک عقد امانت به عنوان مبناي جرم خيانت در امانت تاکيد کرده است.
قانونگذار در ماده 674 قانون مجازات اسلامي براي جلوگيري از فرار خائنين از مسئووليت به بهانه اين که عقدي بين آنان و مالک يا متصرف مال منعقد نشده و يا اينکه آن عقد، باطل بوده است خود را از محدود? عقود خارج کرده و سپرده شدن مال براي 'هر کار با اجرت يا بي اجرت' را مبناي تحقق جرم خيانت در امانت دانسته است.

* مجازات جرم خيانت در امانت


مجازات مرتکب جرم خيانت در امانت بر اساس ماده 674 قانون تعزيرات مصوب 1375 حبس از شش ماه تا سه سال مي باشد.
همچنين قانونگذار در ماده 673 قانون ياد شده، براي سوء استفاده از سفيد مهر يا سفيد امضاء يک تا سه سال حبس تعيين کرده است.





برای دادن نظر، باید به صورت رایگان در سایت عضو شوید. [عضویت در سایت]



مشاوره حقوقی رایگان