بسم الله
 
EN

بازدیدها: 1,760

وکالت در حقوق ايران چه ماهيتي دارد؟

  1390/8/10
خلاصه: وکالت در حقوق ايران چه ماهيتي دارد؟
بخش اول - ماهيت حقوقي وکالت

مقدمه

وکالت با روابطي سر و کار دارد که يک نفر , ديگري را براي انجام امري نايب خود قرار مي دهد. استخدام ديگري بدين نحو مسائل متعدد و متنوعي را در رابطه با حقوق و وظايف آنها نسبت به يکديگر و نسبت به شخص ثالث ايجاد مي کند.
در اثر توسعه تجارت و تخصصي شدن فعاليت هاي بشر در رشته هاي مختلف صنعتي , حمل و نقل و ارتباطات , روابط حقوقي ناشي از وکالت پيچيده تر و متنوع تر گرديده است. همه شرکت هاي حقوقي درايران و جهان بايد معاملات خود را از طريق وکالت انجام دهند. به همين جهت ميليون ها معاملات کوچک و بزرگ در سطح جهان منعقد مي شوند وکالت و نمايندگي نقش اولي و اساسي را دارد. تقريبا اکثر شرکت هاي توليدي کالاهاي خود را از طريق نمايندگي هاي خود به فروش مي رسانند. بانکها از طريق مشتريان خود اقدام به خريد و فروش سهام و ارز مي کنند. شرکت هاي بيمه و حمل و نقل , متصديان انبارها, دلالان و حق العمل کاران و شرکت هاي تجاري و همه و همه در يک هماهنگي حقوقي و عملي کالاهاي تجاري را از نقطه اي از جهان به نقطه ديگر منتقل مي کنند.
آنچه موجب اين هماهنگي و سرعت مي شود بدون ترديد وکالت و نمايندگي است.
هنوز از به رسميت شناختن وکالت به عنوان يک تاسيس حقوقي مستقل توسط سيستم هاي مهم حقوقي دنيا زمان زيادي نميگذرد.حقوق انگلستان تا قرن هفدهم و هجدهم وکالت را به عنوان يک تاسيس حقوقي مستقل به رسميت نمي شناخت و چنان
روابطي را اگر هم موجود بود به اجير و مستاجر يا آمر و مامور محدود مي کرد. تنها پس از انقلاب صنعتي انگلستان و پيدا شدن دلالان و
حق العمل کاران بود که مفهوم وکالت ايجاد توسعه پيدا کرد.
حقوق انگلستان براي مدت ها دلالان را وکيل اما حق العمل کاران را اجير محسوب مي کرد ولي در همه حال اصيل و کارفرما مسووليت
مدني و قراردادي در مقابل شخص ثالث داشتند. قضات انگلسي براي اثبات مسووليت اصيل متوسل به دکترين "استفاده" مي شدند
که از مفهوم لغت ژرمني سالمن يا ترومن گرفته شده است.
مسووليت وکيل و اصيل بر اين تست بود که چه کسي از قرارداد منتفع مي شد. اگر وکيل منتفع مي شد وکالتي واقع نشده و وکيل مسوول و اصيل محسوب مي شد و اگر اصيل منتفع شده بود وکيل مسووليتي در مقابل شخص ثالث نداشت. مثلا زوج در صورتي در مقابل قرار دادي که زوجه منعقد مي کرد مسوول شناخته مي شد که ثمن يا کالاي ناشي از قرار داد براي زوج قابل استفاده بود و الا
زوج مسووليتي نداشت.( زوجه در حقوق انگلستان در قرون وسطي داراي اهليت قانوني کامل در معاملات نبود.)
مفهوم وکالت به صورت مدرن و امروزي آن اولين بار در حقوق انگلستان در رابطه با تعقيب يک صومعه مطرح شد. راهبي به نيابت از صومعه کالايي از فردي خريداري مي کند ولي ثمن ان را نمي پردازد. مطابق قانون وقت فروشنده نمي توانست راهب را مورد تعقيب حقوقي قرار دهد براي اينکه راهبان فاقد اهليت قانوني محسوب مي شدند. بنابراين مجبور مي شود صومعه را که از کالا منتفع شده بود مورد تعقيب قرار دهد. اين دعوي مفهوم وکالت را که وکيل تنها وسيله اتصال رابطه حقوقي بين اصيل و ثالث است را مطرح کرد. کم کم اين مفهوم وکالت در حقوق انگلستان توسعه پيدا کرد و در پايان قرون وسطي کامن لا به مرحله اي رسيد که اصيل را در رابطه با قراردادي که وکيل به نيابت از او منعقد مي کرد مسوول مي دانست. امروزه حقوق انگلستان به دليل ضرورت هاي تجاري و اجتماعي رابطه وکالت را در بعضي موارد تحميل مي کند و اين در حالي است که هيچ گونه قراردادي و توافقي بين وکيل و اصيل وجود نداشته است.
وکالت در حقوق ايران و اسلام سابقه طولاني دارد. نيابت در عبادات ( نبابت در حج) و نيابت در معاملات از قبل در اسلام مورد بحث بوده
است. ولي متاسفانه مفاهيم راجع به وکالت در فقه و حقوق ايران داراي همان مفاهيم ابتدايي است و پاسخگوي نيازهاي تجاري و
صنعتي امروز ايران نيست.




نويسنده:منوچهر باقري مقدم





برای دادن نظر، باید به صورت رایگان در سایت عضو شوید. [عضویت در سایت]



مشاوره حقوقی رایگان