بسم الله
 
EN

بازدیدها: 1,678

شيوه هاي جايگزين يا غيرقضايي حل و فصل اختلافات-قسمت اول

  1390/8/9
خلاصه: شيوه هاي جايگزين يا غيرقضايي حل و فصل اختلافات-قسمت اول
• طرح بحث

انسان موجوي اجتماعي و همواره ناگزير بوده است که در ميان ساير همنوعان خود ادامه حيات دهد اگر آدمي توانسته است درياها و اقيانوس ها را درنوردد، فضا را بپيمايد، طبيعت را مهار نمايد و روز به روز با پيشرفت علوم و فنون چهره جديدي به زندگي ببخشد و يافته ها و ساخته هاي حيرت انگيزتري عرضه نمايد همه در سايه ارتباط و همفکري و همکاري افراد بشري با هم به دست آمده است. اما اين روابط اجتماعي و زندگي افراد بشري در کنار يکديگر ، در عين حال که عامل رشد و پيشرفت انسانها بوده است باعث گرديده است که بين منافع و حقوق آنها تعارض و تزاحم به وجود آيد و همين امر به ايجاد دعوا و اختلاف بين افراد بشر منجر شده است . ( 1)

بدينسان از ديرباز، دعوا و اختلاف در جوامع بشري وجود داشته است و براي حل اين نزاعها نيز روش ها و راه حلهايي وجود داشته است که در هر عصر و زماني تغيير و تکامل يافته است . درزمان ما اختلافات گستردگي ،تنوع و پيچيدگي بيشتري يافته است ، از يکسو افزايش جمعيت و نزديکي و ارتباط بيشتر اشخاص با يکديگر که به کمک وسايل ارتباطي جديد کره خاکي همچون دهکده اي کوچک دردسترس آنها قرار داده دامنه اختلافات را وسيعتر کرده است از سوي ديگر امروزه در کنار اشخاص طبيعي، اتحاد سرمايه ها، شرکتها و مؤسسات بزرگي (اشخاص حقوقي) را شکل داده است که گاه گستره فعاليت خود را بدون توجه به مليت به قلمرو چند کشور و حتي در سطح جهاني گسترش داده اند و به افزايش اختلافات و پيچيدگي بيشتر آنها کمک کرده اند. وانگهي تجارت نيز از حالت سنتي خود خارج شده و روابط بازرگاني به منظور تسهيل و سرعت روابط و بالا برده امکان رقابت تحويل يافته است .

با افزايش اختلافات، حل و فصل آنها از نظام قضايي دولتي يعني از طريق دادگاههاي دولتي و توسط قضات منتخب دولت گذشته از اينکه هزينه زيادي را بر دولتها تحميل مي کند منجر به تراکم کار و انباشته شدن پرونده ها در دادگاههاي دادگستري مي شود به دليل تبعاتي که در پي دارد نارضايتي اصحاب دعوا را به دنبال خواهد داشت.

همچنين طرفين اختلاف نيز خصوصا در اختلافات تجاري به دليل ماهيت خاص روابط و اختلافات تجاري تمايل چنداني به مراجعه به دادگاههاي دولتي جهت حل و فصل اختلافات خود ندارند چرا که مي خواهند اختلاف خود را سريعتر و حتي المقدور با هزينه کمتر و توسط قضاتي که نسبت به موضوع مورد اختلاف تخصص دارند و به طور محرمانه و غيرعلني حل و فصل نمايند.(2)

گاه نيز روابط کاري و روابط آينده طرفين ايجاب مي کند که اختلافات طرفين در يک محيط دوستانه و توام با همکاري و تفاهم حل و فصل شود (همانند اختلافات بين همسايه ها،زوجين،کارگر و کارفرما و خصوصا بين تجار) که تنوع و انعطلاف شيوه هاي غيرقضايي حل اختلاف اين امکان را براي طرفين فراهم مي سازد در حالي که حل اين گونه اختلافات در دادگاهها به روابط کاري و آتي طرفين لطمه وارد مي سازد و طرفين را در حالت درگيري و نزاع باقي مي گذارد.

علل فوق و امتيازات متعدد ديگر سبب گرديده است که روز به روز هم تمايل اشخاص به حل اختلافات خود از طريق شيوه هايي غير از شيوه رسمي و دولتي حل اختلاف بيشتر شود و دولتها در جهت ترويج و شناسايي شيوه هاي غيرقضايي حل اختلاف و استفاده هر چه بيشتر طرفين اختلاف از اين شيوه ها اقدامات متعددي را انجام دهند. مؤسسات و سازمان هاي مختلفي که موضوع فعاليت خود را «آي.دي.آر» قرار داده اند تاسيس گرديده اند وقوانين داخلي کشورها نيز به منظور تسهيل و استفاده بيشتر اشخاص از «آي.دي.آر» اصلاح شده يا قوانين مناسبي وضع گرديده است و در سطح بين المللي نيز کنوانسيون ها و قوانين نمونه اي به منظرو يکنواخت سازي قوانين داخلي کشورها در زمينه «آي.دي.آر» و تسهيل در اجراي آراء صادر شده به تصويب رسيده است.(3) که اهميت حل اختلافات را از طريق شيوه هاي جايگزين يا غيرقضايي حل و فصل اختلافات آشکارتر مي سازد.

• مفهوم شيوه هاي جايگزين حل اختلاف

(Alternative Dispute Resolution)(4)

شيوه هاي جايگزين يا غيرقضايي حل و فصل اختلاف که اختصارا «آي.دي.آر» ناميده مي شود به همه روش هايي اطلاق مي شود که حل و فصل اختلاف در خارج از دادگاه صورت مي گيرد. در اين شيوه ها که از آنها به «عدالت خصوصي» نيز تعبير شده است(5) اختلافات به وسيله شخص يا اشخاص ثالثي که معمولا به وسيله طرفين اختلاف انتخاب مي شوند و مطابق با روش و آيين رسيدگي مورد توافق طرفين حل و فصل مي شود. هر چند استفاده از روش هاي غيررسمي حل اختلاف و به کارگيري داور و ميانجي و روش کدخدا منشي و سازش براي حل نزاعها حتي پيش از شکل گيري دولت و سازمان قضايي امري معمول و متداول بوده است و سابقه و قدمت بيشتري از شيوه رسمي و دادگاهي حل اختلاف دارد(6) اما استفاده از شيوه هاي جايگزين حل و فصل اختلاف به گونه اي که داراي قواعد و مقررات مشخص باشد و در چارچوب مؤسسات خاصي مورد ترويج و تشويق قرار گرفته و به عنوان جايگزين شيوه دادگاهي و رسمي حل اختلاف مطرح باشد و در کل آنچه امروزه به نام «آي.دي.آر» مي شناسيم چند دهه اي (از دهه 1970 به بعد) است (7 ) که مرسوم شده و انتخاب آن به عنوان روش حل اختلاف روز به روز طرفداران بشتري پيدا مي کند. فوائد متعددي که استفاده از «آي.دي.آر» دربردارد دولتها را مجاب کرده است که با اتخاذ تدابيرو انجام اقداماتي از جمله وضع و اصلاح قوانين و مقررات و تاسيس مؤسسات مربوط بستر مناسبي را جهت رواج و استفاده بيشتر از شيوه هاي جايگزين حل اختلاف فراهم سازند . مؤسسات متعددي در زمينه «آي.دي.آر» (به ويژه تحت عنوان مؤسسات و مراکز داوري و ميانجي گري) تأمين شده است که در سطح ملي و بين المللي فعاليت مي کنند. اين مؤسسات به منظور ارتقاء و ترويج و استفاده بيشتر مردم از شيوه هاي غير رسمي حل اختلاف فعاليتهاي مختلفي را انجام مي دهند که از جمله مي توان موارد زير را نام برد:(8)

1ـ تهيه و انتشار قراردادهاي نمونه اي که در آنها ارجاع به يکي از شيوه هاي جايگزين حل اختلاف همچون داوري يا ميانجيگري هنگام بروز اختلاف پيش بيني شده است و توصيه به طرفين قرارداد به استفاده از قراردادهاي نمونه و ذکر شرط ارجاع به يکي از شيوه هاي «آي.دي.آر» در زمان انعقاد قرارداد.

2ـ تهيه و انتشارآيين و قواعد رسيدگي به نحوي که چگونگي و روند حل اختلاف از ابتداي ارجاع اختلاف و شرع رسيدگي تا پايان به طور کامل و دقيق پيش بيني شده است.

3ـ احراز صلاحيت اشخاص ثالث بي طرف (داورها و ميانجي ها و... ) که صلاحيت اقدام در جهت حل و فصل اختلاف را دارند و انتشار ليست اين اشخاص جهت اطلاع طرفين اختلاف و استفاده از اشخاص ثالث بي طرفي که در ليست ياد شده ذکر شده اند و همچنين انتشار قواعد رفتار حرفه اي اشخاص ثالث که به عنوان قاضي حل اختلاف فعاليت مي کنند مانند قواعد رفتار حرفه اي داوران يا ميانجي ها و...

4ـ رسيدگي به اختلافاتي که به مؤسسه ارجاع مي شود اختلاف مطابق آيين رسيدگي مؤسسه و نيز قواعد مورد توافق طرفين حل و فصل مي شود.(9)

5ـ ارائه راهنمايي و مشاوره به افراد در زمينه «آي.دي.آر»، برگزاري و شرکت در سمينارهاي داخلي و خارجي در زمينه «آي.دي.آر» ، انتشار کتب و آراء مربوط به «آي.دي.آر» و به طور خلاصه انجام هرگونه فعاليتي که به پيشرفت و ارتقاء شيوه هاي جايگزين حل و فصل اختلاف کمک مي کند.



نويسنده:يوسف درويشي هويدا-داديار دادسراي صادقيه





برای دادن نظر، باید به صورت رایگان در سایت عضو شوید. [عضویت در سایت]



مشاوره حقوقی رایگان