بسم الله
 
EN

بازدیدها: 1,921

يک پرونده(45): اشتراط فعل معلق به فوت در صلح مال

  1390/7/26
خلاصه: اشتراط فعل معلق به فوت در صلح مال
آقاي جمشيد ششدانگ آپارتماني را به عقد صلح به آقاي محمود منتقل مي کند و ضمن عقد شرط مي کند که مصالح مادام الحيات خود حق فسخ داشته باشد و باز شرط مي کند که چنانچه حق فسخ را اسقاط کند يا قبل از اسقاط بميرد متصالح از مال خود محلي براي دفن او در آرامگاه …. قم بخرد و هزينه هاي تغسيل و تکفين و تدفين و احسانات او را بپردازد و فردي مطمئن براي اداي نمازهاي واجب قضا شده او که بالغ بر …… رکعت نماز يوميه است اجير کند و واجبات مالي او از قبيل زکات و خمس اموال او را تا ميزان …… پرداخت کند . آيا عقد و شرط صحيح است ؟
اگر عقد صلح مزبور محاباتي باشد موجب انتقال است و در صحت آن نيز شک نمي توان کرد ؛ چرا که شرط فقط در دو مورد فاسد است و مفسد عقد: شرط خلاف مقتضاء دات عقد و شرط مجهولي که جهل به آن موجب جهل به عوضين شود .(ماده 233 قانون مدني) و شرطهاي مورد بحث از مصاديق هيچ يک از شروط فاسد مفسد نيست و بنابر اين عقد صحيح است . حال که شروط اندراجي جزو شروط فاسد و مفسد نيست بايد ديد که آيا آن ها از مصاديق شروط فاسد غيرمفسد عقد ( شروط موضوع ماده ي 232 قانون مدني )هستند يا نه؟ ماده ي 232 قانون مدني شروط مزبور را چنين بر مي شمارد: شرط غير مقدور ، شرط بدون نفع و فايده و شرط نامشروع . هريک از تعهدات مزبور که در قالب شرط در ضمن عقد آمده است مقدور است و داراي نفع و فايده و باقي مي ماند : شرط نامشروع که منظور همان شرط بر خلاف قانون است . از ميان تعهداتي که متصالح بر دوش کشيده است تعهد به خريد محلي براي دفن مصالح امري است که مي تواند قبل از فوت هم انجام شود و بنابر اين مصالح مي تواند حق فسخ خويش را اسقاط کند و از متصالح بخواهد جايي براي دفن او در ارامگاه مورد نظر بخرد و اگرحق فسخ خود اسقاط نکند و در انتظار مرگ بماند هم اين تعهد و نيز ساير تعهدات اموري معلق به فوت مصالح خواهند بود . گفتني است تنها عقد و ايقاعي که مي تواند معلق به فوت باشد ؛ وصيت تمليکي و عهدي است . تعليق به فوت از اوصاف داتي وصيت است . از ميان عقود و ايقاعات اين فقط وصيت است که براي زمان بعد از فوت موصي انشاء مي شود و اين وصف چندان مهم و بارز است که بايد آن را وصف جوهري وصيت در برابر ساير تصرفات حقوقي زمان حيات شمرد ( کاتوزيان ، دکتر ناصر ، دوره ي مقدماتي حقوق مدني ، درس هائي از شفعه ، وصيت و ارث ، نشر ميزان ، چاپ دهم ، پاييز 1387 ، ص 67 )
شايد ادعا شود که شرط اندراجي در واقع متضمن اثر عمل حقوقي وصايت است و شرط نتيجه است و وصايت از جمله اعمالي نسيت که حصول آن موقوف به سبب خاصي باشد ؛ پس شرطي است صحيح . در اين ادعا امر خريد قب و تغسيلو تکفين و تدفين و ادا واجبات ديني اموري است که مصالح انجام آن را بعد از فوت خود به متصالح محول نموده است و در واقع متصالح به موجب شرط ضمن عقد صلح ، وصي اوست . بايد گفت که قلمرو وصايت را قانون گذار خود معين کرده است: سرپرستي کودکان موصي (ماده ي 1188 قانون مدني ) و اداره ي ثلث اموال ( بند 2 ماده ي 826 قانون مدني ) ، اداره و تصفيه ترکه ( ماده ي 246 قانون امور حسبي )

گرچه نمي توان قلمرو وصايت را محدود به اين موارد کرد با اين حال مثال هاي مرقوم سنخ اعمالي را که مي تواند مورد وصايت قرارگيرد مشخص مي کند . وصي بعد از فوت هر آنچه مي کند اموري است که يا مربوط به مال حين الفوت موصي است ( آن هم ثلث ) يا امور مربوط به سرپرستي صغار او و اداره ي اموال صغار . بنابراين اگر کسي بگويد بعد از فوت من از ثلث اموالم قبري برايم بخر ، شخصي را براي اداي نمازهاي قضايم اجير کن ، کفن و دفنم کن و هزينه ام را از ثلث مالم بپرداز ، اين وصايت است و مي تواند بصورت شرط نتيجه در ضمن عقدي درج شود و هم عقد صحيح خواهد بود و هم شرط . اما اگر بگويد بعد از فوت من از مال خود قبري برايم بخر ، از مال خود شخصي برايم اجير کن تا نماز قضايم را بجا آورد و از مال خود هزينه ي کفن و دفنم را بپرداز اين وصايت نيست بلکه تعلق معلق به فوت مصالح است که بر عهده ي متصالح قرار گرفته است و چون هيچ قالب قانوني ديگر غير از وصيت نيست که بتواند تعهدات معلق به فوت را در خود جاي دهد ، اندراج چنان شرطي در ضمن عقد صلح صحيح نيست ، چرا که شرطي است نامشروع و خلاف قانون و بنابراين فقط شرط ، باطل است بدون آن که فساد آن به عقد صلح سرايت کند. چه بايد کرد تا طرفين به مقصود خويش نائل شوند ؟ عقد صلح را نبايد خياري منعقد کرد تا مشمول ماده ي 33 قانون ثبت نگردد . مصالح مي تواند به جاي خيار فسخ حق عمري بصورت شرط نتيجه براي خود منظور کند و مبلغ معيني به عنوان مال الصلح براي مورد صلح تعيين شود تا مبلغ مزبور نزد متصالح تا زمان فوت مصالح قرض الحسنه باشد و شرط شود که متصالح وصي مصالح است بعد از فوت او از محل قرض امورات مزبور را انجام دهد . در اين صورت در واقع عمل حقوقي وصايت بصورت شرط نتيجه در ضمن عقد صلح درج شده است .




نويسنده:لطيف عبادپور-سردفتر اسناد رسمي 10 پارس آباد و مدرس دانشگاه





برای دادن نظر، باید به صورت رایگان در سایت عضو شوید. [عضویت در سایت]



مشاوره حقوقی رایگان