بسم الله
 
EN

بازدیدها: 1,566

ديه در اسلام

  1390/7/21
خلاصه: ديه در اسلام
يکي از مجازات هاي تعيين شده در قانون مجازات اسلامي ، ديات هستند . براساس ماده 15 قانون مجازات اسلامي ديه ، مالي است که از طرف قانونگذار ( شارع ) براي جنايت تعيين مي شود . تعريف هاي ديه در ماده 294 مفصل آمده است : ماده 294 قانون مجازات اسلامي مي گويد : ديه مالي است که به سبب جنايات بر نفس يا عضو مجني عليه يا به ولي يا اولياي دم او داده مي شود .

ديه در اسلام
نويسنده : در گفت و گو با معاون ستاد ديه -حکيمه رحمان نژاد – روزنامه ايران
يکي از مجازات هاي تعيين شده در قانون مجازات اسلامي ، ديات هستند . براساس ماده 15 قانون مجازات اسلامي ديه ، مالي است که از طرف قانونگذار ( شارع ) براي جنايت تعيين مي شود . تعريف هاي ديه در ماده 294 مفصل آمده است : ماده 294 قانون مجازات اسلامي مي گويد : ديه مالي است که به سبب جنايات بر نفس يا عضو مجني عليه يا به ولي يا اولياي دم او داده مي شود .
ماده 295 قانون مجازات اسلامي موارد پرداخت ديه را مشخص کرده است که به اختصار در قتل هاي خطايي و شبه عمد و جرح شبه عمد ديه تعلق مي گيرد . مقادير ديه در زمان قتل نفس در مواد 297 تا 301 قانون مجازات اسلامي مشخص شده و مهلت پرداخت ديه قتل ، خود قاتل است در مواردي خود قاتل ، يا در مواردي عاقله است . عاقله به بستگان ذکور نسبي پدر و مادري يا پدري به ترتيب طبقات ارث و يا ضامن جريره گويند .
در مورد ديه اعضا، جراحات ، سقط جنين . جنايات واقع شده بر مرده در باب نهم تا سيزدهم کتاب چهارم قانون مجازات اسلامي به تفصيل توضيح داده شده است . کتاب چهارم قانون مجازات اسلامي درباره ديات است و از ماده 294 تا 497 به اين مورد پرداخته شده است . براي آشنايي با ستاد ديه با محمد علي ساري معاون ستاد ديه کشور گفت و گويي انجام داده ايم که متن کامل آن در پي مي ايد .
فلسفه وجودي ديه چيست ؟
ديه در اسلام به اين دليل پيش بيني شده تا فردي که آسيب مي بيند ، بتواند اين آسيب را جبران کند و اين جبران بخشي به معالجه خود فرد برمي گردد . برخي از آسيب هم قابل جبران نيست و بايد براي ممر در آمد خود جايي را پيدا کند . فرد آسيب ديده از طرف دادگاه به پزشکي قانوني معرفي شود و پزشکي قانوني در واقع مرجع تعيين آسيب هاست که ميزان آسيب را مشخص مي کند براي نمونه قطع نخاع . 4 ديه برايش تعيين مي شود .

در مورد انواع و اقسام ديه توضيح دهيد
از ساده ترين نوه ، سرخ شدگي قسمت هاي بدن تا سياه شدگي هر کدامشان 14 ، 15 جدول است . ديه اعضا لب ، دهان ، دندان ، دست و پا ، ديه دنده ، ديه نخاع ، ديه حواس ، ديه استخوان زير گردن ، ديه گويايي ، ديه زبان و امروز با جدول بندي از سوي يکي از کارشناسان دادگستري ، کار قاضي آسان شده ، انواع و اقسام ديه دقيق و مشخص است و قاضي براساس آن عمل مي کند .
آيا انواع و اقسام ديه به مرور زمان و شرايط تغيير مي کند و چه کساني انواع و اقسام آن را مشخص مي کنند ؟
اصل قضيه ديه با مرور زمان تغيير نمي کند ، اما نرخ ديه براساس ميزان شتر در سال تعيين مي شود يا تغيير مي کند . فروردين هر سال ، ميزان ديه يعني ارزش ريالي آن از سوي رئيس قوه قضائيه و در جلسه اي تعيين مي شود ، به اين صورت که قيمت هاي مختلفي از شتر را در نقاط مختلف کشور تعيين مي کنند و قيمت شتر بيشتر از استان سيستان و بلوچستان گرفته مي شود و قيمت براساس ميزان شتر در هر سال تعيين مي شود اما در اساس ديه تغيير ايجاد نمي شود .
بحث هاي مربوط به ديه در يکي دو سال اخير با نام زندان و زندانيان ديه عجين بوده است که اين سؤال به ذهن مي آيد آيا در واقع ديه يعني زندان ؟
اگر پدري فرزند خود را يا مردي همسر و يا زني شوهرش را کتک بزند ، مکلف است ديه پرداخت کند اما اين که ذهن بيشتر به زندان معطوف مي شود علت آن است که بيشترين مصداق موجود در جامعه ، تصادفات زيادي است که به وجود مي آيد و صدمه هايي که از اين بابت پيش مي آيد بيشتر متوجه زندانياني است که به سبب تصادف در زندان ها هستند و قادر به پرداخت ديه نيستند .
براي کاهش زندانيان چه راهکاري پيشنهاد مي کنيد ؟
بزرگترين راهکاري که به نظر مي رسد آن است که بويژه براي تصادفات مشکل بيمه حل شود . بيشتر افرادي که اتومبيل خود را بيمه نمي کنند و محکوم به ديه مي شوند ، از آنجا که نمي توانند ديه را پرداخت کنند ، به زندان کشانده مي شوند .
اگر کاري کنيم که اتومبيل هاي بدون بيمه ، نتوانند تردد کنند ، گام مؤثري در کاهش زندانيان برخواهيم داشت . متأسفانه 8 هزار و پانصد زنداني ديه در زندان ها داريم که با توجه به آمار ما بيش از 90 درصد آنها بيمه ندارند و گاهي محکوم به 2 يا 3 ديه مي شوند و اموالي هم ندارند که حتي يکي از ديات را پرداخت کنند ، ستاد ديه هم توان آن را ندارد که هر 3 ديه آنها را پرداخت کند و به همين علت ، تعداد اين زندانيان زياد است و ناچار مدت زيادي را در زندان بمانند . پس بايد تلاش کرد تا مشکل بيمه حل شود و ستاد هم ديه هايي را که مبلغ آن کمتر است پرداخت مي کند تا تعداد بيشتري از زندانيان آزاد شوند .
در اين باره چه اقداماتي از طريق ستاد ديه انجام شده است ؟
تلاش کرديم از طريق مجلس و بند 31 تبصره 2 قانون بودجه سال 85 کل کشور ، 20 ميليارد تومان اعتبار از منابع قرض الحسنه بانک ها براي ستاد ديه بگيريم ، البته هنوز اين اعتبارات را ريافت نکرديم اما بانک عامل مشخص شده است و اميدواريم بزودي از طريق بانک ملت ، وام قرض الحسنه با کارمزد 4 درصد در اختيار زندانيان قرار بگيرد تا تعداد قابل توجهي از زندانيان ديه آزاد شوند .
ستاد ديه با چه هدفي تشکيل شده است ؟
اين ستاد با هدف کمک به آزادي زندانيان غيرعمدي تشکيل شده و بايد گفت زندانيان غيرعمدي 4 گروه اند . زندانيان بدهکار ديه اي ، بدهکار چک ، زندانياني که بابت پرداخت نکردن زنداني شده اند و چهارمين دسته افرادي که به دليل نپرداختن نفقه در زندان هستند .
در چه سالي اين ستاد تشکيل شده است ؟
ستاد ديه در سال 1369 پايه گذاري و اساسنامه آن در سال 1378 تصويب شد و از سال 1378 کار رسمي خود را آغاز کرد و هم اکنون در تمامي استان هاي کشور فعال است .
در مقايسه با سال قبل ، کمک مردم به ستاد ديه چگونه بوده است ؟
آمار ما از استان ها گوياي افزايش 50 درصدي کمک مردمي به ستاد ديه نسبت به سال گذشته بوده است . براي نمونه در تهران ، 600 ميليون تومان کمک مردمي در سال گذشته جذب شده بود که امسال به 900 ميليون تومان رسيده است . در سال گذشته ، کل دريافتي ما از مردم در سراسر کشور 2 ميليارد تومان بود که امسال پيش بيني مي کنيم بيش از 3 ميليارد تومان باشد . در سال گذشته 2 هزار و 300 زنداني در سراسر کشور از طريق ستاد ديه آزاد شدند که پيش بيني مي کنيم امسال 2 هزار و 900 تا سه هزار زنداني آزاد شوند .
در 8 سال گذشته چه تعداد زنداني با کمک هاي ستاد ديه آزاد شده اند ؟
در اين 8 سال زمينه آزادي بيش از 11 هزار نفر زنداني از طريق ستاد ديه فراهم شده است .
عمده فعاليت هاي ستاد ديه در چه زمينه هايي است ؟
آزادي زندانيان و پيشگيري از ورود افراد به زندان ها ، عمده فعاليت هاي ستاد ديه است و تلاشمان اين است که کارهاي علمي را در زمينه پيشگيري شروع کنيم . براي نمونه در مورد تصادف ها ، هم اکنون نهادي که در مورد سن افراد تصادفي تحقيق کند وجود ندارد در صورتي که براي منابع تصميم گيرنده بسيار مهم است ، ما در ستاد ديه از آنجا که زنداني ها را در دسترس داريم مي توانيم آمار بگيريم و مي توان تدبيري انديشيد که از طريق اين آمار ، ضعف ها شناسايي و برطرف شود .
در زمينه پيشگيري چه اقداماتي انجام داده ايد ؟
در زمينه پيشگيري تعاملاتي با راهنمايي و رانندگي داشتيم و تفاوتي بين بيمه و راهنمايي و رانندگي ايجاد کرديم . تصادف در بزگراه ها معضل بزرگي است و اين تصادف ها منجر به کشته شدن افراد زيادي مي شود و عامل آن سرعت زياد در اتوبان هاست . در اين زمينه پيشنهاد داديم تجهيزات راهنمايي و رانندگي تقويت شود به نوعي که راننده احساس کند کنترل مي شود . بنابراين پيشنهاد ما اين است که شرکت هاي بيمه در تقويت تجهيزات راهنمايي و رانندگي سرمايه گذاري کنند . در واقع اگر 20 درصد تصادفات کاهش پيدا کند منافع مالي براي خود شرکت هاي بيمه خواهد داشت . اگر در جاده ها به صورت اتوماتيک ، از سرعت ها عکس گرفته شود در کاهش تصادفات مؤثر است . وقتي پرداخت خسارت شرکت بيمه کاهش پيدا کند ، شرکت بيمه مي تواند 10 درصد براي تجهيزات راهنمايي و رانندگي سرمايه گذاري کند . هم اکنون اعتباري از طريق شرکت هاي بيمه به مبلغ 20 ميليارد تومان براي تجهيزات راهنمايي و رانندگي تهيه شده است .
پليس در 10 تا 15 درصد جاده ها حضور دارد و اگر حضور پليس نامحسوس و پر رنگ شود در کاهش تصادف ها و کاهش زندانيان ديه مؤثر است . همچنين تعامل خوبي بين کميسيون اقتصادي مجلس ، بيمه مرکزي بيمه ايران ، راهنمايي و رانندگي ، وزارت کشور انجام شده براي جلوگيري از تردد خودروهايي که بيمه نامه ندارند و تصميم گرفته شده برچسب هاي بيمه جلوي ماشين نصب شود . البته راهنمايي و رانندگي قول داده است از آذر ماه جلوي ماشين هايي را که بيمه نامه ندارند ، بگيرد.
قوانين مرتبط با ديه در چه وضعيتي است و تا چه حد نياز به اصلاح دارد ؟
هم اکنون ، ديه يوم الادا است . پيشنهاد ما آن است که ديه ، يو الادا نباشد . متأسفانه آگاهي نداشتن افراد نسبت به يوم الادا بودن ديه موجب مي شود همچنان در زندان بمانند . بهتر است ديه از حالت يو الادا خارج شود و براي شاکي مهلت زماني معين شود و شاکي همان سال پيگير پرونده باشد ، نه اينکه سال هاي بعد اقدام کند و بايد ميزان ديه براساس تاريخ حادثه تعيين شود تا شاکي براي دريافت ديه بيشتر طمع نکند . قوانين چک نيز بايد اصلاح شود و نبايد بانک ها ، دسته چک هاي 50 برگي يا 100 برگي را به افرادي که توان پرداخت ندارند ارائه کند . بايد با بانک هايي که اين دسته چک ها را مي دهند به شدت برخورد کرد و برخورد با مديران خطاکار بانک ها بايد در قانون پيش بيني شود . مي توان نسبت به صدور چک ها به دليل گرايش هاي مردم ما به آموزه هاي ديني ، از ائمه جمعه استفاده کرد و ائمه جمعه در اين زمينه امر به معروف و نهي از منکر کنند و درباره چک هم مردم بايد ارشاد شوند و قانون اصلاح شود . همچنين بحث مجازات هاي جايگزين مهم است ، قوانين حقوقي ما بايد متناسب با شرع مقدس اسلامي باشد ، متناسب با قوانين شرع اصلاح ، و موازي اين قانون پيش رود ، به خصوص درباره جرايم غيرعمد بايد تجديدنظر شود که افراد فقط به دليل بدهکاري و نداشتن و نپرداختن پول ، زنداني نشوند .
مهمترين مشکلاتي که در زمينه ديه و امور مربوط به آن وجود دارد چيست و آيا در تصحيح اين امور ، اقدامي شده است ؟
يکي از مشکلات ما بويژه در مورد تصادف آن است که وقتي تصادفي رخ مي دهد ، کارشناس بيمه در مورد ميزان خسارت نظر مي دهد در حالي که بايد کارشناس بي طرفي در مورد خسارت نظر بدهد . در قانون جديد که کارشناسي زيادي هم در مورد آن شده است و نهمين جلسه آن در مجلس هم برگزار شده پيشنهاد ما اين است که تصادف کننده به هر تعميرگاهي که خواست بتواند مراجعه کند وهزينه را از شرکت بيمه بگيرد . مسأله دوم آن است که بسياري از شرکت ها از پرداخت ضرر و زيان شانه خالي مي کنند . ما در قانون جديد پيش بيني کرديم و براي مرحله اول اگر شرکت بيمه از پرداخت ضرر و زيان شانه خالي کرد ، جريمه اي معادل ده برابر بيمه کامل يک فرد پرداخت کند و در بار سوم امتياز کل شرکت بيمه لغو مي شود و با توجه به اينکه هم اکنون 33 درصد وسايل نقليه بيمه ندارند اين قانون هم منافع مردم و هم منافع شرکت هاي بيمه را تأمين مي کند و از طرفي ديگر در جهت رفع مشکلات ستاد ديه است .



نويسنده : در گفت و گو با معاون ستاد ديه -حکيمه رحمان نژاد





برای دادن نظر، باید به صورت رایگان در سایت عضو شوید. [عضویت در سایت]



مشاوره حقوقی رایگان