بسم الله
 
EN

بازدیدها: 1,177

دين و آزادي-قسمت دوم(قسمت پاياني)

  1390/7/9
خلاصه: دين و آزادي-قسمت دوم(قسمت پاياني)
4. دين و آزادى بيان و قلم
آزادى گفتن و نوشتن يکى از حقوق طبيعى وفطرى بشر است که خداوند به او ارزانى داشته است، قرآن کريم قدرت بيان را در کنار تعليم قرآن و آفرينش انسان - جلوه‏اى از رحمت‏خداوند دانسته مى‏فرمايد: ««الرحمن× علم القرآن× خلق الانسان× علمه البيان‏»» (14) ، در جايى ديگر به قلم و آنچه به واسطه‏ى آن نگارش مى‏يابد سوگند ياد کرده است ««ن والقلم و ما يسطرون‏»» (15) .
نوشتن وگفتن علاوه بر اين که در زندگى روزمره و معمولى انسان نقش اساسى دارند، ابزارهاى مهم تعليم و تربيت نيز مى‏باشند که رکن اساسى تعالى حيات انسانى را تشکيل مى‏دهد. بدين جهت‏به عنوان يکى از اهداف نبوت و شريعت‏به شمار آمده است:
««...يزکيهم ويعلمهم الکتاب والحکمة...»» . (16)
از آنجا که قلم و بيان، افکار و انديشه‏ها و عقايد و آراى انسانها را باز مى‏نمايند، و در افکار و عقايد بشرى حق و باطل، وصواب و خطا راه مى‏يابد، دستاورد قلم و بيان نيز مى‏تواند رنگ حق يا باطل، وصواب يا خطا را به خود بگيرد، گذشته از جنبه محتوايى قلم و بيان (عقايد و افکار) از جنبه ساختارى و صورى نيز نيک و بد و حق و باطل در آن قابل تصور و تحقق است. بدين جهت، قرآن کريم در قلمرو گفتار، سخن استوار (قول سديد) را توصيه مى‏کند و آن را جلوه‏اى از تقوا (تقواى گفتارى) مى‏داند««يا ايها الذين آمنوا اتقوا الله وقولوا قولا سديدا»» (17) و در حوزه قلم و نوشتار نيز عدالت را ميزان قرار داده مى‏فرمايد: ««...وليکتب بينکم کاتب بالعدل...»» (18) . و کسانى را که اين اصل را رعايت نکرده به نشر اکاذيب گمراه کننده مى‏پردازند، شديدا هشدار مى‏دهد:««فويل للذين يکتبون الکتاب بايديهم ثم يقولون هذا من عند الله...»» . (19)
بنابراين دين حق از آزادى قلم و بيان دفاع مى‏کند، و ضابطه و معيار آن را رعايت اصل تقوا و عدالت مى‏داند که مصاديق آن در احاديث اسلامى و کتب فقهى و تفسيرى بيان شده است. حق آزادى بيان و شرط آن در اصل 24 قانون اساسى جمهورى اسلامى ايران اين گونه تقرير شده است‏«نشريات و مطبوعات در بيان مطالب آزادند، مگر آن که مخل به مبانى اسلام يا حقوق عمومى باشد، تفصيل آن را قانون معين مى‏کند».
از توابع حق آزادى بيان، آزادى در نوع زبان و لهجه‏هاى محلى است، بديهى است هر گاه در کشورى، زبانى به عنوان ميراث ملى يا دينى شناخته شود، آن زبان جنبه رسمى و عمومى خواهد داشت، هر چند بهره‏گيرى از زبانهاى محلى و قومى نيز در کنار آن زبان رسمى مجاز است، اين حق نيز در اصل پانزدهم قانون اساى جمهورى اسلامى ايران بدين صورت تدوين شده است:«زبان و خط رسمى و مشترک مردم ايران فارسى است، اسناد و مکاتبات و متون رسمى وکتب درسى بايد با اين زبان و خط باشد، استفاده از زبانهاى محلى و قومى در مطبوعات و رسانه‏هاى گروهى و تدريس ادبيات آنها در مدارس در کنار زبان فارسى آزاد است‏».
از آنجا که زبان قرآن و احاديث اسلامى و نيز بسيارى از منابع و متون اسلامى عربى است، زبان عربى - پس از زبان فارسى - دومين زبان عمومى ومشترک مردم ايران است. از اين رو در اصل شانزدهم قانون اساسى، تدريس آن پس از دوره ابتدايى تا پايان دوره‏ى متوسطه در همه کلاسها و رشته‏ها لازم گرديده است.
سرانجام بايد گفت:
پارسى گو گرچه تازى خوشتر است عشق را خ‏ود صد زبان ديگر است
5. آزادى تشکيل حزب و گروه
در زندگى اجتماعى، وجود پاره‏اى تمايزها که برقرارى روابط اجتماعى بدون آنها ميسور نيست، امرى ضرورى و اجتناب ناپذير است. به عبارت ديگر، برقرارى روابط اجتماعى دو رکن دارد: تشابه و تمايز، همان گونه که وجود عوامل مشترک و همگون در قوام زندگى اجتماعى ضرورى است، وجود عوامل تمايز نيز ضرورت دارد. اين تمايزها گاهى طبيعى و تکوينى است، و گاهى انتخابى و بشرى که بر پايه اهداف و منافع مادى و معنوى پديد مى‏آيد. احزاب، جمعيت‏ها، اصناف و سازمانهاى مختلف فرهنگى، سياسى، اقتصادى و دينى در دنياى کنونى، از قسم اخير است.
در قرآن کريم به هر دو قسم اشاره شده است. درباره تمايزهاى طبيعى مى‏فرمايد: «اى انسانها، ما شما را از يک مرد و زن آفريديم و به صورت اقوام و قبايل گوناگون قرار داديم، تا يکديگر را باز شناسيد...». (20)
روشن است که اين گونه تفاوتها از قلمرو اختيار و انتخاب انسان بيرون است، و ملاک فضيلت و رذيلت نيز به شمار نمى‏رود، و طبعا از حريم بحث آزادى نيز بيرون است. بحث آزادى مربوط به تمايزها و مرزبندى‏هاى اختيارى است، و با توجه به اين که تشکيل احزاب و اصناف و دسته‏بندى‏هاى گوناگون اجتماعى، کارى بشرى و خطاپذير است، بحث معيارهاى مشروعيت و معقوليت آزادى در اين زمينه مطرح خواهد شد. و از ديدگاه قرآن ملاک حقانيت اين گونه تشکيلات اين است که تحت عنوان «حزب الله‏» قرار گيرند، يعنى حدود و احکام الهى را رعايت کنند، و از احزاب شيطانى که بر خلاف قوانين الهى عمل مى‏کنند، نباشد.
از ديدگاه قرآن، عشق و محبت‏به خداوند و تسليم بودن در برابر قوانين الهى، و دشمنى با دشمنان خدا و ارزشهاى الهى، است، و کفر ونفاق از ويژگى‏هاى احزاب شيطانى است. (22) بنابر اين حزب الله و حزب الشيطان از مقوله لفظ و شعار نيست، بلکه از مقوله اعتقاد و عمل و صفات درونى است. ايجاد دو دستگى وتفرقه در جامعه اسلامى و سست کردن بنيان و بنياد وحدت دينى جامعه، و دامن زدن به شکوک و شبهات و سوق دادن جامعه به سوى بى‏ايمانى و بى‏اعتنايى به ارزشهاى دينى و انقلابى، از مقاصد شيطان و کارى شيطانى است، حال با هر اسم و عنوان و شعارى که انجام شود، مردود و محکوم است، و بايد با آن برخورد شود، چنان که پيامبر اکرم صلى الله عليه و آله و سلم با مسجد ضرار - که سرگذشت آن در قرآن کريم آمده است (23) - با قاطعيت‏برخورد کرد، و دستور انهدام آن را صادر کرد.
حاصل آن که از ديدگاه اسلام، تشکيل و تاسيس حزب، جمعيت، انجمن و مانند آن براى همگان آزاد است، مشروط به اين که موازين اسلامى و حقوق مشروع ديگران حفظ شود، و به وحدت ملى و دينى جامعه آسيب نرساند. اين مطلب در اصل 26 قانون اساسى جمهورى اسلامى ايران، اين گونه بيان شده است:«احزاب، جمعيتها، انجمنهاى سياسى و صنفى و انجمنهاى اسلامى يا اقليتهاى دينى شناخته شده آزادند،مشروط به اين که اصول استقلال، آزادى، وحدت ملى و موازين اسلامى و اساس جمهورى اسلامى را نقض نکنند، هيچ کس را نمى‏توان از شرکت در آنها منع کرد يا به شرکت در آنها مجبور ساخت‏».
اين حق اجتماعى در اعلاميه جهانى حقوق بشر نيز مشروط به اين که مسالمت آميز باشد به رسميت‏شناخته شده است. در ماده (20) آن آمده است : «هر کس حق دارد آزادانه در احزاب و جمعيتهاى مسالمت آميز شرکت جويد، هيچ‏کس را نمى‏توان وادار ساخت‏به حزبى بپيوندد».
--------------------------------------------------------------------------------
پى‏نوشت‏ها:
1. نهج البلاغه، کلمات قصار، شماره 78.
2. کهف/29.
3.زمر/7.
4. تکوير/29.
5. «شرح غرر و درر» آمدى، :6/348.
6.آل عمران/191.
7. توحيد صدوق، باب 67.
8. شرح غرر و درر: 4/424.
9. بقره/256.
10.ر.ک: الميزان:2/342- 343.
11. تحرير الوسيله:2/366 و 494.
12. بقره/179.
13. نور/2.
14. الرحمن/1-4.
15. قلم/1.
16.جمعه/2.
17. احزاب/70.
18. بقره/282.
19. بقره/79.
20.حجرات/13.
21. مجادله/22.
22. مجادله/14-19.
23. توبه/107.
نويسنده:‏على ربانى گلپايگانى





برای دادن نظر، باید به صورت رایگان در سایت عضو شوید. [عضویت در سایت]



مشاوره حقوقی رایگان